افسانه‌ی کمبود روحانی شيعه در ايران، مجيد محمدی
مجید محمدی

مرتضی مقتدايی رئيس شورای عالی حوزه‌های علميه کشور می گويد: "در کشور با کمبود روحانی شيعه مستقر در مناطق و مساجد رو به‌ رو هستيم. شهرستان‌ها و روستاهايی هستند که برای عمل به احکام دين خودشان با مشکل روبرو هستند." (تسنيم، ۲۶ اذر ۱۳۹۲) او از تعداد مساجد اهل سنت نيز شاکی است: "در سال‌های اخير با رشد روزافزون مساجد اهل تسنن رو به‌ رو هستيم، در برخی از شهرها با ۱۰۰ مسجد روبرو هستيم که هر کدام در حال تربيت ۱۰۰ طلبه هستند." (همانجا) او برای افزايش بودجه‌های دولتی ديوانسالاری دينی به توجيهات معمول تمسک می جويد: "حوزه‌های علميه موجود نيز با مشکلات جدی‌ای رو به ‌رو هستند که يکی از آن‌ها وجود اکثر حوزه‌های علميه در بافت فرسوده بوده و امکانات اين مدارس بسيار فرسوده است." (همانجا) حوزه‌های علميه در سال‌های اخير بيش از هزار ميليارد تومان بودجه از دولت دريافت می کرده‌اند (۱۳۰۰ هزار ميليارد تومان در سال ۹۳) و رقم بودجه‌های اختصاص يافته از سوی دستگاه رهبری و درآمدهای شرکت‌های واگذار شده به اين نهاد روشن نيست.

آيا با اين ميزان بودجه و قدرت بلامنازع روحانيون در کشور در ۳۵ سال گذشته که به تاسيس صدها مدرسه‌ی علميه منجر شده واقعا کمبود روحانی شيعه در ايران وجود دارد؟ چگونه می توان اين کمبود را تشخيص داد و اندازه گرفت؟ آيا صرف وجود مساجد بدون پيش نماز برای ادعای کمبود روحانی شيعه کافی است؟

هرچه بيشتر بهتر

نگرش روحانيون به تعداد مورد نياز طلاب و روحانيون اصولا متکی بر معيار و ملاکی نيست بجر باور به اين موضوع که "هر چه بيشتر بهتر". هيچ روحانی برای تاسيس يک مدرسه‌ی علميه نمی آيد کار تحقيق ميدانی و نظر سنجی انجام دهد تا نيازها را به طور علمی تشخيص دهد. روحانيون بر اين اعتقادند که همان طور که فرزند بيشتر را بايد با باور به روزی دهندگی خداوند دنبال کرد روحانی بيشتر نيز رزق و روزی‌ را از خداوند خواهد گرفت و مخاطب پيدا خواهد کرد؛ مساجد هم اگر رونقی ندارند به خاطر کمبود روحانی است و نه روندهای اجتماعی يا تداخل دين و دولت. البته در دوران جمهوری اسلامی جای خداوند را قدرت و منابع دولت گرفته است و کمبود مشاغل و درآمد برای روحانيون با تزريق آنها به دستگاه‌های دولتی جبران می شود.

نياز به روحانی برای مساجد مفروض و متروکه

تنها روش تشخيص و اندازه گيری کمبود روحانی شيعه در کشور مشاهده‌ی وجود صدها نفر آماده‌ی برگزاری نماز جماعت در يک مسجد و فقدان پيشنماز يا نيازمند به مسئله گويی است. اين مشاهده از طريق نياز سنجی علمی نيز قابل انجام است. با فرض چنين جمعيتی در هر محل يا منطقه، در همان جمع نمازگزار نيز يکی می تواند پيشنماز ايستاده و بقيه به او اقتدا کنند. همچنين امروز با ۸۵ درصد جمعيت باسواد کسی در آن جمع پيدا می شود که برای ديگران مسئله بگويد. فرض کنيم که همه‌ی اعضای آن جماعت برای پيشنمازی يا مسئله گويی يک روحانی را طلب کنند. چند تا از اين جمع‌ها در کشور وجود دارد؟ بنا بر اطلاعات موجود صفر. آنچه روحانيون از کمبود آن سخن می گويند وجود مساجد بالقوه يا متروکه در محلات يا مناطق موجود بدون روحانی است ، با اين فرض که صرف وجود مسجد و پيشنماز مردم را جذب می کند. البته اين ديدگاه مساجد دارای روحانی اما کم رونق را توضيح نمی دهد. محمد جواد حاج علی‌اکبری رئيس مرکز رسيدگی به امور مساجد ايران، از "بدون استفاده ماندن بيش از ۷۰ درصد ظرفيت مساجد" سخن گفته است. (عصر ايران ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۹)

در ايران امروز هزاران مسجد و امامزاده وجود دارد که کسی برای نماز در آنها حاضر نمی شود. حتی وجود پيشنماز نيز باعث رونق اين مساجد و امامزاده ها نمی شود. تنها روشی که البته روحانيون دولتی به خوبی می دانند اجباری کردن مستقيم (در مدارس و پادگان‌ها) و غير مستقيم نماز (در ادارات و کارخانه‌ها) است که در محلات کار نمی کند. تنها با روش‌های تنبيهی (مشکل پيدا کردن در گزينش) و تشويقی (دادن پول به نمازگزاران در ادارات) جمهوری اسلامی می توان فرض کرد که وجود مسجد و پيشنماز باعث جذب نمازگزار می شود.

مقامات ديوانسالاری دينی برای بسط اين ديوانسالاری رابطه‌ی عرضه و تقاضا را وارونه می کنند: عرضه را زياد کنيد تقاضا خود به خود ايجاد می شود. وجود روحانيونی که برای پيشنمازی حقوق دريافت می کنند در ادارات و دستگاه‌های دولتی به تعداد نمازگزاران نيفزوده بلکه مايه‌ی اتلاف بودجه بوده است.

حتی با فرض وجود مسجد/نماز خانه و نمازگزار کافی در يک منطقه يا محله به نياز روحانی نمی رسيم چون شرط پيشنماز بودن رفتن به حوزه‌های علميه نيست. پيشنماز بايد فردی عادل باشد و حمد و سوره را درست بخواند. اين مشخصات را در دوران امروز در ميان مردم عادی بيشتر می توان يافت تا در ميان روحانيون.

ناسازگاری‌ها

روحانيون اداره کننده‌ی حوزه‌ها از يک طرف می گويند ۳۰ هزار مسجد در ايران فاقد روحانی است (مرتضی مقتدايی، مدير حوزه‌های علميه، رسا، ۱۵ خرداد ۱۳۹۱) اما کشور به ۸۰ هزار روحانی نياز دارد (معاون پژوهشی و آموزشی سازمان تبليغات، عصر ايران ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۹). در حوزه‌ی نياز سنجی، تخمين‌ها به چند صد هزار نيز رسيده است: "به طور کلی به ۳۰۰ هزار روحانی جهت بخش های مختلف در کشور نياز است." (محمد حسن نبوی، معاون تبليغ و آموزش های کاربردی حوزه های علميه کشور، خبرگزاری بين المللی قران، ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۲) در فرض اول، اگر به هر مسجد يک روحانی اعزام شود ۵۰ هزار روحانی باقی مانده بايد کجا مشغول به کار شوند؟ به احتمال قوی در دولت که البته کار آنها در دولت ارتباطی با نقش سنتی روحانيون در جامعه ندارد. مساجد فاقد روحانی نيز عموما مساجد روستايی هستند که مخاطب کافی ندارند و دادن حقوق به پيشنماز اتلاف منابع دولتی است.

تعداد روحانی بر واحد جمعيت

هيچ آمار دقيقی از تعداد روحانيون کشور وجود ندارد. همچنين نمی دانيم چه تعداد از روحانيون به امور مربوط به روحانيون مشغول هستند و کار چه تعدادی اصولا ربطی به لباس و عنوان آنها ندارد (مثل روحانيونی که در وزارت اطلاعات مشغول به کار هستند). بر اساس برخی تخمين‌ها حدود ۱۳۰ هزار طلبه (رسول ابراهيميان، معاون شهرستان‌های مرکز مديريت حوزه‌های علميه خواهران کشور، ايرنا، ۲۲ تير ۱۳۹۰) و حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار روحانی در ايران وجود دارد و اين يعنی يک روحانی به ازای هر ۲۳۰ تا ۱۷۶ نفر جمعيت. آن دسته از اقوالی که تعداد روحانيون کشور را ۴۳ هزار نفر معرفی می کنند (همانجا) متوجه نيستند که نمی شود در ايران ۱۳۰ هزار طلبه وجود داشته باشد و ۴۳ هزار روحانی. تعداد دانشجويان هيچ رشته‌ای در عالم نمی تواند از تعداد فارغ التحصيلان آن در همه‌ی سال‌های گذشته بيشتر باشد.

البته ممکن است در آمارهايی که از سوی دستگاه‌های دولتی در باب تعداد روحانيون عرضه می شود روحانيون شاغل در دستگاه‌های دولتی (مثل حدود ۲۰ هزار در آموزش و پرورش، وزير اين وزارت خانه، فارس ۱۵ شهريور ۱۳۹۱) در نظر گرفته نشود. احتمالا بر همين اساس می گويند تعداد روحانيون کشور (منظور روحانيون غير شاغل است) کمتر از مساجد (حدود ۷۰ هزار) است. همچنين ممکن است در آمار کمبود روحانيون فقط تعداد مبلغان و پيشنمازها ملاحظه شده باشد. مشاغل دولتی با توجه به امکانات بی حسابی که برای مديران دارد (و روحانيون نيز عمدتا در مشاغل مديريتی جای می گيرند) آن قدر برای روحانيون جذابيت دارند که اکثر آنها حاضر نيستند به فعاليت‌های سنتی روحانيون در مساجد مشغول شوند. 

اگر کودکان و نوجوانان را از جمعيت کشور بيرون بگذاريم (چون نمی توانند به طور روتين از خدمات روحانيون استفاده کنند و شرعا انتظاری نيز از آنها نمی رود) به نرخ يک روحانی برای هر ۱۲۰ تا ۱۶۰ نفر جمعيت بدون توجه به باور، سن، جنسيت و محل زندگی آنها می رسيم.

با توجه به اين که درصدی از جمعيت کشور بيدين هستند يا اگر ديندارند دين خود را از روحانيون نمی گيرند، درصدی از روحانيون فاصله می گيرند، درصدی با روحانيون مشکلی ندارند اما به خدمات آنها نيز نيازی نمی بينند يا به علت اشتغال در دو يا سه شغل فرصت حضور در مساجد را ندارند به رقم ۴۰ تا ۵۰ (با خوش بينی زياد به رابطه‌ی روحانيون و باورمندان) می رسيم. آيا برای کاهش ارقام ۴۰ تا ۵۰ نفر به ازای هر روحانی عقلانی است که هزينه‌های آموزش و پرداخت حقوق روحانيون بيشتری توسط مردم (امروز عمدتا دولت) تحمل شود؟

رقم فوق را مقايسه کنيد با تعداد پزشک يا وکيل در جامعه‌ی ايران که پيشه‌ی آنها از حيث ارتباط رو در رو شباهت زيادی با پيشه‌ی روحانی دارد (ارتباط رو در رو) و مشاغل آنها برای افراد و جامعه بسيار حياتی تر است. بنا به گزارش رئيس سازمان نظام پزشکی حدود ۸۰ هزار پزشک در ايران وجود دارد (سلامت نيوز، ۵ شهريور ۱۳۹۲) يعنی حدود يک پزشک به ازای هر هزار نفر جمعيت. تعداد وکلای کشور حدود ۳۳ هزار نفر است (رييس مرکز امور مشاوران حقوقی و وکلا و کارشناسان قوه قضاييه، خبر آنلاين، ۲۸ ارديبهشت ۱۳۹۰) يعنی يک وکيل به ازای ۲۳۰۰ نفر. همه‌ی آحاد جمعيت به پزشک نياز دارند. همچنين افراد ۱۳ و ۱۵ سال به بالا (بر حسب جنسيت) به وکيل نياز دارند. آيا با در نظر گرفتن اين دو رقم و مقايسه با تعداد روحانيون بر حسب واحد جمعيت باز هم می توان ادعا کرد که کمبود روحانی در کشور وجود دارد؟

منبع:گویا نیوز

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:

facebook Yahoo Google Twitter Delicious دنباله بالاترین

   نسخه‌ی چاپی  

مجید محمدی

فهرست مطالب مجید محمدی  در سایت پژواک ایران 

*علی شریعتی: ایدئولوگ نظام سرکوب
*گام دوم مهندسی انتخابات ۹۶: چینش نامزدها و جهت دادن به کارزارها
* مهندسی انتخابات ۹۶ آغاز شده است
*از چپ عدالت‌گرا تا چپ امنیت‌گرا: طلیعه‌ ناسیونال-سوسیالیزم ایرانی
*جریان «اصولگرا»: واگرا و آشفته
*رسانه‌های فارسی‌زبان با مالیات شهروندان و منابع عمومی کشورهای غربی چه می‌کنند؟
*معضل محمد خاتمی برای «نظام»: ضعیف، کم آزار، اما غیر قابل اعتماد
*چهار روایت شخصی از جنایات داعشی جمهوری اسلامی
*«آشتی ملی»؛ طرحی توخالی و بی حاصل برای تقرب به خامنه‌ای
*هاشمی رفسنجانی؛ سیاست‌ورزی اسلامگرایانه در چارچوب ممکن‌ها
*مهندسی غرور ملی با هیچ
*ساختار آسیب‌های اجتماعی در ایران در سه نمودار
*دوازده پرسش پیرامون چرایی و چگونگی پیروزی ترامپ و شکست کلینتون
*واکنش ها به پیروزی ترامپ/ موج نارضایی‌ها، «نخبه‌گرایی، چند فرهنگ‌گرایی و جهان‌گرایی» را به عقب راند
*کودک آزاری جنسی در پناه «بیت» المجرمان
*جنگ با مردگان «غیر خودی»
*نهادهای پشتیبانی ایدئولوژیک برای استبداد مذهبی، تمامیت خواهی و کشورگشایی درایران
*مدیران جمهوری اسلامی در چه مواردی به اراذل و اوباش و لات‌ها متوسل می‌شوند؟
* انگاره بومی اداره و توسعه: واقعیت یا توهم؟
*میرقلی‌خان، امیری، دری اصفهانی: گامی کوچک از «قهرمان» تا «جاسوس»
*کدام‌یک اسلام را دزدیده‌اند: تروریست‌ها یا اصلاح‌طلبان؟
*نگاهی به نهادها و مبانی تصمیم‌گیری قوه قضائیه جمهوری اسلامی
*یک دیدار معمولی، یک عکس عادی، و موجی از اتهام و اعتراض
*عرصه‌های جدیدی که روحانیت شیعه در نوردیده
*ویروس ضد امریکایی؛ برندگان و بازندگان
*از چپ عدالت‌گرا تا چپ امنیت‌گرا: طلیعه‌ ناسیونال-سوسیالیزم ایرانی
*چرا در انتخابات مهندسی‌شده شرکت می‌کنند؟
*پدیده های قابل توجه و شگفت انگیز در نتایج انتخابات ۹۴
*انتخابات در نظام‌های اقتدارگرا تمامیت‌خواه
*چهار دلیل برای ترغیب به مشارکت در انتخابات ۹۴ و نقد آنها
*تصویب توافق اتمی در ایران: مجلس یا شورای امنیت ملی؟
*رژیم خمینی چگونه تداوم یافت؟
*نظام بی‌شرم جمهوری اسلامی: شرم، سیری چند؟
*قاسم سلیمانی: «الهه مهربانی»، «سردار عارف» یا فرمانده ترور؟
*معجزه‌ی حکومت ولایی شیعی: یزید نقش امام حسین را بازی می‌کند
*موضوعاتی که صدای آمريکا پوشش نمی‌دهد يا در اولويت آن نيست
*بی بی سیزاسیون صدای امریکا
*داعش، «سپاه قدس» اسلام‌گرایان سنی
*مسجدسازی دولتی به جای ساخت مسکن عمومی
*افسانه‌ی کمبود روحانی شيعه در ايران، مجيد محمدی
*برنامه‌ تلويزيونی روحانی و پنج بازنمايی از وضعيت دولت
*رژیم تحریم علیه تحریم
*ملی‌گرايی تکثرستيز: ضد غرب و پرونده‌ساز
*سياست‌ورزیِ تهی از شرم
*چرا سفر به ایران را تحریم نمی کنید؟
*شان يونسکوی رضا داوری: ننگ و آه
*توهمات علی خامنه‌ای
*علی خامنه‌ای و دروغ‌ها، رجزخوانی‌ها و مدعیات بی اساسش
*بخش فلسفه‌ی دانشگاه تهران، دکان علم‌فروشی و مدرک‌سازی
*فرسایش بنیان‌ها و پیوندهای اجتماعی در ایران
*ناشر غير امين و تبليغات سياسی
*تندیس‌های تنفر، اسلام رحمانی و مخاطرات امنیتی اسلام سیاسی
*خلائق را از براندازی ولایت فقیه می ترسانند
*«جامعه‌ ايران در سراشيبی انحطاط اجتماعی و اخلاقی»
*مطالعات خاورمیانه یا بسط تنفر، بی خیالی و پرده پوشی
*روشنفکران دینی و مقدسات مردم
*آمريکاستيزی روشنفکران ـ فعالان چپ ايرانی: سندرم "از موضع بالا"
*امپریالیسم و ادبیات لجن مالی در سنت سیاسی چپ
*مشکلات دروازه بانان سابق رسانه‌ها
*کارنامه‌ی سياه و سوگناک دين سازمان‌يافته
*صدايش را در نخواهند آورد
*دين سازمان‌يافته، مروج تنفر و تبعيض
*بیست روش گریز از پاسخ گویی: نقدی بر گزارش جمهوری اسلامی به کمیته حقوق بشر سازمان ملل
*آیا بدون دین سازمان یافته، دنیای بهتری نمی داشتیم؟
*همه از دولت‌ها پول می گیرند، اما ...
*در جستجوی فرزندان از دست رفته
*رهبر بعدی چگونه تعیین خواهد شد؟
*يک دروغ بزرگ ديگر؛ فساد اخلاقی ساختاری غرب
*جنبش سبز: اسلامگرا یا سکولار
*شهرنشينی، دانشگاه و طبقه متوسط: تهديدات امنيتی عليه ولايت فقيه
*از ربانی سالاری به اوباش سالاری؛ تحول ساختار قدرت در جمهوری اسلامی
*رهبر جمهوری اسلامی و مداحی به قصد تقرب
*هشت تحليل غلط؛ پيش و پس از انتخابات رياست جمهوری
*زمان محاکمه‌ی خامنه‌ای در دادگاه جنایی بین‌المللی فرا رسیده است
* الگوهای رایج فریب‌کاری در نظام جمهوری اسلامی