روشنفکری شریعتی
محمد شوری

روشنفکری شریعتی با روشنفکری خیلی از روشنفکران تفاوت داشت.اشتراک شریعتی و روحانیون در این بودکه می رفت و در مساجد و حسینیه ها و در میان مردم عادی سخن می گفت.ولی زبانش با زبان روحانیت تفاوت فاحش داشت.

درحالی که غالب روحانیون با ارتزاق ازجیب مردم،بارفتارهای عوامانه مردم ملموس، و سواربرآن می شدند؛وبرای همین هم بود که توانستند انقلاب بهمن 57 را مصادره به مطلوب کنند!

یادم هست یکی از طلاب آن دوره که اینک جزوفضلای طراز اول و از مدرسین حوزه است،وقتی آمده بود آبادان تا کلاس قرآن بگذارد،می گفت اسلام برای روحانیت مثل موج رادیو است که در هرفرکانسی که بخواهد می تواند آنرا بچرخاند!

و وقتی با این دیدگاه فقهی که معتقد به دفع افسد به فاسد و احکام ثانویه و اولیه است و حفظ نظام و حکومتش اگر منجربه ترک نمازهم شود واجب است، روبرو شدم،به یادسخن فوق الذکر افتادم؛و وقتی نتیجه  35 سال حکومت روحانیون -که در هر پُست دولتی،غیردولتی و انتفاعی و غیرانتفاعی یا ریاست می کنند و یا معاونت و یا نظارت!وآنچه هست محصول دینی است که اینهابه این شیوه برای مردم عرضه کرده اند،یاد تئوری مرحوم«مارکس»افتادم که گفت:«دین افیون توده هاست»!؟لذا با این دین گریزی حاضر -که خود نیز اقرار می کنند و دست پخت خودشان هم هست-پیش بینی می شود که تا یک دوره نظام سکولاریزمی در ایران حاکم و تجربه نشود،آگاهانه بادین آشتی  کردن هم میسورنخواهدبود!(تاریخ دولت عثمانی وآتاتورکیسم بعدازآن شاهدتاریخی است).

شریعتی هم مغضوب روحانیون بود و هم برخی از روشنفکران.

روحانیون بخاطر اینکه بقول بازرگان هیچ کاسبی از رقیب خوشش نمی آید؛ مخصوصا اینکه جنسش  مرغوب تر هم باشد!(نقل قول به مضمون).

شریعتی هم چنین مغضوب برخی روشنفکران وطنی هم بود؛چون ازجنس آنهاحرف نمی زد وگاهی نیز کاسه وکوزه  شان را می شکست!

اما با این وجود و پس از35سال که از مرگ مشکوک وی می گذرد،هیچ زمانی و سالی و ماهی و روزی نبوده که حرف و نقل قول از شریعتی نباشد. و این یعنی همان زنده بودن وی؛که  اثرگذاری اورا مُسلَّم و مُبرهن می سازد و نشان می دهد.

در بین روشنفکران دوره همزمانی و قبل و بعد از وی، چنین ویژگی وجود ندارد؛ و این یعنی تفاوت روشنفکری شریعتی با روشنفکری رسمی و کلاسیک!

درمیان روحانیون درجه یک نیز این ویژگی خیلی کم هست و شاید آیت الله منتظری تک محصول آن باشد.

و اتفاقا ریشه اختلاف امام و ایشان(استاد و شاگرد،مُرید و مُراد)را هم می توان در  نگاه به علی شریعتی پیدا کرد!

نوع نگرش این دو به جامعه و مردم و مصادیق ملموس زندگی متفاوت بود؛ همین نیزاثرخودش را در پیچ و تاب سیاسی کاری سیاستمداران دوران انقلاب،گذاشت و بالاخره منجر به جدایی منتظری  از امام شد.

امام  هیچگاه دردوره حیات و بعد از فوت علی شریعتی (به غیر از یک مورد که آنهم چون مواجه با انبوه پیام تسلیت شده بود، و در نامه ای  خطاب به دکتر ابراهیم یزدی از ایشان نام برده؛ذکری نکرده است؛که آنهم بدون هیچ نوع واکنش احساسی و عاطفی بوده است؛تمامی حرفها و نقل قولها هم   با واسطه است که درهر دوره ای  مختلف بوده  و تاریخ مصرف خودش را داشته  است!

اما آیت الله منتظری،دردوره ای که کتاب اسلام شناسی علی شریعتی کفریات و زندیق از سوی روحانیون معرفی می شد،در پشت جلد همان کتاب بادست خط و امضای خودش نوشت: این کتاب را به کتابخانه  مسجد اهداء می کنم!

و وقتی به سوابق ایشان و امام دردوره های زندگی نگاه کنید،همان نوع روشنفکری،متاثربوده است.

مثلا امام بیشترین عمرش را درحوزه نجف و با روحانیون سنتی و افراد محدود و دور از ایران گذارند،فقط در دوره ای که در پاریس و با افرادی روشنفکر کلاهی سروکارداشت نوع سخنانش نیزتفاوت دارد،و وقتی واردایران شد و حکومت را بدست گرفت،همزمان باجنگ و دیگر مسائل،عقایدش نیز بسته تر و دُگماتیسم تر شد.

اما درعوض آقای منتظری در دوره شاه،در زندانها و در تبعیدها با همه نوع تیپ شخصیتی زندگی کرد و مباحثه؛ از مارکسیستها تا روحانیون سنتی وغیره...وهرچه زمان گذشت نشان دادن تنها مرجع تقلیدی بود که روشنفکری کرد!

برخی می خواهند  وضع موجود ناشی  از رفتارهای اخلاقی و عملی دولت و حکومت جمهوری اسلامی و تئوری ولایت فقیه را محصول تفکرات علی شریعتی  بدانند.

یادم هست دراولین تظاهرات علیه رژیم شاه،درشهرآبادان که از حسینیه اصفهانیها،که  حسینیه ای بود شبیه حسینیه ارشاد تهران وبجای فرش،صندلی ومیز بود وسخنرانهای مختلف ومتفاوت رادعوت می کرد،شروع شد،وقتی به مناسبت هفت شهدای قم،بعداز یک سخنرانی جمعیت به خیابان ریخت وعلیه شاه شعارداد،یک نفر وسط جمعیت و به تنهایی فریاد زد: مرگ برشریعتی؟!؟

الان نیز همان ها و همان نگاه،با موج سواری،می خواهد ازآب گل آلود ماهی  بگیرد و عملکرد35حکومت  و ولایت مطلقه فقیه را نتیجه افکار علی شریعتی تلقین کند.درصورتی که مشکل این مملکت و مردم فقط ناآگاهی واحساساتی بودنشان  هست که به راحتی به هر دولت و هر فرد کاریزمایی سواری می دهد.و وقتی عصبی می شود،شورشگری می کند.عصیان ناشی از کم اطلاعی و نا آگاهی از حقوق اجتماعی و شخصی،سبب شده هردولتی که آمدبرایش هورابکشد و دنبالش بدود...و باهمین شناخت از مردم است که برخی (مخصوصا اصلاح طلبان دولتی و حکومتی)که خود سالها جزو مدیران دست اول این کشوربوده  و یک دست شان در جیب ولایت فقیه،ولی اینک از ویروسی حرف می زنند که حتی سخنگوی شان در خارج از کشورهم حاضرنیست به صراحت وی حرف بزند وحرفش را نظرشخصی می داند! می خواهندباپشتوانه رانتی خود،موج سواری کنند و دوباره مدیریت!

سخن آخر آنکه:زمانه ما هنوز به نوع روشنفکری شریعتی نیازمنداست.که بتواند باشجاعت و بدون پشتوانه رانتی-دولتی،آگاهی و فهماندن را در مردم تزریق کند؛چون بقول خودش،تاملتی نفهمد،حرف زدن ازاستقلال اقتصادی و فرهنگی و سیاسی حبابی بیش نیست!(نقل به مضمون).

والسلام

محمد شوری(نویسنده وروزنامه نگار)

29خرداد91

منبع:پژواک ایران

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:

facebook Yahoo Google Twitter Delicious دنباله بالاترین

   نسخه‌ی چاپی  

محمد شوری

فهرست مطالب محمد شوری در سایت پژواک ایران 

*استبداد نامرئی
*تحریم؛ رفراندوم انتخاباتی
*احمدی نژاد،کوتوله ای که غول شد!
*بهمن۵۷؛انقلاب گیوتین
*هاشمی رفسنجانی؛انحصارطلبی اصلاح طلب!
*در پاسخ به بیانیه ی دادگاه ویژه روحانیت به احمد منتظری؛ من یکی ازاعضای باند سیدمهدی هاشمی هستم!
*فتح سفارت آمریکا در13 آبان 1358رابطه های بی رابطه؛ تدابیر بی تدبیر!
*دین را زمینی کنیم!
*مشکل جهان اسلام متولی آن است!
*دو روی سکه ی بحران سوریه
*نفوذی انقلابی زیرعبای من!؟
*فقدان رهبری درپساخامنه ای
*مبارزه بافساد؛ نمایشی کمدی درام مبارزه بافساد در جمهوری اسلامی
* روزشمارمن و روزنامه سلام
*چندسال پیش (44) محمدمنتظری، وفات7تیر1360 (قمست پایانی)
*چندسال پیش (44) محمدمنتظری، وفات7 تیر 1360(قسمت چهارم)
*چندسال پیش (44) محمد منتظری، وفات 7تیر 1360 (قسمت سوم)
*چندسال پیش(44)محمدمنتظری،وفات7تیر1360(قسمت دوم)
*چندسال پیش (۴۴) - محمدمنتظری، وفات ۷ تیر ۱۳۶۰ (قسمت اول) کاسه داغ تر از آش
*جهان بینی حقوق بشری جهان وطنی!
*سروش سلمان رشدی!
*اجتهاد در مقابل نص؛اساس جمهوری اسلامی ایران
*چندسال پیش(42)پیغام امروز به آیندگان(13اردیبهشت،روزجهانی آزادی مطبوعات) بخش دوم
*چندسال پیش(42)پیغام امروز به آیندگان(13اردیبهشت،روزجهانی آزادی مطبوعات) بخش اول
*توبه نصوح،حق الناس و ج.ا.ا
*چندسال پیش(ویژه انقلاب57)تیترخبر
*چندسال پیش(ویژه انقلا57)من ساواکی نیستم
*چندسال پیش(ویژه انقلاب57)زندانی وخانواده های زندانیان
*چندسال پیش(ویژه انقلا57)احزاب وگروه هاوسازمانها
*چندسال پیش(ویژه انقلاب57)حرفهای تلفنی مردم
*چند سال پیش(ویژه انقلاب57)حرف های نظامیان، افراد حکومتی و سیاستمداران
*چند سال پیش(ویژه انقلاب57)روحانیت وحکومت اسلامی
* چند سال پیش(ویژه انقلاب57)حرف های روشنفکران
*چندسال پیش(ویژه انقلاب57)عکس امام در ماه
* سخنی که طنز ومحضکه عام وخاص شد!
*دمکراسی سلبی
*در فقد آیت الله منتطری
*اگر حصرکروبی ومیرحسین موسوی برداشته شود چه می شود؟
*مصاحبه ای منتشر نشده ای با خانواده جید شریف
*آیا هاشمی رفسنجانی عوض شده است؟
*چرخه قدرت در مطبوعات در حال کما!
*جامعه مدنی و جامعه زدنی(مجموعه اول)
*اسلام را از مسیراصلی منحرف کردیم!
*من ماله می کشم پس هستم!
*دمکراسی دینی!
*پارادوکس نفاق
*حزب اصلاحات حق مسلم ماست!
*«علامه» بجای «آیت الله»!
*فرهنگ اقتصاد،سیاست فرهنگی
*انقلابی که آنرا به مرگ گرفتند وبه تب راضی شد!
*سرباز گمنام در انواع مختلف/این یک داستان واقعی ست
*مملکت همش واس ماس؛ این یک داستان واقعی ست
*قول سیاست،غول اقتصاد
*حفظ نظامه،مگه چیه؟
*تفاوت اپوزیسیون در گذشته و حال؟
* دولت سایه ای که من می دانم قسمت ا تا ده
*ولایت فقیه خوب/ولایت فقیه بد
*۳۶ سال سلطنت فقیه
* شرکت سهامی خاص ج.ا.ا.با مشغولیت نامحدود!
*سیاست قربانی سیاست(مجموعه دوم)
*هارمونی علی مطهری!
*سیاست قربانی سیاست(مجموعه اول)
*تاوان 444 روز
*داعش دشمن فرضی صهیونیزم،غرب وآمریکا
*آمریکا منجی بشریت!
*این یک داستان واقعی ست
*نیمه پر، نیمه خالی
*خط قرمز ماست!
*نقشه پیش فرض در دست های آلوده
*شنود چی های «واجا»ونوچه شیپورچی های مطبوعات چی!
*روزخبرنگار، انجمن صنفی روزنامه نگاران و خودم
*کتاب، نمایشگاه، یک گزارش
*34سالگی انقلاب بهمن 57
*قرآن رمل و اسطرلاب نیست
*احمدی نژاد اصلاح طلب می شود
*گیرِ مردم
*تفاوت منتظری و خمینی
*قانون اساسی با سرویس پوپولیسم!
*سکولاریزم دینی!
*دلار رازی است
*خاتمی خامنه ای را نجات می دهد!
*حفظ نظام یا انقلاب؟
*هاشمی شویی
*بدویت سیاسی
*آگاهی ایزوله شده
*رضاخجسته رحیمی،سعید حجاریان؛ پرسش هایی که نشد،حرفهایی که نزد!
*آیاترورهای هسته ای کاروزارت اطلاعات است؟!
*اقتصادمقاربتی؛واقعیت این است!
*تغییر کاربری در حکومت
*هوس زور آزمایی با اسرائیل
*روشنفکری شریعتی
*نظارت حراستی!
*اصلاحات فقط با تغییر قانون اساسی میسور است
*ما بی شرف ها مانده ایم
*نفتی که ملی نشد،ملتی که نفتی شد!
*جدایی نان از سیاست
*مردم جن زده مفتون شیدایی سیاستمداران!
*پهلوی رضا پهلوی، آینه چو عیب تو بنمود راست/خود شکن آینه شکستن خطاست
*دور زدن دمکراسی!
*احمدی نژاد این روزها یک توپ بسکتبال شده است!
*بورژوا کُمپرادُرهای مسلمان!
*«واجا»
*سوتک و سکوت