«مُدل استانداردِ» فیزیک ذرّات ، قصه‌ای ناتمام
همنشین بهار

 
به یاد یار مهربان، مجید حقیقتیان، (که با فتوای هولناک آیه‌الله خمینی در اسیرکُشی سال ۶۷ جاودانه شد)، این مقاله را می‌نویسم. مجید می‌کوشید
کتاب «سه دقیقه‌اول» The First Three Minutes اثر استیون واینبرگ Steven Weinberg
را به فارسی ترجمه کند. البته او برخلاف «استیون واینبرگ» معتقد نبود «هرچه جهان درک پذیرتر به نظر می‌رسد، به همان اندازه هم بی‌ هدف تر به نظر می‌رسد.»
 

آشنایی با ذرات بنیادی، درک ما را از جهان و هرچه درآن است بالا می‌برَد.

جهان ما از ذرات بنیادی Elementary Particles تشکیل شده که توسط نیروهای گرانشی، الکترومغناطیسی و هسته‌ای به هم پیوند یافته‌اند. سلسله مراتب ساختمانی آن در فضا (از هسته‌های اتم گرفته تا ابر کهکشانها) و سیر تکاملی آن (از گوی آتشین تا اشکال کنونی) توسط ویژگیهای ذرات بنیادی و برهمکنش (تعامل) آنها اداره می‌شود.
بنابراین، تشریح ساختمان جهان و تکامل آن بر اساس خواص و برهمکنش ذرات بنیادی صورت می‌گیرد.
 

در زﻣﺎﻧﻬﺎی دور ﻣﺮدم ﻓﮑﺮ می‌کردﻧﺪ ﮐﻪ همه ﭼﻴﺰ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ﭼﻬﺎر ﮔﺎﻧﻪ، یعنی از ﺁب، ﺧﺎک، ﺁﺗﺶ و هوا ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ و ﻣﻌﺘﻘﺪ بودﻧﺪ ﮐﻪ اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﺎ هم سر ستیز دارند. ﺁب را ﻣﺘﻀﺎد ﺁﺗﺶ و هوا را ﻣﺘﻀﺎد ﺧﺎک ﻣﯽ داﻧﺴﺘﻨﺪ...

اما، ﻃﻮﻟﯽ ﻧﮑﺸﻴﺪ ﮐﻪ ﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ دﻧﻴﺎ پیچیده‌تر از آن ‌است که فکر می‌کنند.

از ﺳﺎل ۱۹۰۰ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ گفته شد اﺗﻤﻬﺎ ذرات ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ هستند اما بعداً ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﺟﺪول ﺗﻨﺎوﺑﯽ، داﻧﺸﻤﻨﺪان در ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﺗﻢ ﻧﻴﺰ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ. ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ اﺗﻢ را ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﻣﺠﺰا (هسته واﻟﮑﺘﺮوﻧﻬﺎ) ﺗﻘﺴﻴﻢﮐﻨﻨﺪ.

ابتدا ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻓﺸﺮدﮔﯽ هسته اتم، تصور می‌شد هسته، ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ اﺳﺖ. اﻣﺎ معلوم گردید هسته هم، از ذرات ﮐﻮﭼﮑﺘر ﭘﺮوﺗﻮن و ﻧﻮﺗﺮون ﺳﺎﺧﺘﻪﺷﺪﻩ اﺳﺖ.

همه جا صحبت از این شد که سه ذره پرتون، نوترون و الکترون، ذرات بنیادی عالم هستند و نمی‌توان آنها را به اجزای کوچکتری تقسیم کرد. (این باور هنوز در مورد الکترون وجود دارد)، اما تبدیل پروتون و نوترون به یکدیگر در برخی واکنش های هسته ای و آزمایش های پیشرفته تری که در شتاب دهنده های ذرات بنیادی انجام شد، نشان داد که آنها نیز، در ذرات کوچکتری به نام  «کوارک» quark  ریشه و لانه دارند.

ﮐﻮارک ها ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻘطه در هندﺳﻪ، از هیچ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻧﺸﺪﻩاﻧﺪ و بعبارتی ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ محسوب می‌شوند و ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻢ ﻣﺎدﻩ ﻣﻮﺟﻮد در ﻋﺎﻟﻢ را ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﯽدهند.

تاکنون شش نوع کوارک شناخته شده‌است که ﻓﻴﺰﻳﮑﺪان ها ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﯽدهند از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻪ ﮔﺮوﻩ دو ﺗﺎﻳﯽ ﻳﺎد ﮐﻨﻨﺪ. 

گروه  top/bottom

گروه  up/down

گروه charm/strange

 
برای نگه داشتن کوارک ها کنار یکدیگر و اینکه از هم وانروند، چسب و سریشم مخصوصی لازم است! این وظیفه به عهده ذرات دیگری است که «گلئون» Gluon  نام دارند.  دانشمندان معتقدند، کوارک ها، باضافه الکترون، گلئون، فوتون، ذره (بوزون) هیگز،  Higgs boson  و چند ذره دیگر می‌توانند از پس توضیح و تشریح همه پدیده های جهان، برآیند.

 

Standard Model ﻣﺪل اﺳﺘﺎﻧﺪارد، تاج سر فیزیک مُدرن

مدل استاندارد فیزیک ذرات، یعنی چه؟ مدل استاندارد یک نظریه کامل برای شرح ذرات بنیادی و توضیح برهمکنش آنها است. به جز جاذبه (اثرهای گرانشی)، همه آنچه در دنیای ما رخ می‌دهد، با قوانین و معادلات مدل استاندارد قابل بیان است.

مُدل استاندارد در دهه ۱۹۷۰ فرمول بندی شد و در اوایل دهه ۱۹۸۰ آزمایش ها به طور نسبی درست بودن آن را نشان دادند. نزدیک به سه دهه آزمایش های دقیق و موشکافانه نظریه را آزموده‌اند و تائید کرده‌اند که پیش بینی های آن درست است.

 

«عبدالسلام» فیزیکدان ‫‪ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ «استیون واینبرگ»، داﻧﺸﻤﻨﺪﺁﻣﺮﻳﮑﺎﻳﯽ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﮐﺎرهای ﻗﺒﻠﯽ «شلدون لی گلاشو»، ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺪل اﺳﺘﺎﻧﺪارد را ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁورﻧﺪ. اﻳﻦ ﺳﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪ از جمله ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اراﻳﻪ اﻳﻦ ﻣﺪل، ﺟﺎﻳﺰﻩ ﻧﻮﺑﻞ ﻓﻴﺰﻳﮏ ۱۹۷۹را درﻳﺎﻓﺖ ﮐﺮدﻧﺪ.

 
گفته شده: «مُدل استاندارد فیزیک ذرات، شعری ناتمام است و به رغم آنکه ناتمام است، درخشان ترین اثر هنری در ادبیات فیزیک و تاج سر فیزیک مدرن محسوب می‌شود.»
 
ﻣﺪل اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺮح ﻣﯽدهد ﮐﻪ ﺟﻬﺎن از ﭼﻪﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ و ﭼﻪ ﭼﻴﺰهاﻳﯽ ﺁن را ﻳﮏ ﭘﺎرﭼﻪ ﻧﮕﺎﻩ ﻣﯽدارد. اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﺎدﻩ، ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت و ﻓﻌﻞ واﻧﻔﻌﺎﻻت ﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﻣﻴﻠﻴﺎردها ﻣﻴﻠﻴﺎرد ذرﻩ ﻋﺎﻟﻢ را در ﻗﺎﻟﺐ ذرات (شش نوع کوارک quark  و شش نوع لپتون   lepton و ذرات ﺣﺎﻣﻞ اﻧﺮژی) ﺑﻴﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ 

(لپتون از واژه یونانی لپتوس به معنای ریز و کوچک و نازک گرفته شده‌است. لپتون ها از دسته ذرات بنیادی هستند که می توانند بر نیرو های الکترو مغناطیسی گرانشی و نیروی ضعیف اثر کنند.)

 پرونده:DNA orbit animated.gif
ﻣﺪل اﺳﺘﺎﻧﺪارد یا قانون نیوتون فیزیک ذرات، ﭘﺪﻳﺪﻩ های ﺑﺴﻴﺎری را ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺎور ﻧﮑﺮدﻧﯽ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ وﻟﯽ، ﺟﺎذﺑﻪ را نمی‌تواند توجیه کند. این مدل، معادله ریاضی ساده و زیبایی دارد که ما را قادر می‌سازد درهای بسته بسیاری را باز کنیم و قفل هایش را بشکنیم !

چرا آسمان آبی است؟ چرا دی‌ان‌ای (دئوکسی‌ریبونوکلئیک اسید)، این شکلی است؟ چرا هر ماده‌ای ضد ماده دارد...نوترینو چیست؟ تاکیون چیست؟ گراویتون ها چه جوری هستند؟ بوزون هیگز کجا است؟...

بدون ذره هیگیز، اجناس این معادله جور نیست !

 

ذرات هیگز، «توالت مُدل استاندارد» است !

ذرات هیگز، یادآور فیزیک‌دان انگلیسی «پیتر وار هیگز» Peter Ware Higgs  است. او «بوزون هیگز» (ذره میدان هیگزرا پیشنهاد نمود. وجود این ذره بنیادی، توسط مدل استاندارد فیزیک ذرات هم پیش‌بینی شده‌است.

«میدان هیگز»، در نظریه های آزمایشی فیزیک دانان در مورد جرم، نقش بارزی دارد، عالم گیر بوده، تمام جهان را فرامی‌گیرد. نه فقط فضا، من، شما، همین نوشته که دارید می‌خوانید، درون ما،....و، کل جهان از سفیدی نمکش تا سیاهی ذغال، را میدان هیگز گرفته و در آن جاری و ساری شده‌است.

الکترون‌ها، و کوارک هایی که درون و بیرون خودمان در جهان می‌بینیم، سنگین و متین و «وزین» و جاافتاده‌اند. جرم Mass دارند چون با میدان هیگز قوم و خویش هستند و از آن تأثیر می‌گیرند.

گفته می‌شود جرم ذرات بنیادی از برهمکنش با میدان هیگز به وجود می‌آید. خب، اگر میدان هیگز وجود داشته باشد، طبق نظریه هیگز، وجود یک ذره وابسته به آن به نام هیگز، ردخور ندارد.

ذرات هیگز به واقع مانند یک لوله کش با نوار چسب، «مدل استاندارد» را سرپا نگه داشته و بسیاری از ناهنجاری های آن را پوشانده‌است.

«شلدون لی گلاشو» برنده جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۷۹ زمانی فرضیه وجود ذرات هیگز را «توالت مدل استاندارد» برای تعریف ذرات فیزیکی نامید.

منظور او این بود که «ذرات هیگز» وجودش ضروری است و نمی‌تواند نباشد. وظیفه مهم ذرات هیگز، حفظ اعتبار مدل استاندارد، لااقل به شیوه ای معنوی است.

 

در «مدل استاندارد»، «هیگز» تنها ذره‌ای است که به صورت تجربی مشاهده نشده‌است. مشاهده تجربی این ذره ممکن است چگونگی جرم‌دار شدن ماده را توسط ذرات بنیادی بدون جرم دیگر، توضیح دهد.

ذره هیگز، یک مؤلفه بسیار مهم در دنیای ماده‌است. تا کنون، هیچ آزمایشی آن را تشخیص نداده‌است،  شاید برخورددهنده بزرگ هادرون (LHC) شواهد تجربی کافی برای وجود یا عدم وجود این ذره ارائه کند.

اگر وجود هیگز ثابت شود، بخش عمده ای از پرسش‌های دانشمندان برای توجیه جرم دار  شدن سایر ذرات جواب می‌گیرد.

توجه داشته باشیم که مبانی درک نوین از جرم بسیار پیچیده تر از تعریف نیوتن، و مبتنی بر مدل استاندارد است.

گفته می‌شود ذرات هیگز در سرتاسر جهان مثل گلهایی در یک دشت، پخش و پلا هستند و کمک می‌کنند تا ذرات «وزین» و متین و جرم‌ دار شوند!

باید توضیحی وجود داشته باشد که چرا ذرات بنیادی جرم دارند. حتی اگر ذرات هیگز، کشف و اثبات نشوند، باید چیز دیگری وجود داشته باشد که حلقه مفقوده «مُدل استاندارد» را تکمیل نماید. «چیزی» که تاثیر و مکانیسم ذرات هیگز را دارد.

 لیان لدرمنLeon Lederman  در کتابی به نام ذره خدا در سال ۱۹۹۳ ذره هیگز را «ذره خدا» The God Particle  نامید.
 
پیدایش  كائنات براى انسان همیشه یك سئوال جدّی بوده‌است. 

یکی از اصلی ترین مباحث مربوط به کائنات، تئوری یا بهتر است بگویم نظریه علمی «انفجارِ بزرگ»، (مِهبانگ) است که از نظر پژوهشگران فیزیک در صحتِ هستهِ اصلی آن تردیدی نیست.حرفِ حسابِ تئوریِ Big Bang بیگ بنگ (البته به زبان بسیار ساده) این است:

میلیاردها سال پیش، پس از انفجار کیهانی که به پرتاب شدن ذرات به جهات مختلف امکان داد، جهان ما (کائنات) شكل گرفت. از قدیم و ندیم دانشمندان می‌پرسیدند در لحظه «بیگ بانگ» دقیقاً چه پیش آمده‌است، می‌دانستند انفجاری عظیم رخ داده اما این که چه چیز باعث این انفجار شده یا اینکه تمام موادی که در جهان وجود دارند از کجا آمده یا جهان قبل از بیگ بانگ چگونه بوده‌است؟ روشن نبود.  برای رمزگشایی از «قفل» پیدایش كائنات، دانشمندان «کلید» های مختلف را به کار انداختند اما جواب نمی‌داد تا اینکه تئوری «بیگ بنگ» یا همان انفجار بزرگ که حدود سى و چند سال پیش ارائه شد، توانست به این «قفل» وَر برود و گیر و پیچ های آنرا شُل کند.

در زبان فارسی به Big Bang «مِه‌بانگ» می‌گویند.  واژه «مِه‌بانگ» برگردان خوبی برای «بیگ بنگ» است. «مِه» یعنی «بزرگ» و بانگ یعنی صدای بلند.

نظریه ی مهبانگ (Big Bang) به پدیدار شدن جهان (گیتی) از حالتی بسیار داغ و چگال در ۱۳/۷ میلیارد سال پیش اشاره دارد.

این نظریه، آغاز كائنات را از یك  هسته اتم در فضا و زمانِ صفر مى داند. چرا صفر؟ چون آن هنگام هنوز فضا و زمان آغاز نشده بود.

نیستی، آبستنِ هستی است.

 «بیگ بنگ» نشان می‌داد میلیارد ها سال  پیش تمام كائنات در یك ذره ناچیز جاى داشت و در یك  لحظه، انفجاری بزرگ همه چیز را «کُن فَیکون» و زیر و رو کرد و نیستی (که آبستن هستی بود)، وضع حمل نمود.

فضا و زمان معنا یافتند و دست و دامن همدیگر را گرفتند و راه افتادند!

خلاصه... از دل تاریکی «نور» پا به میدان گذاشت، «ماده» سَرَک کشید و بعدها سر و کله كهكشان ها پیدا شد و خورشید ما  که یكى از ذرات كوچك آنها است، لبخندزنان از راه رسید !

اضافه کنم که به دنبال «بیگ بنگ»، جهان ما کشیده و گسترش یافته و شدّتِ این انبساط به قدرى بوده كه با یک چشم بهم زدن، ذره‌ای ناچیز به اندازه كره زمین چاق و چله  شده‌است.

ضمناً این واقعیت که فاصله بین کهکشان ها در فضا در حال افزایش است نشان می‌دهد  در لحظه ای قبل‌تر از حال، فاصله کمتری نسبت به یکدیگر داشته‌اند، پس اگر  زمان را به عقب برگردانیم، این کهکشان‌ها به هم نزدیک و نزدیکتر می‌شوند تا جایی که  به یک نقطه می‌رسند، یعنی اگر زمان را به حال خود رها کنیم به «انفجار بزرگ» Big Bang  می‌رسیم.

به عبارت دیگر اگر فیلم پیدایش جهان از ابتدا تا کنون را به صورت  برعکس ببینیم، خواهیم دید که جهان در حال کوچک شدن و به هم نزدیک شدن است، تا جایی  که اجرام آسمانی با یکدیگر برخورد می‌کنند و یک کره‌ی کوچک با چگالی (Density) زیاد را  می‌سازند.

بزرگ‌ترین آزمایش علمی تاریخ بشریت

چهارشنبه بیستم شهریور سال ۸۷، حدود ده هزار دانشمند از ۸۵ کشور جهان (از جمله ایران) بزرگ‌ترین آزمایش علمی تاریخ بشریت را که اهمیتش بسیار برتر از پانهادن انسان به کره ماه است، پشتِ سر نهادند.

آزمایشگاه فیزیک ذرات بنیادی CERN (The European Organization for Nuclear Research)  واقع در مرز بین فرانسه و  سوئیس، دستگاه‌هایی با ۴۴ متر عرض، ۲۲ متر قطر و ۷۰۰۰ تُن وزن را به کار گرفته تا بتواند «ذرات هیگز» را شکار و آشکار کند و به آغاز حیات و زمان برود !

در این «آشکارسازها» شرایطی که در کمتر از یک بیلیونیم ثانیه،بعد از آغاز جهان موجود بوده‌ بازسازی می‌شود.

دسته های پروتون (هسته اتم های هیدروژن) بوسیله شتاب دهنده هایی که سرعت این ذرات را تا سرعت ۹۹/۹۹۹۹۹۹۱ درصد سرعت نور می‌رسانند، به داخل یک تونل تزریق می‌شوند. آهنرباها، پروتون ها را ۱۱۲۴۵ بار در هر ثانیه به شکل پرتوهای متمرکز درون حلقه هدایت می‌کنند. آهنرباها همچنین، به ذرات باردار الکتریکی تنه می‌زنند و قدپایی می‌دهند و آنها را خم می‌کنند تا بشود سرعت‌شان را محاسبه کرد و مهبانگ (Big Bang ) و یک بیلیونیم ثانیه بعد از آغاز جهان را بازسازی نمود و به شکل‌گیری جهان پی بُرد و فهمید از چه چیز ساخته شده است؟

به سرعت برق ! نصف این پرتوها در جهت عقربه های ساعت و نصف دیگر در خلاف جهت عقربه های ساعت خیزبرمی‌دارند و پیش می‌روند و در مسیر خودشان در ۴ مکان (درون آشکار ساز های غول پیکر و عظیم که در همین ۴ مکان نصب شده‌اند) پرتو ها با یکدیگر تصادف کرده و پروتونها را با شدت تمام به هم می‌کوبند.

این تصادف و برخورد پروتون ها، به جای اینکه خون بپا کند، افشانه ای از ذرات ریز (کوارک) را باعث می‌شود.

درواقع (نَه پروتون با پروتون) توده ای از کوارک و  گلئون با توده ای دیگز از کوارک و گلئون  جنگ و جدال می‌کنند. (کوارک‌، کوچکترین و بنیادی ترین ذرات ماده‌است که تا به حال کشف شده‌ و به کمک گلئون ها، کنار هم قرار ‌گرفته، به هم می‌چسبند.).

کوارک‌ها، خیلی خیلی خیلی کوچکند. ده هزار بار از پروتون کوچکتر.

توجه کنیم که پروتون ها، خودشان هم ناچیز و خُرد هستند. از اتم ساده هیدروژن، صد هزار بار کوچکترند. (یعنی اگر یک اتم هیدروژن ۶ مایل باشد یک کوارک کمتر از ۴ هزارم یک اینچ است.)

این سئوالات برتر از وهم و خیال است.

از «ماده تاریک»  dark matter  تا وقتی سر و کله «نور» پیدا شد، جهان ما چه مراحلی را طی کرد؟ می‌دانیم ۳۰۰ میلیون سال بعد از مهبانگ «نور» چهره برافروخت. آیا هسته اولیه جهان شعور داشت که باید برای «مقدم نور» بزرگ و بزرگتر شود؟ از کجا فهمید نور به راه عبور نیاز دارد و او باید این راه را بسازد و آب و جارو کند؟

این سئوالات فاخرتر از آن است که سرسری گرفته شود. حتی ذهن فیزیکدانان شکاکی را هم که روی تلسکوپ کاوشگر زمینه کیهان (Cosmic Background Explorer (COBE, کار کرده‌اند، گرفته است. عَلَم کردن «انتخاب اصلح» در این چایگاه، پرسشها را به جای خود نمی‌نشاند، برجسته‌تر می‌کند.

بعد از دقائق کوتاه، هیدروزن و هلیم (تقریباً ۷۵ درصد هیدروژن و ۲۵ درصد هلیم)  حاضر می‌شود. چطور شد و چرا هیدروژن و هلیم سلانه سلانه از راه رسیدند؟ آیا سه نیروی اصلی طبیعت (به جز جاذبه) در آغاز (در مهبانگ)، زیر یک سقف زندگی کرده، همدم و همنشین بودند و بعدها از همدیگر جدا شده و طلاق گرفتند؟ به نظر می‌آید نیروی جاذبه، از آغاز خط خودش را می‌رفته و سر به سر دیگر نیروها نگذاشته است !...

شگفتا که آب، با یخ زدن، منقبض نشد !

 ۴۰۰ میلیون سال بعد، نخستین ستاره‌ها شکل گرفت و هیدروژن و هلیم شروع به بوسیدن و بوئیدن و آمیزش و آمیختن کردند و کم‌کَمَک، کربن و اکسیزن و آهن و دیگر عناصر، قد و نیم‌قد، چشمشان به دنیا باز شد و راه افتادند.

ستارگان (نخستین نسل ستارگان) از کوره دررفتند، منفجر شدند و با شوریدگی تمام، آن عناصر را (کربن، اکسیژن، آهن،...را) در داخل جهان پخش کردند و همه جا را به «حیات» آلودند.

کم کم سرافتادند و در خود فرو رفته، قاطی همدیگر شده، به خودشان پرداختند و نسل دوم ستارگان و سیارات را بوجود آوردند. اکسیزن و هیدروزن رویهم ریختند و بعد از کلی بوس و کنار، فرزندشان «آب» ناله سر داد و همه جا را تر و تازه کرد.

هوا سرد بود. خیلی سرد و وقتی سردتر شد شگفتا و باز هم شگفتا که بر اثر یخ زدن به جای اینکه مثل همه پدیده های حیات خود را جمع کند، منقبض شود و سرسنگین و وزین، باد کرد و سبکبال روی دریاها ماند تا مجدداً آب شود.

اگر چنین نبود، یعنی آب هم به پدیده‌های دیگر حیات (همه پدیده ها) اقتدا می‌کرد که بر اثر سرما سنگین و منقبض می‌شوند، فاتحه حیات از همان دقائق اول خوانده می‌شد و الآن زمین و هرچه در آنست هم نبود. چرا؟

آب زمانی که یخ  ‌می‌زند منبسط ‌می‌شود در حالی که تقریبا همه مواد دیگر به هنگام سرد شدن منقبض می‌شوند. حجم یک قطعه یخ با وزن معین، ۹ درصد بیشتر از حجم آب مایع هم وزن ‌می‌باشد. بنابراین یخ تراکم کمتری نسبت به آب مایع دارد و به همین دلیل یخ در داخل آب بصورت شناور قرار می‌گیرد که علت این امر ساختمان باز موجود در ملکول‌های آب در یخ ‌می‌باشد. موقعی که یخ ذوب ‌می‌شود ساختمان شبکه‌ای آن تا اندازه ای متلاشی ‌می‌شود و مولکول‌های آب قسمتی از فضاهای خالی را اشغال می‌نمایند.

اگر آب از قاعده کلی پدیده ها سرپیچی نمی‌کرد و بر اثر یخ زدن وزن مخصوصش بیشتر از «یک» (وزن مخصوص آب) می‌شد، براثر برودت و سرما یخ ها یکی بعد از دیگری به جای روی آب، به قعر دریاها و اقیانوسها پائین می‌رفتند و چاره ای جز این نداشتند.

سرما از درون آب و از هو ا ‌(از بیرون) دوباره آبهای باقی مانده و نگران را یخ می‌بست و یخ روی یخ روی یخ...روی یخ...روی یخ...انباشته می‌گردید و همه چیز می‌ماسید و دریاها ماتم می‌گرفتند و همه آبزیان می‌مُردند.

پژوهشها و اندازه گیریهای بعمل آمده، مقدار ثابت خورشیدی را حدود  ۱/۹۴ گرم کالری به ازاء هر سانتیمتر مربع در دقیقه نشان می‌دهد و می‌دانیم که ۵۴۰ تا ۵۸۰ کالری انرژی لازم است تا یک گرم آب تبخیر شود.
گرمای خورشید حتی اگر شب و روز با بیقراری و اشتیاق می‌تابید، ابدا کافی برای ذوب تمامی آبهای یخ شده کره زمین نبود...

اینکه به چگونگی ها بپردازیم و بگوئیم مولکولهای آب در حالت جامد ( یخ ) به صورت یک ساختمان شبکه‌ای دارای پیوند هیدروژنی قرار ‌می‌گیرند و هر اتم اکسیژن توسط اتمهای مجاور در یک ساختمان چهار وجهی احاطه ‌می‌شود و... و... گره از چرایی ها نمی‌گشاید.

اگر کربن و اکسیژن به قلب ستارگان راه نمی‌یافتند...

آب که آمد با خودش گل و گیاه و شادی و خرمی آورد.  

کم‌کم تکه ای از ان گوی آتشین اولیه که حالا سرد و آرام شده بود راهش را جدا کرد و زمین چون پیامبری ظهور کرد. میلیونها سال گذشت...

راستی اگر کمی ذره ها جابه جا می‌شدند، اگر توازن نیروها و مواد نبود، اگر کربن و اکسیژن به قلب ستارگان راه نمی‌یافتند و ماندگار و پایدار نمی‌شدند، چه بر سر این جهان می‌آمد؟

هرچه از داستان زیبای آفرینش، داستان علمی آفرینش بیشتر بدانیم، به «حیرت» بیشتری می‌رسیم.

آسمان هم ‌گریست و بارانِ اشکش سرازیر ‌شد.

تک سلولی ها و گیاهان و حیوانات بَدوی و وحشی، جای خود را به درختان تنومند، خزندگان، پرندگان، پستانداران...و انسان دادند که یاد گرفت با دستهایش کار کند و راست بایستد...

جای پاهایش از ۳/۵ میلیون سال پیش (در تانزانیا) باقی است...

ناگهان اتفاق عجیبی افتاد. آدمی دید که شصت دستش آرام آرام از بقیه انگشتانش باز و بازتر شد و این راز بزرگ او را به جلو هُل داد. البته هنوز تکلیف خودش را آنچنان که باید نمی‌دانست به همین دلیل روی دست حیوانات نگاه می‌کرد و از آنان سرمشق می‌گرفت. چه در کشتن برادرش که از کلاغ آموخت، چه در خوردن مغز خر که از گرگ یاد گرفت و چه در کلک و نیرنگ که روباه را هم پشت سر گذاشت.

حیوانات به او نشان دادند که چگونه بچه دار شود. البته بوسیدن و نوازش و شعر را خودش آموخت. بعدها به آتش و لباس و ابزار و، به خط و شرم و شعر و هنر، مسلح شد... گاه می‌خندید و می‌گریست. آواز می‌خواند، لب جوی آب می‌نشست و سوت می‌زد. فکر و ذکر سراغش آمد. خیلی وقتها چشمش به آسمان دوخته می‌شد. بخصوص وقتی آسمان هم می‌گریست و باران اشکش سرازیر می‌شد.

دانشمندان ذرات بنیادی را به جان هم انداختند.

چرا دانشمندان ذرات بنیادی را به هم کوبیده‌اند؟ برای اینکه قصد دارند شرایطی را که در لحظات اولیه بعد از انفجار بزرگ وجود داشت، بازسازی کنند و از کار خلقت سر درآورند !

توجه کنیم که جهان نوزاد، در آغاز جوشان و گدازان بود و جز کوارک ها و گلئون (gluon ) که نوع دیگری از ذره است، چیزی نداشت. همانطور که گفتم گلئون ها حامل نیرویی هستند که کوارک ها را در کنار هم نگه می‌دارند. انگار به هم می‌چسبانند. (گلوئون از کلمه glue به معنای چسب گرفته شده‌است.)

جهان نوزاد، در آغاز داغ و گدازان و پُرشور و فتور بود. بعد از چند ثانیه، از تب و تاب افتاد و حرارتش خوابید و سرد شد تا به کوارک ها و گلئون ها امکان دهد اتم ها، مولکولها، ستاره ها، گیاهان، حیوانات و انسان پا به هستی بگذارد. (از کجا حالیش بود؟)

فیزیکدانان با برخورد دادن یون اتمهای سنگین  توانستند پلاسمای کوارک - گلئون تولید کنند. این سوپ شور (پلاسمای کوارک - گلئون)، یکی از رموز ماده‌است که احتمالاً  در لحظات نخستین پس از بیگ بنگ آماده شده‌است .

 نتایج این آزمایش بی سابقه که سال ها طول خواهد کشید و طی آن انفجاری شبیه انفجار بزرگ و به وجود آمدن کائنات ایجاد می‌شود، نشان خواهد داد که ذرات اولیه در طی انفجار بزرگ چگونه بودند و در چه شرایطی بود که جهان به وجود آمد.

دانشمندان به کمک «ال.اچی.سی»، L.H.C.(Large Hadron Collider)  یعنی «برخورددهنده بزرگ هادرون»، بزرگترین پروژۀ تاریخ فیزیک را به مرحلۀ اجرا درآورند و شرایط موجود در یک میلیونیم ثانیه پس از وقوع «بیگ بنگ» را بازسازی نمودند و چگونگیِ پیدایش کائنات را بر اساس تئوریِ «انفجار بزرگ» در دستورِ کار قرار دادند.

این ماشین هر آنچه را در ابتدای خلقت بر اساس تئوری بینگ بنگ رخ داده، در مقیاسی بسیار بسیار کوچکتر، مورد آزمایش و مشاهده قرار خواهد داد تا به راز روزهای آغازین خلقت دست یابد...

همانظور که گفتم، دانشمندان اشعه حاوی ذرات پروتون را با سرعتی  نزدیك به سرعت نور به جنگ همدیگر واداشتند تا با هم زد و خورد كنند. نتایج به دست آمده از این رویارویی به دانشمندان كمك می‌كند تا چند و چونِ اولین لحظاتِ بعد از انفجار بزرگ كیهان و تولد جهان كنونی را بشناسند.

بخش اوّلِ آزمایش در تونلی (به قطر سه متر و هشتاد سانتیمتر و طول ۲۷ کیلومتر) که در صد متری اعماق زمین بین مرز کشور فرانسه وسوئیس قرار دارد، آغاز شده‌است. 

پرتو پروتون را که یکی از ذرات اتم است، در تونلِ مزبور تزریق کردند، که پس از چند ثانیه به سرعتی نزدیک به سرعت نور یعنی ۳۰۰ هزار کیلومتر در ثانیه رسید. پشت این تونل٬ ۱۶۰۰ آهن ربا قرار دادند تا میدان مغناطیسى ایجادکند و پروتون ها را با سرعتى نزدیك به سرعت نور روانه سازد!

 البته هرگاه متحرکی بتواند به سرعت نور نزدیک شود بنا بر فرمول زیر:

«جرم»ش رو به بی نهایت می‌رود. حالا چگونه این معما را حل کرده‌اند، به راستی شگفت آور است.

براى گردیدن در این تونل٬ یك پروتون نود میلیونیم ثانیه وقت مى‌خواهد و در واقع هر ثانیه٬ یازده هزار بار دور این تونل مى تواند حركت كند. (به اعداد توجه نمائید)
انفجارِ حاصل از برخورد پروتون ها نزدیک به یک تریلیون درجۀ سانتیگراد حرارت تولید می‌کند. گرمایی که هزاران بار از آتشی که در مرکز خورشید زبانه می‌کشد، داغ تر است

یکی از شگفتی‌های این آزمایش تاریخی نزدیک شدن به سکون مطلق یعنی منهای ۲۷۳ درجه حرارت است! بخش های خنک کننده در این دستگاه دمای هوا را به منهای ۲۷۰ درجه رساندند.

شرایط ایجاد شده شبیه شرایطی است که در یک میلیاردم ثانیه پس از انفجار بزرگ یا «بیگ بنگ» در ابتدای ایجاد جهان هستی به وقوع پیوسته است.

ناگفته نماند که حرارت ناشی از برخورد مشتقات اتم نقطه سیاهی  را به وجود می‌آورد كه با غلظت بسیار زیاد و جاذبه اش محیط اطراف خود را به درون خود کشیده و می‌بلعد.

قدرت  كشش و مَكندگی این سیاهچاله های فضایی به اندازه‌ای است كه حتی نور اطراف آن نیز به درون نقطه سیاه  فرو می‌رود و از این رو نقطه سیاه قابل رویت نیست  !

این تجربه علمی، سیاهچاله اى مصنوعى بوجود مى آورد تا لحظه كوتاهی پس از «انفجار بزرگ» را كه گفته می‌شود نقطه آغاز شكل  گرفتن كائنات است به نمایش بگذارد.

آیا رسَد آدمی به جایی که... «مِه بانگ» را ببیند! آن هم از نزدیک ؟

 

فیزیکدانان ایران

در آزمایشگاه فیزیک ذرات بنیادی CERN (The European Organization for Nuclear Research)  چند فیزیکدان از هموطنان ما در یکی از ایستگاههای آشکار ساز (detector) به نام سی.ام.اس به بررسی برهم کنش ذرات می‌پردازند. یکی از قطعات مهم بخش آشکار ساز سی.ام.اس، توسط مهندسین ایرانی ساخته شده است.
 

معادله مدل استاندارد

در معادله مدل استاندارد، که قادر است (به جز جاذبه) هرآنچه را در جهان اتفاق می‌افتد، محاسبه کند ــ (H) نشانه ذرّه هیگز است.
ذرّه هیگز، اگر کشف نشود و رُخ نشان ندهد، این معادله لَنگ می‌ماند و کار نمی‌کند !
 

 

 
 
هرچه از آب بگوئیم کم گفته‌ایم.

فراموش نکنیم که آب یکی از اجزاء تشکیل دهنده گیاه است. آب در سراسر پیکره گیاه، از خاک اطراف ریشه تا بخار آب اتاقک زیر روزنه موجود می‌باشد. مقدار آب قابل استفاده در خاک برای گیاهان و مقدار بخار آب موجود در هوا از مهمترین عوامل بیولوژیکی و اکولوژیکی توزیع و پراکنش گونه‌های گیاهی در دنیا ‌است. آب جزء عمده و تشکیل دهنده پروتوپلاسم است. آب محیطی است که در آن بسیاری از واکنشهای متابولیکی انجام ‌می‌شود. در فتوسنتز اتم هیدروژن آب، وارد ترکیبات آلی ‌می‌شود و اتم اکسیژن آب بصورت  O2  آزاد ‌می‌گردد و....

هرچه از آب بگوئیم کم گفته‌ایم. چنانچه آب بر اثر سرما یخ می‌بست، بینگ بانگ و مینگ بانگ هیچ غلطی نمی‌توانستند بکنند !  

شگفتی‌های آب بسیار است و هرچه از آن عزیز، بگوئیم کم گفته‌ایم.

آب گفت آلوده را در من شتاب

گفت آلوده که دارم شرم از آب

آب گفت این شرم بی من کی رود

بی من این آلوده کی زائل شود؟

یاد ده ما را سخن های دقیق

که ترا رحم آورد آن ای رفیق

گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن

مصلحی تو ای تو سلطان سخن

کیمیا داری که تبدیلش کنی

گرچه جوی خون بود نیلش کنی

این چنین میناگری ها کار توست

این چنین اکسیرها اسرار توست

همنشین بهار

hamneshine_bahar@yahoo.com

منبع:پژواک ایران


همنشین بهار

فهرست مطالب همنشین بهار در سایت پژواک ایران 

*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۴) عهدنامهٔ گلستان Гюлистанский договор [2018 Oct] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۳) Anglo-Persian Treaty of 1812 عهدنامهٔ مُفَصّل  [2018 Oct] 
*دکتر علی شریعتی و مکتب فرانکفورت  [2018 Oct] 
*تاجگذاری «شاهنشاهِ اسلام‌پناه» [2018 Oct] 
*گفت‌و‌شنود با هدایت‌ متین ‌دفتری(1) اگر حقوق رعایت نشود زندگی هم باطل است [2018 Sep] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۲) Preliminary Anglo-Iranian Treaty قرارداد مُجمَل (عهدنامهٔ مقدماتی) [2018 Sep] 
*داستان عاشورا، آلوده به خرافه و افسانه است  [2018 Sep] 
*عهدنامه‌های ایران در عصر قاجار (۱) Treaty of Finckenstein پیمان فینکنشتاین  [2018 Sep] 
*غبارزدایی از آینه‌ها فایل صوتی جعفر شریف امامی؛ شب قبل از ۱۷ شهریور ۵۷ [2018 Sep] 
*غبارزدایی از آینه‌ها - عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر Algiers Agreement + متن کامل قرارداد  [2018 Sep] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۴) بابوف و جنبش بابوفیسم Babeufism  [2018 Sep] 
*بیژن هیرمن‌پور و تاریخچه فدائیان  [2018 Sep] 
*عهدنامه مودّت بین ایران و ایالات متحده  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۳) داستانِ «پایان قرن» Fin de Siècle  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۲) قرنِ نوزدهم، یکی از پربارترینِ اعصار تاریخِ بشری  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۱) «سن ژوست» و «روبسپیر» را آئینه عبرت دان  [2018 Aug] 
*غبارزدایی از آینه‌ها / چهل سؤال پیرامون قتل‌عام سال ۶۷  [2018 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 54 دنیای واقعی تابلوی نقاشی نیست که هرجور بخواهیم رنگ‌آمیزی کنیم  [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 53 پیش‌زمینه تحولات ۱۸۳۰ اروپا؛ انقلاب کبیر فرانسه است [2016 May] 
*اینترپل؛ و اخبار مهندسی‌شده  [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 52 فلسفه کانت؛ نظریه آلمانی انقلاب فرانسه است [2016 May] 
*زد و بند «سایکس ـ پیکو» Sykes–Picot Agreement [2016 May] 
* تاریخ؛ بایگانی اسناد مرده نیست. یاد کنفدراسیون بخیر [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 51 شرط خارجی؛ به اعتبار مبنا، وارد عمل می‌شود [2016 May] 
* غبارزدایی از آینه ها / «تُراب» مثل اسمش، خاکی بود [2016 May] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک(50) انقلاب کبیر فرانسه چارچوب سیاسى رژیم کهن را درهم شکست [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (49) با انقلاب آمریکا بردگی زیر سوال نرفت [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 48 باخ؛ «نه یک جویبار، بلکه یک دریا» [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 47 مرتجعین؛ «دانیل دِفو» را به غُل و زنجیر، کشیدند [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 46 هیچ‌کس حق ندارد با «اسپینوزا» حرف بزند  [2016 Apr] 
*گذشته پیش‌درآمد اکنون است What’s past is prologue  [2016 Apr] 
* گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی - قسمت آخر چهار تندیس یک دفتر  [2016 Apr] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 45 «اولیور کرامول» را از قبر درآوردند و گردن زدند  [2016 Apr] 
*داستان مرد حصیری The Wicker Man [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 44 کلیساى مسیحی تجارت برده را نکوهش نمی‌کرد  [2016 Mar] 
* دکتر هاشم بنی‌طُرُفی به میهمانی خاک رفت [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 43 بودن یا نبودن؛ آیا مسئله به واقع این است؟  [2016 Mar] 
*اعتدال بهاری و؛ حس غریب نوروز  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 42 جان ویکلیف را نبش قبر کردند و استخوان‌هایش را سوزاندند [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 41 با خدا و خرافات هر جنایتی توجیه می‌شود  [2016 Mar] 
* تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 40 رویارویی با ستمگران به قشریگری و جمود مشروعیت نمی‌دهد  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 39 جنگهای صدساله؛ اروپا را به خاک و خون کشید  [2016 Mar] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 22  [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 38 حق و عدالت را در برابر هیچ اراده‌ای نمی‌فروشیم [2016 Mar] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 37 تاریخ یک علم است؛ و کرونولوژی، بخشی از آن [2016 Feb] 
*اعتصاب فوریه ۱۹۴۱ در هلند February strike [2016 Feb] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 36 جنگ‌های صلیبی؛ یکی از تأثیرگذارترین نبردهای تاریخ  [2016 Feb] 
*إذا الشّعْبُ يَوْمَاً أرَادَ الْحَيَاةَ ، روزی که مردم زندگی را برگزیدند [2016 Feb] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 35 پاپ‌ و پادشاه باهم کنار می‌آیند  [2016 Feb] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 21 کی خادم است کی خائن؟  [2016 Feb] 
*آشکار شدن امواج جاذبه؛ لحظه‌ای مهّم در تاریخ علم  [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک (34) وایکینگ‌ها با ترس و رحم بیگانه بودند  [2016 Feb] 
*یکی بود یکی نبود میلیون میلیون گل رُز [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 33 نشیبی دراز است پیش فراز  [2016 Feb] 
*کنفرانس گوادلوپ؛ ژنرال هایزر، انقلاب ۵۷ [2016 Feb] 
*شنگول و منگول؛ و گرگ‌های پنجه فرو کرده در آرد  [2016 Feb] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 32  [2016 Feb] 
*تائو ته جینگ - کتاب طریقت [2016 Jan] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک31 تاریخ؛ تحقّق زمان در زندگی اجتماعی است  [2016 Jan] 
*آسیاب‌های بادی ذهنِ تو The Windmills of Your Mind  [2016 Jan] 
*عباس رحیمی و قاعدهِ طلایی گفت‌وشنود با مختار شلالوند [2016 Jan] 
*نماز مِیّت، برای «زنده»ای چون عباس که اکنون بیش از همیشه حضور دارد [2016 Jan] 
* نامۀ چارلی چاپلین به دخترش؛ ساختگی و مَن‌ درآوردی است [2016 Jan] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی 20 هفت حصار و حصار هشتم [2016 Jan] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک(30) تاریخ بایگانی اسناد مرده نیست [2016 Jan] 
*آواز در باران تا همیشه زنده می‏ماند Singin' in the Rain  [2016 Jan] 
*آلبر کامو و رُمان سقوط La Chute  [2016 Jan] 
*پیر بولز Pierre Boulez غزل خدا حافظی را خواند ما بر زمان می‌گذریم نه زمان بر ما  [2016 Jan] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی19 یک اشتباه؛ هزاران جسَد را بر زمین می‌ریزد  [2016 Jan] 
*اخلاق ماکیاولی و سیاست مروانی / آیا تزویر و نادرستی، کوتاه‌ترین راه نیل به پیروزی است؟  [2015 Dec] 
*ای همه هستی ز تو، آیا تو هم هستی؟  [2015 Dec] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 29 بُردنِ ارزشهای یک عصر به عصر دیگر؛ مغالطه‌ای راهزن است [2015 Dec] 
*ادیت پیاف Edith Piaf گُنجِشَکَکِ اَشی مَشی  [2015 Dec] 
*شبِ یَلدا و انقلابِ زمستانی  [2015 Dec] 
*فرانک سیناترا؛ ماوراء صدا و خود صدا بود  [2015 Dec] 
*داستان یهودیان بنی‌قُریْظه غبارآلود است  [2015 Dec] 
*عباس رحیمی و رنج‌هایش [2015 Dec] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی18 ؛ هر گونه تلاشی برای اجرای شریعت به خشونت می‌انجامد  [2015 Dec] 
*هانا آرنت، سبزینه پوش عاشق و بُرنا [2015 Dec] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 28 پنج سال یا صد سال همچون پرکشیدن پرنده‌ای می‌گذرد [2015 Dec] 
*چند قصهِ گلپایگانی - آخاله اُوغُور بخیر  [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک27انسان با ابداع خط گام بزرگی در راه تمدن برداشت [2015 Nov] 
*داعشِ سیاه و داعشِ سفیدBlack Daesh, white Daesh  [2015 Nov] 
*گفت‌‌‌وشنود با اسماعیل یغمائی17 هر لحظه به شکلی بُتِ عیّار بر آمد  [2015 Nov] 
*اصلِ عدمِ قطعیّت؛ خاصیت بنیادین و گریزناپذیرِ جهان Uncertainty Principle [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک26جنونِ قدرت آدمی را خُل و چِل می‌کند [2015 Nov] 
*کُنسِرتو آرانخوئز Concierto de Aranjuez  [2015 Nov] 
*پوری سلطانی‌(همسر مرتضی کیوان) به میهمانی خاک رفت  [2015 Nov] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک25 فراز و نشیب امپراتوری روم  [2015 Nov] 
*گفت‌‌ وشنود با اسماعیل وفا یغمائی 16-واقعیّاتِ دردناک را نمی‌توان با خونریزیِ رژیم پوشاند  [2015 Nov] 
*آبشخور واقعه لیبرتی در دارالخلافه است [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک24 ؛ وجود اسپارتاکوس به تعداد یارانش تکثیر شده بود  [2015 Oct] 
*بمباران محله گیشا و استخبارات عراق  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک ۲۳ ؛ جاده ابریشم؛ بزرگ‌ترین شبکهٔ بازرگانی دنیا  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک22 ؛ارشمیدس و داستان «اروکا»؛ یافتم یافتم  [2015 Oct] 
* آیا مسعود رجوی در فرانسه است؟ مگر مسعود رجوی زخمی شده‌‌ بود؟ [2015 Oct] 
*بخش دیگری از گفتگوی مسعود رجوی با حبوش «من در ابتدای انقلاب در شورای انقلاب بودم» [2015 Oct] 
*سباستین کاستلیو؛ و سوختنِ «سِروِه‌تُس» در آتش  [2015 Oct] 
*مرضیه با خودش تعریف می‌شود گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی 15  [2015 Oct] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک21 / قارقارِ غازها؛ کاپیتول را نجات داد  [2015 Oct] 
*توافق هسته‌ای؛ سکنجبین بود یا جام زهر؟  [2015 Oct] 
*آب در سیاره بهرام (مریخ) [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک20/ سِلت‌ها (کِلت‌ها) The Celts  [2015 Sep] 
*کاوالریا روستیکانا Cavalleria rusticana  [2015 Sep] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۴)  [2015 Sep] 
*نامه مسعود رجوی به میخائیل سرگئیویچ گورباچُف  [2015 Sep] 
*وقتی که من بچه بودم؛ غم بود، اما کم بود  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 19 قوم و خویش ما؛ هومو نالِدی Homo naledi  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 18  [2015 Sep] 
*ژاله خون شد؛ هفده شهریور، آغازِ پایانِ رژیم شاه [2015 Sep] 
*چه خَبر و چه اَتَر؟ کتابِ «دیک چینی» و دخترش «لیز»Exceptional  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 17  [2015 Sep] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۳)  [2015 Sep] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (16) جباّران سی گانه و انحطاط آتن Thirty Tyrants  [2015 Sep] 
*نشستِ عبرت‌ انگیزِ صدام حسین [2015 Aug] 
*گردشِ ایام-برای هر چیز زمانی وجود دارد  [2015 Aug] 
*پاییز خودش نوعی بهار است ؛ به رهی دیدم برگ خزان... [2015 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک 15 فهم قانون به معنی درست بودن قانون نیست  [2015 Aug] 
*چَک و چونه مسعود رجوی با دستگاه اطلاعاتی صدام حسین  [2015 Aug] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۱۲- اشغال کویت و شورش کردهای عراق در سال ۱۹۹۰ [2015 Aug] 
*اوسا عَلَم این چه رنگ بود توک عَلَم ؟ خامنه‌ای در دانشگاه پاتریس لومومبا !  [2015 Aug] 
*آبجو؛ نه، ولی آب شلغم اوکی [2015 Aug] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک14از بنیان‌گذاری رُم تا تمدن چاوین [2015 Aug] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۱) دکان امام زمان  [2015 Aug] 
*یکبار دیگر قتلعام سال ۶۷ ؛ هرچه را که از آن چشم بپوشیم حمایت کرده‌ایم  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک ۱۳ توت‌آنخ‌آمون Tutankhamun و عصر طلایی فرعون  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک 12 تمد‌ن‌ها می‌آیند و می‌روند؛ اما باورها می‌مانند  [2015 Jul] 
*نشست توجیهی عملیات فروغ جاویدان (جمعه ۳۱/۴/۱۳۶۷) [2015 Jul] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۱۰)تنها «بُزِ اَخفَش» فردیّت ندارد [2015 Jul] 
*در جنگ ایران و عراق هر کسی کشک خود را می‌سابید [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت تا فیسبوک (11)  [2015 Jul] 
*نگذارید کسی به خواب رود !Nessun dorma  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (10)  [2015 Jul] 
*تاریخِ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (9)  [2015 Jul] 
*هاريس الکسيو و تانگوی نِفلی  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت تا فیسبوک (8)  [2015 Jul] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی (۹)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (7)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۶)  [2015 Jul] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۵) [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۴) -دوران نوسنگی Neolithic [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۳)  [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک ۲ World history from mammoth to Facebook [2015 Jun] 
*تاریخ جهان از ماموت‌ تا فیسبوک (۱)  [2015 Jun] 
*صبحانه در تیفانی و رفیق و مونس من «ماه‌رود»  [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۸ هان، ای شرم، سرخی‌ات پیدا نیست [2015 Jun] 
*منشور بزرگ آزادی‌ (مگنا کارتا) - Magna Carta [2015 Jun] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۱۴) گراکوس بابوف و جنبش بابوفیسم Babeufism  [2015 Jun] 
*چه بر سر گل ها آمده‌است؟  [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۷ [2015 Jun] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۶ انقلاب ایدئولوژیک  [2015 May] 
*زنوبیا Zenobia و پالمیرا Palmyra [2015 May] 
*گفت‌و‌شنود با اسماعیل وفا یغمائی(۵) انقلاب ایدئولوژیک  [2015 May] 
*تاریخ ایران و مقاله نیویورک تایمز  [2015 May] 
*پیمان مولوتف ـ ریبن‌تروپ Molotov–Ribbentrop Pact [2015 May] 
*یادی از بیژن جزنی، فرزانه سخت‌ رو؛ مارکسیسمِ اسلامی یا اسلامِ مارکسیستی  [2015 May] 
*امید راه رسیدن به حقیقت را هموار می‌کند یادی از مبارز دلاور هوشنگ ترگل [2015 May] 
*بوریس آلکساندرویچ آلکساندروف  [2015 May] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی انقلاب ایدئولوژیک . قسمت چهارم  [2015 Apr] 
*نامه‌ی آلبرت آینشتاین به اریک گوتکیند  [2015 Apr] 
*«زمین، این «نقطهٔ آبی کمرنگ Pale Blue Dot [2015 Apr] 
*رقص با دیکتاتورها Dancing with Dictators  [2015 Apr] 
*عزت إبراهیم الدوری و ویتو کورلئونه [2015 Apr] 
*چغندر کلو ته توبره (چغندر بزرگ در ته توبره است)  [2015 Apr] 
*گونتر گراس و «آنچه باید گفته شود» Was gesagt werden muss  [2015 Apr] 
*تام کاتن و کیسینجر و جُرج شولتس، عزا گرفته‌اند  [2015 Apr] 
*فناوریِ هسته‌ای تنها عرصه تولید انرژیِ هسته‌ای نیست  [2015 Apr] 
*پرونده هسته‌ای و پروتکل الحاقی Protocol Additional  [2015 Apr] 
*چکیده سخنرانی نتانیاهو در کنگره آمریکا در مورد ایران  [2015 Apr] 
*واشنگتن‌پست و مذاکرات اتمی  [2015 Apr] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفایغمایی ؛ انقلاب ایدئولوژیک بخش سوم [2015 Apr] 
*باراک اوباما:‌ داشتنِ چکش دلیل نمی‌شود که به هر مشکلی به دید میخ نگاه کنیم  [2015 Mar] 
*جان بولتون و بمباران ایران To Stop Iran’s Bomb, Bomb Iran  [2015 Mar] 
*پُلاریزاسیونِ سیاسی و نشستن بینِ دو صندلی Fall between two stools  [2015 Mar] 
*سایه ماه بر آفتاب Solar Eclipse [2015 Mar] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی ۲ انقلاب ایدئولوژیک [2015 Mar] 
*ابوحامد محمد غزالی و حس غریب نوروز [2015 Mar] 
*گفت و شنود با اسماعیل وفا یغمائی / انقلاب ایدئولوژیک  [2015 Mar] 
*گوگل کروم و مشکل یوتیوب  [2015 Mar] 
*داستان بوته سوخته  [2015 Mar] 
*لحظه‌هایِ بودن ویرجینیا وولف  [2015 Mar] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است / داستانِ «پایان قرن» (۱۳)  [2015 Mar] 
*دروغ‌ها و دورنگی‌ها، روح مرا می‌سائید - گفت‌وشنود با رضا مولائی‌نژاد  [2015 Mar] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است ۱۲  [2015 Feb] 
*ثابت‌های فیزیک آدمی را به مکث وامی‌دارد [2015 Feb] 
*همنشین بهار.وکیلِ مُستقل، دادبانِ آزادی‌ است گفت‌ و شنود با محمد رضا روحانی در باره کانون وکلا [2015 Feb] 
*به هنگامِ فریبِ عالمگیر، گفتنِ حقیقت، کنُشی انقلابی است مناقشه اتمی و حرص و جوش نتانیاهو  [2015 Feb] 
*بهمن ۵۷ و افتادن ژنرال گاست در هَچَل [2015 Feb] 
*الله قلی جهانگیری و واقعه کوه حاجی‌لو [2015 Feb] 
*گفت ‌و ‌شنود با خانم میهنِ جزنی در مورد عشق  [2015 Feb] 
*درد و بلایِ «مَک کین» بخوره تو جونِ ابوبکر بغدادی  [2015 Jan] 
*بهمن قشقایی و قرآنِ مُهرکردهِ اسدالله عَلم [2015 Jan] 
*عهدنامه «صلح» ترکمانچای [2015 Jan] 
*بیانِ تنّفرآمیز Hate speech  [2015 Jan] 
*گاست و هایزر و گوادلوپ، عاقبت از ما غُبار مانَد  [2015 Jan] 
*«شارلی»، شیخ حارث النظاری و استبدادِ زیر پرده دین [2015 Jan] 
*یادی از م. ا. به آذین، آن «دُنِ آرام» + وصیتنامه و صدای او  [2015 Jan] 
*دنباله‌ دارِ لاوجوی Comet Lovejoy [2015 Jan] 
*ترور نمادین از زبان برمی‌خیزد / Charlie Hebdo attack  [2015 Jan] 
*هوشنگ عیسی بیگلو و مدعّیانِ صاحب‌اختیاریِ «مقاومت» [2015 Jan] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۱۱) «سن ژوست» و «روبسپیر» را آئینه عبرت دان  [2015 Jan] 
*هوشنگ عیسی بیگلو، آن «مرد آهسته»‌  [2015 Jan] 
*نشان‌دادنِ ضعف با خیانت یکی نیست داستان منافِ فلکی تبریزی  [2014 Dec] 
*تاریخ جهان، دادگاه جهان است (۱۰) ایده‌آلیسم آلمانی Deutscher Idealismus  [2014 Dec] 
*شب یلدا و انقلاب زمستانی Winter solstice  [2014 Dec] 
*دروغ «آیت‌الله العظمی» که خناق نیست  [2014 Dec] 
*سازمان سیا CIA و شکنجه با آب Waterboarding  [2014 Dec] 
* تاریخ جهان، دادگاه جهان است (۹) رمانتیسم قیامی علیه هنجارهای عصر روشنگری [2014 Dec] 
*اتاق بی سقفِ «فارل ویلیامز» Room without a roof [2014 Dec] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است ۸ شورشِ فلاخَن La Fronde  [2014 Dec] 
*ایده جوچه 주체사상  [2014 Dec] 
*آندره ریو سلطان والتز André Rieu King Of The Waltz  [2014 Dec] 
*رساله یهودا Epistle of Jude [2014 Dec] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۷) انقلاب فرانسه Révolution française  [2014 Dec] 
*گفت و ‌شنود همنشین بهار با ایرج مصداقی در مورد «ابلاغیه چراغ خاموش» مسعود رجوی  [2014 Nov] 
*مجاهدین و رابینسون کروزوئه خراسانی [2014 Nov] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۶)انقلاب آمریکا American Revolution  [2014 Nov] 
*مسعود رجوی و «پرچم»اش / از «جیم» تا «عین جیم» [2014 Nov] 
*بارگشت دوباره ویلیام باتلر ییتس  [2014 Nov] 
*الله‌ قلی برای من دوست خوبی بود = گفتگو با ساسان سترگ دره شوری و حیدر جهانگیری [2014 Nov] 
*تاریخِ جهان دادگاهِ جهان است (۵) [2014 Nov] 
*زیگونروایزن (آوای کولی) [2014 Oct] 
*سخنرانی تروتسکی در مکزیک در مورد محاکمات مسکو  [2014 Oct] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است ۴ عصر روشنگری The Age of Enlightenment  [2014 Oct] 
*گفتگو با شادی Разговор со счастьем [2014 Oct] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (۳) رنسانس Renaissance دوران گذار بین سده‌های میانه و دوران جدید  [2014 Oct] 
*داستان یهودیان بنی‌قُریْظه غبارآلود است  [2014 Oct] 
*گفت‌ و ‌شنود با دکتر کریم قصیم ۱ آزادیِ نظر را به بهایِ «احترامِ شخصی» نباید فروخت  [2014 Sep] 
*پاییز خودش نوعی بهار است  [2014 Sep] 
*تاریخ جهان دادگاه جهان است (۲) قرون وسطی فاصله میان دوران باستان و رنسانس [2014 Sep] 
*رساله سه شیاد  [2014 Sep] 
*همنشین بهار.تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است دوران کلاسیک باستان Classical antiquity [2014 Sep] 
*گروندریسه Grundrisse کشف حجاب می‌کند [2014 Sep] 
*در دلِ هر «نفرین»ی «آفرین»ی‌‌ است  [2014 Sep] 
*ما برای چی زاده شدیم؟ همنشین بهار  [2014 Sep] 
*پیمان مولوتف ـ ریبن‌تروپ Molotov–Ribbentrop Pact [2014 Aug] 
*کتاب الشفاء مشعلی فروزان در قرون وسطی [2014 Aug] 
*تنها صداست که می ماند «من ماندگار نخواهم شد» «نیمای غزل» به میهمانی خاک رفت  [2014 Aug] 
*فراز و فرود علی زرکش در گفتگو با اسماعیل وفا یغمائی  [2014 Aug] 
*یوهانس کپلر Johannes Kepler طرحی نو در آسمان نجوم  [2013 Dec] 
*تیرباران چائوشسکو و همسرش  [2013 Dec] 
*اسپانیا و «قطعیتِ حکم دادگاه»اش  [2013 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (۳۲) ای چنگ ناله برکش و ای َدف خروش کن [2013 Dec] 
*یکبار دیگر ماندلا [2013 Dec] 
*سرنوشتم را با دست خویش می‌نویسم. یادی از نلسون ماندلا  [2013 Dec] 
*ایتوس، پاتوس، لوگوس/ Ethos , Pathos , Logos [2013 Dec] 
*تاریخ همچون تانکی از روی سرِ ما می‌گذرد / خاطرات خانه زندگان (۳۱)  [2013 Dec] 
*غبارزدایی از آینه ها / بازجویی از سعید محسن [2013 Nov] 
*Exit Strategy استراتژی خروج [2013 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان(۳۰) هر چیز و هر امری در «شدن» خود است که «حقیقت» می‌‌‌‌‌یابد.  [2013 Nov] 
*بچه‌ها دارند می‌میرند؛ ای که دستت می‌رسد کاری بکن  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه‌ها. دفاعيات پرشور شکرالله پاک نژاد [2013 Nov] 
*کلاه آبی‌ها Blue Beret United Nations peacekeeping  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه‌ها ترور محمد مسعود و بازجویی خسرو روزبه  [2013 Nov] 
*غبارزدایی از آینه ها / بازجویی محمد حنیف‌نژاد  [2013 Nov] 
*ای روشنی صبح به مشرق برگرد / ای ظلمتِ شب، با من بیچاره بساز- خاطرات خانه‌ زندگان ۲۹  [2013 Nov] 
*آسیمیلاسیون Assimilation  [2013 Nov] 
*اینجا «جلجتا» ست، جائی که مسیح را به صلیب کشیدند (خاطرات خانه زندگان ۲۸) [2013 Oct] 
*سیاست‌زدگی واگیر دارد [2013 Oct] 
*عهدنامه گلستان و کارچاق‌کن آن گور اوزلی [2013 Oct] 
*جان رالز و «پسِ پردهِ بی‌خبری» The veil of ignorance [2013 Oct] 
*هستم آنکه هستم / اِهیِه اَشِر اِهیِه / אהיה אשר אהיה [2013 Oct] 
*بادها می‌وزند و برگها فرو می‌ریزند. خاطرات خانه زندگان (۲۷)  [2013 Oct] 
*Ad Hominem ماه منطق در مُحاق سفسطه [2013 Oct] 
*به من بگو ستارگان و ‏آفتاب دروغند ولی نگو که عشق وجود ندارد.  [2013 Oct] 
*یادی از ژنرال جیاپ و نبرد دین‌بین‌فو Điện Biên Phủ [2013 Oct] 
*Loaded language آب و تاب دادن به زبانِ زبان بسته [2013 Oct] 
*اسطوره اشرف (متن پیام مسعود رجوی، ۲۷ شهریور ۱۳۹۲) [2013 Sep] 
*گفت‌و‌شنود با آقای ناصر‌رحمانی‌نژاد/ واقعیت تا چه اندازه واقعی‌ست؟ [2013 Sep] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۵)  [2013 Sep] 
*به رهی دیدم برگ خزان...
پاییز خودش نوعی بهار است [2013 Sep] 

*لئون فوکو و «آونگ»ش Foucault pendulum [2013 Sep] 
*کمون پاریس طلایه دار انقلاب اجتماعی درقرن نوزدهم [2013 Sep] 
*شبیخون به مجاهدین و «مقراضِ تیزِ تناقض»  [2013 Sep] 
*ژاله خون شد. هفده شهریور، آغازِ پایانِ رژیم شاه [2013 Sep] 
* R2P (اصل حمایت و حفاظت) [2013 Sep] 
*در انتهای غم همیشه پنجره ای باز است. پنجره ای روشن [2013 Sep] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۴) نامش بر برف نوشته بود. خورشید ذوبش کرد و آب آن را با خود برد. [2013 Aug] 
*دکتر منوچهر هزارخانی و آقای ۹۹ درصد [2013 Aug] 
*قطعنامه ۵۹۸، پذیرش آتش بس و عملیات فروغ جاویدان [2013 Aug] 
*گذری به اسپانیا [2013 Aug] 
*رؤيا خود نوعی زندگی است.  [2013 Jul] 
*تجربهِ رؤیاوَش وحی  [2013 Jul] 
* فرقه، و سینه زدن زیر عَلمِ ارتجاع [2013 Jul] 
*کُفرِ یک دوران، دینِ دورانِ بعد است. [2013 Jul] 
*دود از کُنده بلند می‌شود.- هوشنگ عیسی بیگلو، آن «مرد آهسته»‌  [2013 Jul] 
*با چنین فرهنگی چگونه می‌شود ایران را آزاد کرد؟ [2013 Jul] 
*وقتی چیز غریبی می‌شنویم، نباید پیشاپیش آن را رّد کنیم. [2013 Jul] 
*انسان موجودی خاطره گرا است  [2013 Jun] 
*«شریعت» ، آخوندی و غیرآخوندی ندارد. [2013 Jun] 
*طوطی جون می خوام برات قصه بگم - عباس رحیمی با غم ها و طوطی اش  [2013 Jun] 
*مسعود رجوی، «معّلم»ی که «مُبلّغ» شد [2013 Jun] 
*جلیل شهناز، شهنواز تار ایران، به میهمانی خاک رفت. [2013 Jun] 
*آیا «حسن روحانی» تغییر کرده است؟ [2013 Jun] 
*وحدتِ ظرف و مظروف، بی تضاد نیست [2013 Jun] 
*کارمینا بورانا Carmina Burana - اسماعیل وفا یغمایی و سرود ای آزادی  [2013 Jun] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۳) [2013 May] 
*مادر معینی، چاووش شادی و امید [2013 May] 
*ما پروردگان سفره استبدادیم  [2013 May] 
*ما همه «خر ژان بوریدان» یم.  [2013 May] 
*تب و تاب انتخابات، مسعود رجوی را هم گرفت. [2013 May] 
*شب پره ها می آیند و می‌روند، آفتاب می‌ماند [2013 May] 
*در باره نامه سرگشاده
صفحه روزگار، حرف حق را ضبط می‌کند [2013 May] 

*میراث باستانی ایران در جای جای جهان [2013 Apr] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۲)  [2013 Apr] 
*داستان زندگی «جیرولامو ساوو نارولا»  [2013 Apr] 
*خاطرات خانه زندگان (۲۱)  [2013 Apr] 
*سیک‌رِدنی داک‌لاد خوروشووا- گزارش محرمانه خروشچف [2013 Mar] 
*امام محمد غزالی و حس غریب نوروز [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان و گزارش Хрущевخروشچف [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت بیستم)  [2013 Mar] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت ۱۹)- تاریخ ایران با افسانه و شایعه همراه است.  [2013 Mar] 
*یک مُشت دَری وَری On Bullshit [2013 Feb] 
*ما همه از دَم، «پریود» یم. [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (۱۸) [2013 Feb] 
*هر کسی در زندگیش «او»یی دارد [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هفدهم) [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت شانزدهم) [2013 Feb] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت پانزدهم) [2013 Jan] 
*کلام بی صدای برف Silent Snow [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت چهاردهم)
مشکل جامعه ایران با گرفتن قدرت سیاسی حل نخواهد شد [2013 Jan] 

*شاه و سمپوزیوم لیزر Laser Symposium [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت سیزدهم)
«مراد برقی» و «سرکار استوار» در زندان قصر [2013 Jan] 

*قتلعام کاتین The Katyn massacre [2013 Jan] 
*خاطراتِ‌ خانه‌‌ زندگان (قسمت دوازدهم) [2013 Jan] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت یازدهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت دهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت نهم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هشتم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت هفتم) [2012 Dec] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت ششم) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت پنجم) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت چهارم) درخت آلو را نمی‌شه به شمشاد پیوند زد.  [2012 Nov] 
*‌خاطرات خانه زندگان (قسمت سوّم) [2012 Nov] 
*سخنرانی تاریخی یاسر عرفات در سازمان ملل (۱۳ نوامبر ۱۹۷۴) [2012 Nov] 
*خاطرات خانه زندگان (قسمت دوّم) [2012 Nov] 
*زندان=‌زنده دان، خاطراتِ خانه زندگان (۱) [2012 Nov] 
*احمد قابل، ظریف جلالی و «گروه والعصر» [2012 Oct] 
*کورش و سنگ‌نگاره مرد بالدار پاسارگاد [2012 Oct] 
*استوانهٔ کورش Cyrus Cylinder «مانترا»ی خیال‌انگیز (+ویدیو) [2012 Oct] 
*گروندریسه Grundrisse کشف حجاب می‌کند(+ویدیو) [2012 Oct] 
*اریک هابسبام و سنّت های ساختگی [2012 Oct] 
*پراودا ПРАВДАدم از پراودا می‌زند. (+ویدیو) [2012 Oct] 
*پیاز، وجودی است بی تناقض. به یاد «ویسلاوا شیمبورسکا» [2012 Sep] 
*حُکمِ قتل زندانیان سیاسی، «قیر»ی که بر سر نظام ریخت [2012 Sep] 
*کشتار سال ۶۷ و سخنان هَشَلهَف [2012 Sep] 
*وقتی می‌میریم چه چیزی با ما خواهد مرد؟ [2012 Sep] 
*من اینجا ایستاده ام و جز این کاری از من ساخته نیست.  [2012 Aug] 
*Standard Model of Particle Physics مُدِل استاندارد [2012 Jul] 
*هر ادعّایی باید مُستند به مَدرک اثباتی باشد. (در مورد مقاله خانم عفت ماهباز) [2012 Jul] 
*دکتر علی شریعتی و «آوف هه بونگ» Aufhebung + ویدئو [2012 Jun] 
*حقِ‌‌ آزادی و «هی‌بی‌اِس‌کورپس» Habeas Corpus [2012 Jun] 
*تاریخِ جهان، دادگاهِ جهان است (+ویدیو) [2012 Jun] 
*Gracias a la vida گراسیاس آلا ویدا (+ترجمه ترانه به ۱۲ زبان) [2012 Jun] 
*ویولتاپارّرا، مرسدس سوسا، گراسیاس آلاویدا (+ویدیو) [2012 Jun] 
*دولت ویشی، گشتاپو و دارزدن رودلف هیلفردینگ (ویدیو) [2012 Jun] 
*پرویز شهریاری و طناب دور زمین (ویدیو) [2012 Jun] 
*پوراژِن چستوا، شکست پذیری و شکست باوری (ویدیو) [2012 May] 
*صَلِّ عَلَی مُحَمَّد ، «سیمون هرش» خوش آمد ! تقویم تاریخ، اردیبهشت ماه [2012 May] 
* اَرِه و اوره و شمسی کوره (ویدیو) [2012 May] 
*شاهین نجفی و «حقِ تمَسخر» The Right to Ridicule (+ ویدیو) [2012 May] 
*ماه به دیدار زمین می‌آید. Supermoon (+ویدیو) [2012 May] 
*«سرزمینِ گوجه‌ هایِ سبز» و اعدام چائوشسکو (+ویدیو) [2012 Apr] 
*تقویم تاریخ و نیمه پنهان ماه (+ویدیو) [2012 Apr] 
*پرویز ثابتی و «ابراز تاسف» در گیومه [2012 Apr] 
*سیروس نهاوندی، اسبِ تراوایِ ساواک (+ویدیو) [2012 Apr] 
*زندان قصر، دادگاه ژیان پناه و داستان تجاوز به زندانیان سیاسی [2012 Apr] 
*با تاریکی نمیشه سراغ تاریکی رفت [2012 Mar] 
*سفره ۷ سین Haft-Seen در هتل اموات ( ویدیو ) [2012 Mar] 
*Bertolt Brecht برتولت برشت و اپرای صَنار سه شاهی (ویدیو) [2012 Mar] 
*خدا و قوری کیهانی Bertrand Russell Interview [2012 Mar] 
*برتراند راسل و «قوری»اش Russell's teapot [2012 Mar] 
*آیا نوترینو، به گَردِ نور می‌رسد؟ [2012 Feb] 
*پرویز ثابتی Parviz Sabeti نمونه کامل یک پلیس سیاسی (+ویدیو) [2012 Feb] 
*از چه چیز واهمه داری؟ من شو خایف ؟ (+ویدیو ) [2012 Feb] 
*والنتین، پوشکین، یوگنی‌ آنه ‌گین Evgeny Onegin [2012 Feb] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه بهمن (+ویدیو) [2012 Jan] 
*جنگ‌افروزان، مُرتجعین را قِلقِلک می‌دهند. (وبالعکس) [2012 Jan] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه دی (+ویدیو) [2012 Jan] 
*سخنرانی استالین ۱۱ دسامبر ۱۹۳۷ Речь Сталина [2011 Dec] 
*شورشِ نان در تهران [2011 Dec] 
*تقویم تاریخ، رویدادهای ماه آذر (+ویدیو) [2011 Dec] 
*Rafiq Tağı «رافق‌تقی» ‌و‌ قصّهِ‌ هولناکِ‌ ارتداد (+ویدیو) [2011 Dec] 
*آنتی‌تزِ اشرف، در خودِ اشرف است. [2011 Nov] 
*آوایِ کولی، زیگونروایزن و قتل‌عامِ سال ۶۷ [2011 Nov] 
*تقویم تاریخ: رویدادهای ماه آبان (+ویدیو) [2011 Nov] 
*R2P و آخرین سخنرانیِ معمر قذافی (+ویدیو) [2011 Oct] 
*نگاهی به ۳۰۰ سنگ قبر. نیستی، آبستن هستی است.(+ویدیو) [2011 Oct] 
*امیرکبیر و «جِّنِ» جُدَری [2011 Oct] 
*دستخط امیرکبیر، به یادِ استاد ایرج افشار آن مردِ آهسته (+ویدیو) [2011 Oct] 
*نامه هایِ جَعلی یزدگرد ساسانی و عُمَربن خطّاب (+ویدیو) [2011 Sep] 
*دکتر محمود حسابی و جعلیات اینترنتی (+ویدیو) [2011 Sep] 
*عباس شهریاری جاسوس ۱۰۰۰ چهره ساواک (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*۱۱ سپتامبر و بن لادنِ پنتاگون (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*سرلشگر قرنی از کودتا تا ترور (+ ویدیو) [2011 Sep] 
*رّد پای علمای اعلام بر سنگ قبر ستارخان [2011 Aug] 
*ترور سپهبد رزم آرا در مسجد سلطانی [2011 Aug] 
*آخوند مُحقّق کَرکی، عَلمدار تشّیع صفوی [2011 Jul] 
*عملیات پنجه عقاب Operation Eagle Claw [2011 Jul] 
*کلکم راع و کلکم مسئول؛ اسیرکُشی سال ۶۷ و سخنان آقای اردشیر امیرارجمند [2011 Jun] 
*مقام صدیقی تنها راستگویی در قول و عمل نیست [2011 Jun] 
*کمون پاریس ، تنها به پاریس مربوط نمی‌شود [2011 Jun] 
*خوزه مارتی پیامبر استقلال و مبشر انقلاب در آمریکای لاتین (ویدئو) [2011 May] 
*از Srebrenica سربرنیتسا تا بغداد [2011 May] 
*منوچهر سخایی و آن «پرستو» که دشنه آجین شد. [2011 Apr] 
*آوریل سیاه اشرف و نقش اشغالگران عراق [2011 Apr] 
*ریزوم ، خاک و ُخل دارد [2011 Apr] 
*امام محمد غزالی عزیز است اما نوروز از او عزیزتر [2011 Mar] 
*سفره هفت سین در هتل اموات‌  [2011 Mar] 
*کتاب سبز قذافی، تو زرد از آب درآمد  [2011 Feb] 
*وقت آن است که چشم فتنه کور شود ! (گرد و خاک در مجلس ایران) [2011 Feb] 
*روز والنتین ، پالی‌آمِری polyamory و ، «عشق» ضربدری [2011 Feb] 
*کويکی با یک تیر چند نشان می‌زند [2011 Feb] 
*پرویز ثابتی، مقام امنیتی ابرو کمانی [2011 Jan] 
*ستمگران از ما عبور نخواهند کرد. [2011 Jan] 
*خودکشی دردی را دوا نمی‌کند. ( علیرضا پهلوی از کاخ سعدآباد تا بوستون) [2011 Jan] 
*یک بار دیگر تقی شهرام [2010 Dec] 
*« دین‌خو » بود اما، پرسش ‌‌ستیز و ستم ‌پذیر نبود. [2010 Nov] 
*مُشک آن است که خود ببوید، نه آن‌که «هابرماس» بگوید [2010 Oct] 
*«مُدل استانداردِ» فیزیک ذرّات ، قصه‌ای ناتمام [2010 Oct] 
*گلهای صحرائی را همیشه رایحه ای دل انگیز است، یادی از روشنک (گوینده برنامه گلها) [2010 Sep] 
*من به گوش تو سخن های نهان خواهم گفت... [2010 Sep] 
*«طرح عظیمِ» استیفن هاوکینگ - خدا، وِل مُعطل است ! [2010 Sep] 
*مرگ، دوست انسان است و هرگاه رسید قدمش مبارک باد. [2010 Sep] 
*سلام بر دکتر علی جوان
ليزر گازی، مي‌توانست سال ۱۹۳۰ اختراع شده باشد [2010 Jul] 

*سال ۶۷ در عملیات فروغ جاویدان (مرصاد)، ۳۰۱ زندانی سیاسی به خاک افتادند [2010 Jul] 
*آشکار‌سازی با پنهان‌سازی همراه است. (خطانامه تاج زاده و، اسیر کُشیِ سال ۶۷)  [2010 Jun] 
*«اشترن» و «ایرگون» در «دیر یاسین» [2010 Jun] 
*نمی توان بر پرسش و نقد، دهنه زد. (آقای کروبی و قتلعام سال ۶۷) [2010 May] 
*سرود زیبای «ای رقیب»
که‌س نه‌ڵێ کورد مردوه‌، کورد زیندوه‌ [2010 May] 

*انتشار اسناد قتلعام کاتین
چراغ حقيقت در طوفان کشمکش‌ ها نخواهد مُرد [2010 May] 

*قرقیزستان و، پدیده «خستگی پنهان» [2010 Apr] 
*شب، هاوانا می‌رقصد...
« کامیلو سینفوئگوس » یکی از معماران انقلاب کوبا [2010 Apr] 

*دانشنامهٔ آزاد ویکی‌پدیا Wikipedia و حق مقدّس ویرایش  [2010 Mar] 
*گويای حکايتی‌ ست آن شمع خموش / خودکشی «منصور خاکسار» [2010 Mar] 
*شعر «مارتین نیمولر»
وقتی مرا گرفتند، صدای احدی در نیآمد. [2010 Mar] 

*دکتر جلال صمیمی، کاشف سرچشمه های پرتو گاما در هاله ی کهکشان [2010 Mar] 
*در بلوچستان بلوچی بود نامش دادشاه...  [2010 Mar] 
* آیا « عبدالمالک ریگی »، جا پای « دادشاه » می‌گذارد؟ [2010 Feb] 
*طفلِ جان و شیرِ شیطان به یاد «دکتر محمد رضا عاملی تهرانی» [2010 Feb] 
*روز عشاق و، «عشق خرمگس» ! (ای عشق همه بهانه از توست...) [2010 Feb] 
*این یک پیپ نیست، تصویری از یک پیپ است (یادی از زندان شاه و یدالله خسروشاهی ...) [2010 Feb] 
*مهندس بازرگان و کتاب «سیر تحول قرآن» (با خدا و خرافات هر جنایت و فریبی ممکن است) [2010 Feb] 
*از دار دنیا یک زن حلال داشتیم، آن را هم آقای خمینی حرام کرد! [2010 Jan] 
*برف نو ، برف نو ، سلام، سلام [2010 Jan] 
*«عالیجناب خاکستری» تاقچه بالا می‌گذارد!  [2010 Jan] 
*در برابر زره‌پوش‌ها چگونه از خود دفاع کنیم ؟ [2010 Jan] 
*درگذشتِ آیت‌الله منتظری و گوشه کنایه‌های مقام معظم رهبری [2009 Dec] 
*راستی کمان در کژی است. آیت‌الله منتظری، خون دو فروهر و «قاعده درأ» [2009 Dec] 
*«تبَر به دستان در عراق» سر برخود تصمیم نمی‌گیرند. [2009 Jul] 
*مسئلهِ مجاهدین به «غیرمجاهدین» هم مربوط است.  [2009 Mar] 
*صورتي‌ در زير دارد آنچه‌ در بالاستی، پیام نوروزیِ «شیمعون پرس»  [2009 Mar] 
*همه عمربرندارم سر از این خمار مستی
آیا خدا نیز، با «نرینه غاصب» کنار آمده است؟ [2009 Mar] 

*هرچه در ديگ است به چمچه مي آيد. کنفرانسِ «دوربانِ ۲» و، آقای اوباما [2009 Mar] 
*آیت الله منتظری بی شیله پیله است، امّا... [2009 Feb] 
*مسیح ِ باز مصلوب - یادی از الله قلی جهانگیری ، آن جان شیفته [2009 Feb] 
*عاقبت، از ما غُبار مانَد، «گاست» و «هایزر» و «گوادلوپ»، آن «آلاچیقِ کنارِ دریا» [2009 Feb] 
*«حاج محمد شانه‌چی» بخشی از تاریخ معاصر ایران بود. [2009 Jan] 
*«مِه‌بانگ» BIG BANG و بزرگ‌ترین آزمایشِ علمیِ تاریخِ بشرّیت [2008 Sep] 
* ما قربانيانی هستيم که جامه جلّاد پوشيده ايم. به یاد « محمود درویش » [2008 Aug] 
*گاهی بايد کلمات در خدمتِ پوشاندن واقعّيات باشد. (داستانسرایی در مورد قتل‌عام سال ۶۷) [2008 Aug] 
*سفره هفت‌سین در هتل اموات [2008 Mar] 
*سرود «خمینی ای امام» به مجاهدین ربطی نداشت [2008 Feb] 
*ادیت پیاف Edith Piaf ، گُنجِشَکَکِ اَشی مَشی [2008 Feb] 
*دادگاه‌ پوئک و «نشست ژوئن ۲۰۰۱ در اشرف» [2008 Feb] 
*سفره هفت سین در هتل اموات‌
خدا نکند که خدا مرده باشد... [2007 Dec] 

*ابوذر...چی شده مادر؟ ...چرا می لنگی؟ [2007 Dec] 
*مسیح ِ باز مصلوب - [یادی از الله قلی جهانگیری ، آن جان شیفته] [2007 Dec] 
*در کوچه باغ های عشق ، َبلا می باَرد. یادی از شکرالله پاک نژاد، شعور سياسي اجتماعي جنبش آزاديخواهي مردم ايران (بخش دوم) [2007 Dec] 
*ای عشق چهره آبی ات پيدا نيست. یادی از شکرالله پاک نژاد ، شعور سياسي اجتماعي جنبش آزاديخواهي مردم ايران (بخش نخست) [2007 Dec] 
*سیاست پدر و مادر ندارد  [2007 Nov] 
*تو قلب بیگانه را می شناسی ، زیرا که در سرزمین مصر بیگانه بوده ای
یادی از احمد غفارمنش [2005 Mar] 

*شب ُسرودش را خواند، نوبت پنجره هاست / گفت و شنود با نويسنده کتاب « نه زیستن نه مرگ » [2005 Mar]