نوبت بازنشستگی سیاسی حسن روحانی فرا رسیده است
مجید محمدی

از چهار رئیس دولتی که خامنه‌ای با آنها در ۳۱ سال اخیر کار کرده است، یکی به‌رغم رفاقت با وی در استخر جان داد و پسر و دخترش به زندان فرستاده شدند (اکبر هاشمی رفسنجانی)، دومی کاملا خانه‌نشین است، یک شغل صوری دولتی و حکومتی ندارد، او را رسما یکی از رهبران فتنه نام می‌دهند و حتی انتشار عکس و مصاحبه با وی ممنوع است (محمد خاتمی)، سومی رهبر جریان انحرافی نامگذاری شد و نزدیک‌ترین افراد به وی به زندان محکوم شدند (محمدرضا رحیمی، اسفندیار رحیم مشایی، حمید بقایی، علی اکبر جوانفکر، عبدالرضا داوری و آخرین آنها اکبر جباری) و خودش هم یک شغل صوری در مجمع تشخیص مصلحت دارد (احمدی‌نژاد)، و چهارمی نیز زیر تیغ استیضاح وفاداران به رهبر در مجلس ایستاده و برادرش حسین فریدون برای پنج سال به زندان فرستاده شده است (از مهر ۱۳۹۸). پس گرفته شدن استیضاح به معنای پایان این درام سیاسی نیست.

دو رقیب سابق روحانی برای کسب مقام ریاست جمهوری امروز در کرسی‌های ریاست مجلس و ریاست قوه قضاییه نشانده شده‌اند و با وی درگیر هستند. او اگر فعلا به خانه فرستاده نمی‌شود، به واسطه لطف یا مصلحت‌بینی خامنه‌ای است که می‌خواهد بگذارد او دوره دومش را به پایان برساند و بعد خانه‌نشین شود؛ احتمالا به علاوه عضویت در مجمع تشخیص مصلحت که محل اعزام بازنشسته‌های سیاسی همچنان وفادار به رهبر است. در هر صورت، رقبای وی دارند دُم جاه‌طلبی‌های حسن روحانی را می‌چینند.

تاریخ مصرف دارند

هر یک از این چهار تن، به اقتضای زمان بر کرسی ریاست قوه مجریه نشانده شدند: رفسنجانی برای ازهم‌گسیخته نشدن شیرازه امور حکومت در انتقال از رهبری خمینی به خامنه‌ای که هیچ گونه مشروعیت سنتی، قانونی و فرهمندانه نداشت، خاتمی برای پشت سر گذاشتن بحران روابط خارجی با اتحادیه اروپا بعد از محکومیت سران رژیم در دادگاه میکونوس، احمدی‌نژاد برای جمع کردن بساط اصلاح‌طلبی، و روحانی برای برداشته شدن تحریم‌های دوران اوباما. با منقضی شدن تاریخ مصرف این چهار تن، آنها تبعا باید به خانه می‌رفتند. اما از اقتضائات سیاسی بودن آن است که انقضابردار نیست و همین موضوع برای خامنه‌ای تا آن حد دشواری ایجاد کرده است که روسای قوه مجریه را فتنه‌گر و انحرافی و خواص بی‌بصیرت می‌نامد، نزدیکان آنها را بازداشت می‌کند، و برای نامزدی مجدد رد صلاحیت می‌شوند.

درجه اطاعت

اگر چهار رئیس دولت را از حیث رابطه با خامنه‌ای مقایسه کنیم، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بیشترین دشواری را با خاتمی و همراهان داشت تا اولا آنها را رام خود سازد، و ثانیا آنها را به این که عمر سیاسی‌شان برای وی پایان یافته است، قانع سازد. آنها در دوران احمدی‌نژاد نگذاشتند آب خوش از گلوی خامنه‌ای پایین برود؛ تا حدی که جنبش سبز راه انداختند و نامشان شد فتنه‌گر. پس از وی، تیم احمدی‌نژاد قرار دارد که به‌رغم یازده روز خانه‌نشینی برای دهن‌کجی به رهبر، هنوز جاه‌طلبی‌هایش را حفظ کرده است و می‌خواهد دولت را دوباره در اختیار بگیرد. احمدی‌نژاد در مواردی مستقیما نظرات خامنه‌ای را به دیوار زده است (مثل نامزدی ریاست جمهوری در سال ۱۳۹۶) و لحن سخنانش نفی و انکار روش رهبری خامنه‌ای، بالاخص در حوزه قضاست.

پس از او، رفسنجانی قرار می‌گیرد که تا پایان عمر روش مدارا را در برابر خامنه‌ای در پیش گرفته بود، اما با تیمی کار می‌کرد که چندان شیفته ولایت نبودند. او پس از سال ۱۳۸۸ در موضوعات کلیدی سیاست خارجی و داخلی با نظرات خامنه‌ای مخالفت می‌کرد (مثل حضور در سوریه). حسن روحانی در انتهای این فهرست از حیث تقابل با خامنه‌ای قرار می‌گیرد، اما این بدان معنا نیست که خامنه‌ای از سوی وی احساس خطر نکند. او در یک سال آخر دولت خود روزگار دشواری در پیش دارد؛ چون همراهان خامنه‌ای به دنبال آنند که چشمه جاه‌طلبی وی را بخشکانند.

بازداشت‌ها بسیار آسان است

به دلیل فساد و سوء‌استفاده از قدرت شایع در میان مقامات، در کنار پرونده‌سازی دایمی برای آنها، هر زمان که خامنه‌ای و بیت اراده کنند، می‌توانند مقامات را در هر دوره‌ای بازداشت کنند. بازداشت‌ها همه سیاسی است، چون حکومت ۱) دست مدیران را برای فساد باز می‌گذارد (با نقض آزادی رسانه‌ها، گزینش مدیران از میان خودی‌ها و امتیازات ویژه برای اعضای قشر حاکم)، ۲) آنها را «شنود» می‌کند و تحت نظر دارد، و ۳) از میان ده‌ها هزار مدیر فاسد، افرادی خاص برای تحت فشار واقع شدن دست‌چین می‌شوند. شورای نگهبان با سیصدهزار ناظر در حال پرونده سازی دایمی برای هر کسی است که به حوزه سیاست وارد می‌شود. شانزده نهاد امنیتی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران و به ویژه اطلاعات سپاه، ماموریت پرونده‌سازی برای هر ایرانی را بر عهده دارند.

نوبت روحانی است

همزمان با تلاش برخی از اعضای مجلس برای جمع‌آوری امضای متن استیضاح روحانی (که به نامه روسای کمیسیون و سوال از وی محدود شد)، برای شهیندخت مولاوردی معاون سابق وی به سه اتهام، کیفرخواست صادر شده است. این داستان را همه در مورد همکاران و معاونان احمدی‌نژاد قبلا شنیده‌اند. اگر ذره‌ای تمایل در روحانی برای ادامه سیاست‌ورزی در برابر خامنه‌ای مشاهده شود، برای دیگر اعضای تیم او نیز چنین کیفرخواست‌هایی تا قبل یا بعد از پایان دوره ریاستش بر دولت صادر خواهد شد.

علی خامنه‌ای روزگار دشواری برای به خانه‌نشینی فرستادن حسن روحانی نخواهد داشت، چون او برخلاف رفسنجانی از بنیانگذاران نظام نبوده است تا لشکری از همراهان داشته باشد، برخلاف خاتمی سوار بر موج جنبش اصلاحات به میدان نیامده تا خانه‌نشین کردنش سال‌ها سرکوب بطلبد، و بر خلاف احمدی‌نژاد ۷۰۰ میلیارد دلار درآمد نفت در اختیار نداشت تا پول‌پاشی کند و طرفدار بخرد.

در یک سال پایانی، حسن روحانی و همراهان نزدیکش در دولت شمشیر استیضاح را بالای سر خود خواهند دید و همین امر، عامل حرکت آهسته آن‌هاست. همچنین، محاکمه و احکام زندان همکاران و مشاوران سابق و لاحق دولت، مثل مولاوردی، گوشی را به دست آنها خواهد داد که سری بلند نکنند و پس از اتمام کار دولت روحانی، آرام به خانه‌هاشان بروند.

نه گورباچف، نه پوتین

بدین ترتیب، گمانه‌زنی‌ها در مورد احتمال «رهبر» شدن حسن روحانی به عنوان یکی از نامزدها بعد از مرگ خامنه‌ای، از هم اکنون نقش بر آب شده است. بر اساس مدل روسی، کسانی مثل پوتین که چم و خم نظام اطلاعاتی را می‌دانند و می‌توانند منافع نیروهای امنیتی را تامین کنند، بهترین گزینه‌ها برای رهبری در نظام‌های اقتدارگرا هستند. از همین رو، افرادی فکر می‌کردند که حسن روحانی می‌تواند نقش پوتین را در ایران بعد از خامنه‌ای ایفا کند. اما حسن روحانی دیگر نه همراهی اصلاح‌طلبان درون حکومت را در اختیار دارد، نه افکار عمومی پایگاه اجتماعی آنها به وی نگاه مثبت دارد، و نه نظر مثبت بخشی از سپاه و نیروهای امنیتی را یدک می‌کشد. در دوران خاتمی نیز افرادی به وی به عنوان گورباچف ایران نگاه می‌کردند، اما علی خامنه‌ای دست آنها را خواند و وی را به تدارکاتچی گریان تبدیل کرد.

حسن روحانی هرچه داشت بر سر برجام گذاشت و ترامپ با خروج از برجام، سرمایه سیاسی وی را بر باد داد. روحانی که برای چند دهه در حوزه‌های امنیتی فعال بود و حداقل بخشی از دیوانسالاری نظامی و امنیتی را با خود همراه کرده بود، در مقام ریاست قوه مجریه در دوران تحریم‌ها این پشتیبانی‌ها را از دست داد.

منبع:ایندیپندنت فارسی


مجید محمدی

فهرست مطالب مجید محمدی  در سایت پژواک ایران 

*نوبت بازنشستگی سیاسی حسن روحانی فرا رسیده است [2020 Jul] 
*بازار پر رونق پیامبری، مهدویت و ارتباط با امام زمان در ایران [2020 Jun] 
*دشمنی که نمی‌شناسند، سه افسانه‌سازی غالب در مورد ایالات متحده آمریکا [2020 May] 
*برنامه‌ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای ایران چیست؟  [2020 May] 
*میزان بی‌اطلاعی از مسائل ایران در گزارش‌های رسانه‌های غربی حیرت‌آور است [2020 May] 
*خامنه‌ای: القای توهم منجی و فرار از پاسخگویی [2020 Apr] 
*«نابحران» کُرونا و تحریم‌ها: نظام و لابی آن فرصتی برای تجدید قوا یافته‌اند [2020 Apr] 
*پنج موج مهاجرت از جمهوری اسلامی، موج پنجم به غارتگران منابع کشور تعلق دارد، [2020 Feb] 
*لابی جمهوری اسلامی ایران هم مانند خود آن غیرعادی است  [2020 Jan] 
*پنج افسانه در مورد قاسم سلیمانی [2020 Jan] 
* از نظام قرار نیست «چیزی» باقی بماند  [2019 Dec] 
*آدرس‌های غلط تحلیلی در مورد اعتراضات آبان ۹۸ [2019 Nov] 
*از «یانکی گو هوم» تا «ایران برو بیرون»  [2019 Oct] 
*مغازه‌ی دو نبشی که جمهوری اسلامی باز کرده است  [2019 Oct] 
*روزی که «نرمش قهرمانانه‌ی- ۲» فرا خواهد رسید [2019 Oct] 
*مداح اسرائیلی دیگر چه صیغه‌ای است؟ روش خلق این شتر گاو پلنگ  [2019 Sep] 
*چرا مردم ایران علیه رژیم به خیابان‌ها نمی‌آیند؟  [2019 Aug] 
*از همه‌ی دنیا طلبکارند، با همه‌ی نکبت و فلاکتی که به ارمغان آورده‌اند [2019 May] 
*روش‌های مهندسی عقیدتی‌ـ‌سیاسی تجمعات [2019 Apr] 
*یورونیوز فارسی آشکارا به دیگر بوق‌های تبلیغاتی فارسی‌زبان پیوسته است [2019 Apr] 
*مردم ایران در دوران گذار، به رهبرانی مثل ترامپ نیاز دارند [2019 Jan] 
*از زهرا کاظمی ‌تا جمال خاشقجی: رسوایی رسانه‌های غربی در گزارش نامتوازن قتل دو روزنامه‌نگار [2018 Oct] 
*سوریه‌ای شدن، نه؛ یمنی سازی و ونزوئلایی شدن، آری [2018 Oct] 
* کدام یک مبتذل است: موسیقی سوسن و جواد یساری یا امضای نامه‌ی لابی جمهوری اسلامی؟  [2018 Jul] 
*سه (بعلاوه یک) سناریو برای سقوط جمهوری اسلامی [2018 Jul] 
* شش نمایش تهوع‌آور در حکومت اسلامی  [2018 Jul] 
*رهبران ایران اشغالگرند، یا هموطن؟ [2018 Jun] 
* تمام دروغ های ظریف  [2018 Jun] 
*اردک شَل روحانی، آغاز فروپاشی سیاسی [2018 May] 
*رادیو فردا به یک خانه‌تکانی جدی نیاز دارد [2018 Apr] 
*کاهش میانگین سن ازدواج دختران در ایران؛ چرا؟ [2018 Apr] 
*مرثیه ‌ای برای همه‌ء غرب ‌ستیزان  [2018 Mar] 
*تراژدی اسلام‌شناسی، خاورمیانه‌شناسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌های ایالات متحده  [2018 Feb] 
*رژیم‌های سیاسی با همه‌پرسی ساقط نمی‌شوند [2018 Feb] 
*محمود احمدی نژاد: «رهبر انقلابی» که غیبش زد  [2018 Jan] 
*پا گذاشتن جمهوری اسلامی جای پای شوروی  [2018 Jan] 
*چهار ویژگی متمایز کننده‌ خیزش دی ۹۶: جدال با کابوس مستقر [2018 Jan] 
*مهم‌ترین خطر امنیتی کشور: جمهوری اسلامی و تداوم آن  [2018 Jan] 
*«بازندگان جنبش اعتراضی دی ماه ۹۶» [2018 Jan] 
*توهم «تغییر و اصلاح» به پشیمانی رسید [2017 Dec] 
*سپنتا نیکنام و مرگ حاکمیت قانون و حقوق شهروندی  [2017 Nov] 
*اصلاحات سال‌ها پیش مُرد. همین!  [2017 Oct] 
*«جان اسنو» در تهران  [2017 Sep] 
*دشمنی اسلامگرایانه با غرب چه نتایجی دارد؟ [2017 Aug] 
*نظرسنجی‌هایی بدون ارزش علمی [2017 Aug] 
*علی شریعتی: ایدئولوگ نظام سرکوب  [2017 Jun] 
*گام دوم مهندسی انتخابات ۹۶: چینش نامزدها و جهت دادن به کارزارها  [2017 Apr] 
* مهندسی انتخابات ۹۶ آغاز شده است [2017 Apr] 
*از چپ عدالت‌گرا تا چپ امنیت‌گرا: طلیعه‌ ناسیونال-سوسیالیزم ایرانی [2017 Apr] 
*جریان «اصولگرا»: واگرا و آشفته  [2017 Apr] 
*رسانه‌های فارسی‌زبان با مالیات شهروندان و منابع عمومی کشورهای غربی چه می‌کنند؟ [2017 Mar] 
*معضل محمد خاتمی برای «نظام»: ضعیف، کم آزار، اما غیر قابل اعتماد [2017 Feb] 
*چهار روایت شخصی از جنایات داعشی جمهوری اسلامی  [2017 Feb] 
*«آشتی ملی»؛ طرحی توخالی و بی حاصل برای تقرب به خامنه‌ای  [2017 Feb] 
*هاشمی رفسنجانی؛ سیاست‌ورزی اسلامگرایانه در چارچوب ممکن‌ها [2017 Jan] 
*مهندسی غرور ملی با هیچ [2016 Dec] 
*ساختار آسیب‌های اجتماعی در ایران در سه نمودار [2016 Nov] 
*دوازده پرسش پیرامون چرایی و چگونگی پیروزی ترامپ و شکست کلینتون [2016 Nov] 
*واکنش ها به پیروزی ترامپ/ موج نارضایی‌ها، «نخبه‌گرایی، چند فرهنگ‌گرایی و جهان‌گرایی» را به عقب راند [2016 Nov] 
*کودک آزاری جنسی در پناه «بیت» المجرمان [2016 Oct] 
*جنگ با مردگان «غیر خودی»  [2016 Oct] 
*نهادهای پشتیبانی ایدئولوژیک برای استبداد مذهبی، تمامیت خواهی و کشورگشایی درایران  [2016 Oct] 
*مدیران جمهوری اسلامی در چه مواردی به اراذل و اوباش و لات‌ها متوسل می‌شوند؟  [2016 Oct] 
* انگاره بومی اداره و توسعه: واقعیت یا توهم؟ [2016 Sep] 
*میرقلی‌خان، امیری، دری اصفهانی: گامی کوچک از «قهرمان» تا «جاسوس»  [2016 Sep] 
*کدام‌یک اسلام را دزدیده‌اند: تروریست‌ها یا اصلاح‌طلبان؟ [2016 Jun] 
*نگاهی به نهادها و مبانی تصمیم‌گیری قوه قضائیه جمهوری اسلامی  [2016 May] 
*یک دیدار معمولی، یک عکس عادی، و موجی از اتهام و اعتراض [2016 May] 
*عرصه‌های جدیدی که روحانیت شیعه در نوردیده [2016 Apr] 
*ویروس ضد امریکایی؛ برندگان و بازندگان [2016 Apr] 
*از چپ عدالت‌گرا تا چپ امنیت‌گرا: طلیعه‌ ناسیونال-سوسیالیزم ایرانی [2016 Apr] 
*چرا در انتخابات مهندسی‌شده شرکت می‌کنند؟ [2016 Mar] 
*پدیده های قابل توجه و شگفت انگیز در نتایج انتخابات ۹۴ [2016 Feb] 
*انتخابات در نظام‌های اقتدارگرا تمامیت‌خواه [2016 Feb] 
*چهار دلیل برای ترغیب به مشارکت در انتخابات ۹۴ و نقد آنها  [2016 Feb] 
*تصویب توافق اتمی در ایران: مجلس یا شورای امنیت ملی؟  [2015 Aug] 
*رژیم خمینی چگونه تداوم یافت؟ [2015 Jun] 
*نظام بی‌شرم جمهوری اسلامی: شرم، سیری چند؟ [2015 Mar] 
*قاسم سلیمانی: «الهه مهربانی»، «سردار عارف» یا فرمانده ترور؟ [2015 Mar] 
*معجزه‌ی حکومت ولایی شیعی: یزید نقش امام حسین را بازی می‌کند [2014 Sep] 
*موضوعاتی که صدای آمريکا پوشش نمی‌دهد يا در اولويت آن نيست [2014 Sep] 
*بی بی سیزاسیون صدای امریکا [2014 Sep] 
*داعش، «سپاه قدس» اسلام‌گرایان سنی [2014 Jun] 
*مسجدسازی دولتی به جای ساخت مسکن عمومی [2014 Mar] 
*افسانه‌ی کمبود روحانی شيعه در ايران، مجيد محمدی [2014 Feb] 
*برنامه‌ تلويزيونی روحانی و پنج بازنمايی از وضعيت دولت  [2014 Feb] 
*رژیم تحریم علیه تحریم [2013 Sep] 
*ملی‌گرايی تکثرستيز: ضد غرب و پرونده‌ساز [2013 Aug] 
*سياست‌ورزیِ تهی از شرم [2013 Jul] 
*چرا سفر به ایران را تحریم نمی کنید؟ [2013 Jul] 
*شان يونسکوی رضا داوری: ننگ و آه [2013 Jul] 
*توهمات علی خامنه‌ای [2013 Apr] 
*علی خامنه‌ای و دروغ‌ها، رجزخوانی‌ها و مدعیات بی اساسش [2013 Apr] 
*بخش فلسفه‌ی دانشگاه تهران، دکان علم‌فروشی و مدرک‌سازی [2013 Apr] 
*فرسایش بنیان‌ها و پیوندهای اجتماعی در ایران [2012 Dec] 
*ناشر غير امين و تبليغات سياسی [2012 Jun] 
*تندیس‌های تنفر، اسلام رحمانی و مخاطرات امنیتی اسلام سیاسی [2012 May] 
*خلائق را از براندازی ولایت فقیه می ترسانند [2012 Apr] 
*«جامعه‌ ايران در سراشيبی انحطاط اجتماعی و اخلاقی»  [2012 Mar] 
*مطالعات خاورمیانه یا بسط تنفر، بی خیالی و پرده پوشی [2012 Mar] 
*روشنفکران دینی و مقدسات مردم [2012 Mar] 
*آمريکاستيزی روشنفکران ـ فعالان چپ ايرانی: سندرم "از موضع بالا" [2012 Mar] 
*امپریالیسم و ادبیات لجن مالی در سنت سیاسی چپ [2012 Feb] 
*مشکلات دروازه بانان سابق رسانه‌ها [2012 Jan] 
*کارنامه‌ی سياه و سوگناک دين سازمان‌يافته [2011 Dec] 
*صدايش را در نخواهند آورد [2011 Dec] 
*دين سازمان‌يافته، مروج تنفر و تبعيض [2011 Dec] 
*بیست روش گریز از پاسخ گویی: نقدی بر گزارش جمهوری اسلامی به کمیته حقوق بشر سازمان ملل [2011 Dec] 
*آیا بدون دین سازمان یافته، دنیای بهتری نمی داشتیم؟ [2011 Nov] 
*همه از دولت‌ها پول می گیرند، اما ...  [2011 Nov] 
*در جستجوی فرزندان از دست رفته  [2011 Nov] 
*رهبر بعدی چگونه تعیین خواهد شد؟  [2010 Jun] 
*يک دروغ بزرگ ديگر؛ فساد اخلاقی ساختاری غرب [2010 May] 
*جنبش سبز: اسلامگرا یا سکولار  [2010 May] 
*شهرنشينی، دانشگاه و طبقه متوسط: تهديدات امنيتی عليه ولايت فقيه [2010 Apr] 
*از ربانی سالاری به اوباش سالاری؛ تحول ساختار قدرت در جمهوری اسلامی  [2010 Mar] 
*رهبر جمهوری اسلامی و مداحی به قصد تقرب  [2010 Feb] 
*هشت تحليل غلط؛ پيش و پس از انتخابات رياست جمهوری  [2010 Feb] 
*زمان محاکمه‌ی خامنه‌ای در دادگاه جنایی بین‌المللی فرا رسیده است  [2009 Jul] 
* الگوهای رایج فریب‌کاری در نظام جمهوری اسلامی  [2009 Feb]