PEZHVAKEIRAN.COM به مناسبت درگذشت دکتر محمـد مصدق، گاستون فورنیه
 

به مناسبت درگذشت دکتر محمـد مصدق، گاستون فورنیه
علی شاکری زند

 
نظر کاربران
 
30+
رای دهید
46-
Mosadeq.jpgنوشته ی گاستون فورنیه نویسنده‌ی فرانسوی
«معاصر کوروش کبیر»
«حتی مرگ که پیروزی نهایی‌اش بود، حق وی را ادا نکرد... در واقع موردی نمی‌توان یافت که مردی با خداوندان نفت پنجه‌درافکند و به مرگ طبیعی جان سپارد. او مرده، در صورتی که بار سالیان درازی را که شمار آنها بر کسی معلوم نیست، بر دوش داشت. وقتی در ۱۹۵۱ به نخست‌وزیری رسید می‌گفتند که ۶۹ سال داشته است. و آنهم تنها به این دلیل که سن حداکثر برای عضویت در مجلس ایران هفتاد سال است. در حقیقت او هیچگاه سنی نداشت. او تا اندازه‌ا‌‌ی معاصر کورش کبیر بود. تنها گفته‌ی دقیق درباره‌ی او می‌توانست این باشد.
در زمان قدرتش مخالفان وی خود را مواجه با مساله‌ای یافتند که در ایران سابقه نداشت: مصدق شراقتمند بود؛ مطلقا شرافتمند و پاکدامن بود. نه خریدن او امکان داشت نه آلوده‌کردن و بی آبرویی میسر بود. بنابراین به استهزای او پرداختند. او را مرد پیژاماپوش نامیدند - گفتند آیا نخست وزیری را که با لباس خواب روی یک تختخواب کوچک آهنی اشخاص را می‌پذیرد می‌توان جدی گرفت؟ این را دلیل «حقانیت» شرکت نفت انگلیس و ایران قلمداد کردند. علاوه بر این مصدق دچار غش‌وضعف می‌شد! و بدون کمک دو تن از بستگان نیرومندش که زیر بازوی او را می‌گرفتند نمی‌توانست راه برود و بالاخره کوشش می‌شد که او ضعیف و دلقک جلوه‌گر شود. بدون تردید کسانی که این افسانه‌ها را می‌ساختند، خود کلامی از آن را باور نداشتند و به عمق معنای این به‌ظاهر کمدی پی‌برده‌بودند. آنها دیگر با ایران فسادپذیری که نیم قرن قبل از آن قراردادهایی به او تحمیل کرده‌بودند، سروکار نداشتند بلکه با ایران کوروش کبیر روبرو بودند؛ با ملتی سرشار از هوش و فرهنگ و شعرشناسی و برخوردار از باریک‌بینی و ظرافت سیاسی... مصدق حاصل معلومات حقوقی خود را که به‌هنگام جوانی در فرانسه و سوئیس اندوخته‌بود، به این ظرافت چندهزارساله افزود. همچون آن ایرانی دوران‌های گذشته که در یک دیدار با سفیر روسیه خود را به خواب می‌زد تا بتواند ادعا کند سخنان سفیر را خوب نفهمیده و، با علم به اینکه رسالت یک دیپلمات احتراز از هر عملی است اثری برجاگذارد، از او خواهش کند تا خلاصه‌ی آنها را بنویسد! مصدق بر این ظرافت هزاران‌ساله دستاورد معلومات حقوقی محکمی را نیز که در جوانی، در فرانسه و سوییس در رشته‌ی حقوق کسب کرده بود، اضافه کرده بود. واقعیتی که همه توانستند در دیوان داوری لاهه مشاهده کنند. او، چنانکه گویی به اَعماق زندگی دیگری فرو رفته باشد از دوران تحصیل خود در پاریس یادمی‌کرد. و از پایتخت ما آنچه بیشتر خوش داشت از آن یادکند خیابان راسپای بود.

 
در سال ۱۹۵۱ ظهور مصدق بر صحنه‌ی سیاسی ایران، پس از قتل سپهبد رزم‌ آرا در مسجد شاه، آدم آمریکایی‌ها۱، و یکی از بیرحم‌ترین نظامیانی که ایران بخود دیده‌بود، بیرون آمدن از عدم نبود. مصدق که هم یک اشرافی و هم یک زمیندار بزرگ ایرانی بود، از راه پیوند خانوادگی جزو حاندان قاجار محسوب می‌‌شد، که، پیش از سرنگونی‌اش به دست فرمانده بریگاد قزاق، پدر پادشاه کنونی، به مدت یک سده بر ایران حکومت کرده‌بود. مصدق، در دوران سلطنت آخرین پادشاه قاجار عالیترین سمت‌های دولتی، مانند والیگری ایالات یا وزارت دارایی را احراز کرده‌بود. با پادشاهی رضاشاه، از کار سیاسی کناره گرفته‌بود، و از ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۳، طعم سختی‌های اقامت اجباری را چشیده‌بود.
برای اینکه بخصوص، در فراسوی درگیری نفت و از خلال آن، تفاهم دوپهلوی روابط میان پادشاه کنونی و مردی را که به مدتی بیش از دو سال، خواه‌وناخواه، نخست‌وزیر او بود، دریابیم، شاید به یاد داشتن این جزئیات لازم باشد. تاریخ معاصر ایران مملو از نام کشته شدگان است. اما این حقیقتی است که، مصدق در اوج قدرت خود، در حالی که صدها هزار هوادار سرسخت در پشت سر خود داشت، احترام به جان شاه، و حفاظت از آن را نصب‌العین خود قرارداد. و او نیز، هنگامی که مصدق در چنگ دادگاهی برخوردار از همه‌گونه اختیارات قرار داشت، و جانش به أراده‌ی شاه بسته بود، دستور داد که او را به مجازاتی خفیف محکوم کنند. و دوازده سال بعد نیز شاه گفت که بر حفاظت از جان نخست‌‌وزیر نفی‌بلدشده نظارت دارد. در شرق چنین دلمشغولی هایی نادر است.
احترام متقابل
مصدق هم به عنوان مرد سیاسی و هم به عنوان یک ایرانی به معنای کهن آن، نمی‌توانست احترام فراوانی برای تاج و تخت کسی که او را فرزند یک غاصب می‌دانست، قائل باشد. اما همین مصدق نیز به اندازه‌ای در سنن تبار ملی و در کاست اجتماعی خود ریشه داشت که ممکن نبود، بدون هیچگونه نگرانی، اندیشه‌ی یک جمهوری ایرانی به مخیله‌ی او راه یابد، و به سلسله‌ی طولانی سلطنت در کشورش بیش از آن مأنوس بود که، در همه‌ی اَحوال، خواه‌وناخواه، برای ساکن کاخ شاهنشاهی اِحساس احترام نکند.
در مورد ملایمت شاه نسبت به کسی که او را از تخت پادشاهی کشورش رانده‌بود۲، می‌توان دو علت ذکر کرد، بی آنکه علل دیگر را فراموش کنیم. فرزند رضا پهلوی ششلول‌بند، از آنجا که خود نیز یک ایرانی است، نسبت با این اشرافی که پشتیبانان خاندان پیشین بودند، احساس احترام می‌کرد، بی آنکه در فکر انکار آن باشد. همانگونه که ناپلئون دوک دانگن را تیرباران کرد در حالی که بناپارت اول (امپراتور ناپلئون) هرگز جراَت چنین کاری را نمی‌کرد.
‌به طور یقین ناسازگاری شاه با مصدق در اصل به نفت ارتباط داشت. شاه طرفدار این راه حل کلاسیک بود که اصولا بهره‌برداری شرکت نفت انگلیس و ایران از منابع نفتی کشور مورد بحث و گفتگو قرار نگیرد و در مقابل هر چه ممکن است پول بیشتری دریافت شود. به نظر شاه اگر اختلافی وجود داشت در واقع مربوط به درصدی (پورسانتاژی) بود که به ایران تعلق می‌گرفت. مسأله‌ی ژنرال رزم آرا هم در سال ۱۹۵۰ هنگام مذاکره برای تمدید قرارداد ۱۹۳۳ که با شرکت نفت انگلیس و ایران درمیان گذاشته بود، سهم بیشتر بود. امضاء او در گرو افزایش سهمیه‌ی ایران بود.
مصدق اعتقاد داشت اگر هم پول نفت را نمی‌توان نادیده گرفت، اما، هنگامی که ملتی به شرکت‌های بیگانه اجازه می‌دهد جای پایشان را در خاکش محکم کنند، تبدیل به مستعمره‌ی آنها می‌شود و آنگاه این پول زیانبخش می‌گردد. مصدق به چشم خود می‌دید که شرکت نفت انگلیس و ایران در حقیقت در مملکت حکومت می‌کند. اوست که دولت‌ها را می‌آورد و می‌برد و با افشاندن تخم فساد، دادگستری و پلیس و ارتش ایران را عملا در دست دارد و هم اوست که ملت را در جهل و بی‌سوادی و تیره‌بختی نگاه می‌‌دارد. مصدق از دیدگاه نظری برگهای برنده‌ای در دست داشت. کشورش پر جمعیت نبود. و می‌توانست با اندکی کوشش در اُمور آبیاری بسیار حاصلخیز گردد. زمینهای اطراف رود کارون، که امروز تیول شرکت نفت است، در عصر هرودوت یکی از انبارغله‌های جهان بوده‌است. علاوه بر این مردم ایران به تنگدستی و سختی عادت کرده‌اند. مصدق می‌تواند نبرد را در پیش بگیرد. ایران شکیبایی پیشه خواهدکرد. زیرا سده هاست که توانسته اینگونه به‌سر برد.
ملی کردن نفت
در روز اول ماه مه، مصدق که چند روزی بیش نیست نخست‌وزیر شده، از مجلس برای قانون ملی شدن نفت رأی می‌گیرد. این به معنی اعلام جنگ به انگلستان بود۳.
روس‌ها که مسائل را به دقت زیر نظر داشتند، از این موضوع راضی نیستند. سفیر شوروی اینگونه اظهارنظر می‌کند: «چه مرگتان است؟ به جنگ انگلستان روبه‌موت می‌روید تا محتاج به پشتیبانی آمریکای مقتدر شوید که شما را خواهدبلعید.» گفته می‌شد که روس‌ها به فکر خاویار دریای خزر بودند که در امتیاز خود داشتند. و چه بسا هم که به جنگ سرد و مرزهای قفقاز می‌اندیشیدند.
ایران یکپارچه شور و هیجان بود. دهقانان فقیر و زحمتکشان بیکار در این مورد اشتباه نمی‌کردند؛ آنها احساس می‌کردند که پایان استعمار کشورشان به دست نفتی‌ها متضمن پایان استثمار خودشان به دست خانواده‌های متنفذ و ژاندارم‌ها بود و می‌توانستند امیدوار باشند که به زودی از وضع ناشایستی که داشتند، نجات یابند.
عجیب است که ملی شدن نفت، در روستاها طلایه‌ی اصلاحات ارضی نیز بود (طبق قانون از محصول یک پنجم بیشتر به دهقانان نمی‌رسید؛ و بقیه‌ی آن عملاً به زمیندار و رباخواران می‌رسید۴؛ إصلاحات ارضی محتاج زمان شد بی آنکه بجایی بربخورد. ولی مصدق که تمام مردم مملکت پشت سر او ایستاده بودند اشتغالات دیگری داشت و با امور پر‌اهمیت‌تری روبرو بود. تأخیر در کار اصلاحات ارضی موجب تعجب و رنجش هیچکس نگردید۵.
در ابتدا درگیری با نبردهای قانونی است که آغاز می‌شود. فردای روزی که قانون ملی شدن نفت به تصویب رسید، انگلستان به دادگاه لاهه شکایت کرد و مصدق صلاحیت آن دادگاه را ردکرد. در نتیجه لندن به شورای امنیت رجوع می‌کند. مصدق به نیویورک می‌رود و آنجا به نوعی پیروزی دست می‌یابد (که در مورد آن دچار نوعی اشتباه می‌گردد.) ۶. موضوع معوق می‌گردد؛ بار دیگر به لاهه می‌روند مصدق از کشور خود دفاع می‌کند و انگلستان رأی منفی می‌گیرد.
در این زمان است که محافل نفتی بین المللی متفقاً تصمیم گرفتند که ایران را در تنگنای اقتصادی قرار دهند... ایرانیان به علت عدم برخورداری از متخصص (انگلستان از آموزش دادن آنها خودداری کرده بود) قادر به فروش نفت نیستند۷ و به علاوه دولت ایران خود را با خریدارانی روبرو می‌بیند که از عمل به تعهدات خود طفره می‌روند۸ در همین احوال مصدق روابط دیپلماتیک ایران و انگلستان را در اکتبر ۱۹۵۲ قطع می‌کند و در این مورد نیز مورد پشتیبانی افکار عمومی قراردارد. بدین ترتیب اختلاف جنبه‌ی کاملا سیاسی به خود گرفت. آمریکا که در دوران ریاست جمهوری ترومن از مصدق پشتیبانی کرده‌بود، با آمدن آیزنهاور به کاخ سفید رفتار خود را تغییر داد. آمریکا نمی‌توانست از همبستگی با بریتانیا بکلی چشم بپوشد۹، چنانکه شرکت‌های نفتی آمریکا نیز نمی‌توانستند سرمشق بدی را که ایران به دیگر کشورهای تولیدکننده‌ی نفت می‌داد تحمل کنند.
کودتای سی آی‌ای
تیرماه در ایران ماه انقلاب و خون است. یک سال پیش از آن در گرمای شدید روز سی تیر، مردم تهران سینه‌های عریان خود را در برابر تانک‌ها و ارابه‌های دربار و قوام‌السلطنه سپرساختند و، با دادن صدها قربانی، مصدق را دوباره به قدرت رساندند؛ در این دوران حوادث با سرعت پیش میروند. یک سال بعد در همین فصل، حوادث دیگری در حال تکوین بود. ایالات متحده، دربار، ارتش۱۰ علیه او قرار داشتند، و تنها حامی سازمانداده‌ی او: حزب توده که او با آن مخالف بود. ۱۱
مرد پیژاماپوش خطر را اِحساس می‌کند. او خود را به رأی ملت می‌گذارد، خواستار اختیارات تام و به عهده گرفتن وزارت جنگ می‌شود. مجلس را منحل می‌کند۱۲.
شاه، مصدق را عزل و ژنرال زاهدی را به جای او منصوب نمود و در قبال عدم تمکین مصدق، کشور را ترک کرد و به رم پناهنده شد. مصدق پیروز به نظر می‌رسد؛ بعضی از جمهوری سخن می‌گویند۱۳.
ظرف دو روز از ۲۶ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از محلات تهران که تیول جیب بران و چاقوکشان و تبهکاران حرفه‌ای دیگر بود بکلی تخلیه شد و ساکنان آن به صورت کاروانی که با پول ژنرال شوارتسکف، عضو سیا قویا تغذیه و تجهیز شده‌بود به راه افتادند و ژنرال زاهدی نیز در راس قسمتی از قوای نظامی به این کاروان ملحق شد و با هم به سوی ادارات دولتی و ایستگاه فرستنده‌ی رادیو هجوم بردند. در چگونگی این روز ۲۸ مرداد کافی است بدانیم که ناظران وقایع آن روز، عموما خاطره‌ای نفرت‌انگیز و مشمئزکننده از آن محفوظ داشته‌اند.
۲۸مرداد تنها روز سقوط مصدق از طریق به‌توپ‌بستن خانه‌ی او نبود بلکه آغاز یک سلسله کشتارها و ترورها و رشوه‌خواری‌هایی بود که مدت‌ها به‌طول انجامید. نظامیان، ماموران پلیس و عوامل مزدور به بهانه‌ی ریشه‌کن ساختن کمونیست‌ها دست تطاول بر هر کس که در مظان مخالفت با آنان بود گشودند و بسیاری از توانگران را به بند و زنجیر کشیدند؛ به این منظور که اگر از زیر شکنجه جان به‌در بردند، در ازای آزادکردنشان حق‌وحسابی بگیرند.
به این ترتیب در عرض چند ساعت، دولتی که شاخص آن یعنی دکتر مصدق از پشتیبانی قریب به اتفاق مردم کشور برخوردار بود سرنگون‌گردید. چند هفته بعد ریچارد نیکسون، معاون رییس جمهور آمریکا آمد تا ببیند که سی آی‌ای کار خود را خوب انجام داده است.
پادشاه از اقامت کوتاه خود در رم بازگشت و فاصله‌ی میان فرودگاه و کاخ خود را در یک خودروی زره‌دار با سرعتی سرسام‌آور طی‌کرد. همه‌ی چهارراه‌ها با تانک هایی حفاظت می‌شد. در آن روز تهران به یک شهر مرده می‌مانست.
چند هفته بعد ریچارد نیکسون، معاون رئیس جمهور ایالات‌های متحد آمریکا برای مشاهده‌ی نتیجه‌ی اقدامات سیا به چشم خود، به تهران آمد.
ترجمه: علی شاکری زند
۲۸ اسفند ۱۴۰۲
۱۸ مارس ۲۰۲۴
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ - ما دلیلی برای این ادعای نویسنده درباره‌ی سپهبد رزم‌آرا نداریم و نمی‌توانیم آن را تأیید کنیم.
۲ - این ادعا نیز از دید ما بکلی نادرست است.
۳ - در واقع، قانون ملی شدن صنایع نفت ایران در روز ۲۴ اسفندماه در مجلس شورا و ۲۹ همان ماه ـ ۱۹ مارس ـ در مجلس سنا تصویب شده‌بود. قانون طرز ملی کردن صنایع نفت به پیشنهاد مصدق در ۲۸ آوریل ـ ۹ اردیبهشت ۱۳۳۰ به تصویب رسید. مصدق همان روز نخست‌وزیری را، به شرط تصویب این قانون، پذیرفت. جکم نخستوزیری او از طرف پادشاه یک روز بعد توشیح شد. بنا بر این هیچیک از این دو قانون پس از نخست‌وریری او تصویب نشد؛ اگرچه همه‌ی آنها به ابتکار او بود.
۴ - این تصویر از روابط ارباب و رعیت و درآمد رعایا در ایران آن زمان نیز بکلی نادرست است.
۵ در برنامه‌ی دولت مصدق آنگونه که به مجلس اعلام شد بحثی از إصلاحات ارضی نبود. این برنامه تنها شامل اچرای قانون ملی کردن صنایع نفت و اصلاح قانون انتخابات بود.
۶ پیروزی مصدق در شورای امنیت کامل بود.
۷ نادرست است! انگلستان خرید نفت ایران را تحریم کرد و با گسیل ناوگان جنگی به سواحل آبادان خریداران را مورد تهدید قرارداد. با اینهمه چند قرارداد فروش بسته‌شد و کشتی هایی هم که حامل نفت ایران بودند، از جمله به مقصذ ایتالیا و ژاپن حرکت کردند.
۸ نادرست؛ چنین موردی پیش نیامد.
۹ دولت ترومن بدون چشم بستن بر همبستگی با بریتانیا، از پشتیبانی کورکورانه‌ از این متحد خود در مورد حقوق حقه‌ی ایران با ثباتی اصولی و آگاهانه خودداری کرد و به متحد قدیمی خود به صراحت یادآور می‌شد که زورگویی می‌کید. نک. کتاب دکتر مصطفی علم: نفت، قدرت و أصول.
۱۰ تنها بخش‌های مجدودی از ارتش که در دسیسه دست‌داشتند!
۱۱ حزب توده هیچگاه با مصدق نبود و در روزهای ۲۶ و ۲۷ مرداد نیز دست به اعمال آشوبگرانه‌ای زد که بخشی از جامعه را متوحش ساخت و برای کودتا مستعد کرد.
۱۲ تنها یک رفراندم انجام شد که نتیجه‌ی رأی مثبت آن به انحلال مجلس را پادشاه توشیح نکرد و در نتیجه مجلس منحل نشد! تقاضای تصدی وزارت جنگ نیز یک سال پیش انجام شده‌بود و با پیروزی سی‌ام تیر تحقق یافته‌بود.
۱۳ ابدا چنین نبود؛ مصدق حکم عزل را که مبتی بر رأی عدم‌اعتماد مجلس نبود، نافذ ندانست. همچنین مصدق خواستار بازگشت هرچه زودتر پادشاه به کشور شد. و شعار جمهوری تنها از سوی حزب توده مطرح گردید.

برگرفته از: روزنامه‌ی فرانسوی لوموند، چاپ پاریس، به تاریخ ۷ مارس ۱۹۶۷.

منبع:پژواک ایران


علی شاکری زند

فهرست مطالب علی شاکری زند در سایت پژواک ایران 

* نیرنگ در تاریخ: «اخراج نخست وزیر نامطلوب از راه قانونی»! (بخش چهارم - ب) سخنرانی دکتر مصدق و الهیار صالح در اجلاس شورای امنیت [2024 Apr] 
*به مناسبت درگذشت دکتر محمـد مصدق، گاستون فورنیه  [2024 Mar] 
*نیرنگ در تاریخ: «اخراج نخست وزیر نامطلوب از راه قانونی»! سقوط اخلاقی و فرهنگی تا کجا؟ (بخش سوم)  [2024 Jan] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش بیستم)  [2024 Jan] 
*شباهت‌ها و تفاوت‌ها میان دو شکست: ۲۸ مرداد و ۲۲ بهمن  [2023 Dec] 
*نیرنگ در تاریخ: «اخراج نخست وزیر نامطلوب از راه قانونی»!  سقوط اخلاقی و فرهنگی تا کجا؟ [2023 Dec] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار/ بخش هجدهم- ب  [2023 Nov] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار/بخش هجدهم- الف  [2023 Nov] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار* بخش شانزدهم  [2023 Oct] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار* بخش پانزدهم -ج  [2023 Sep] 
* برگهایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار، بخش پانزدهم ـ ب  [2023 Sep] 
* جمهوری اسلامی حکومتی مرده است! اما چرا برچیده‌ نمی‌شود؟ بخش اول: یک نظام رو به موت  [2023 Sep] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار (بخش پانزدهم ـ الف) بختیار یک شخص نیست؛ یک راه است؛ راه امروز و آینده‌ی ایران [2023 Aug] 
*آخرین نخست وزیر نظام مشروطه ایران، متن سخنان علی شاکری زند بر مزار شاپور بختیار  [2023 Aug] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار/ بخش چهاردهم  [2023 Jul] 
*دعوت پادشاه از شاپور بختیار برای دیدار با او برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش سیزدهم) [2023 Jul] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش دوازدهم)  [2023 Jul] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش یازدهم)، علی شاکری زند  [2023 Jun] 
*باز هم تشدید اعدام‌ها  [2023 Jun] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار/ بخش دهم  [2023 Jun] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش نهم ـ ب)  [2023 May] 
*چگونه منشور ننویسیم!/ بخش دوم  [2023 May] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپوربخش نهم – الف بختیار*  [2023 May] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار (بخش هشتم ـ ب)  بختیار یک شخص نیست؛ یک راه است؛ راه امروز و آینده‌ی ایران [2023 Apr] 
*همبستگی برای ایران استیا ایران برای همبستگی است؟  [2023 Apr] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار*، بخش هفتم  - ب: اعلامیه‌ سه ماده‌ای کریم سنجابی در پاریس و ولایت فقیه خمینی [2023 Apr] 
*منشوری برای اهالی کره‌‏ی ماه  [2023 Mar] 
*برگهایی اززندگی سیاسی دکترشاپور بختیارـ بخش ششم  [2023 Mar] 
*برگ هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار، بخش پنجم: آغاز بحران در حکومت فردی  [2023 Mar] 
*برگ‌هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار، بخش چهارم: آغاز بحران در حکومت فردی  [2023 Feb] 
*برگهایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار، بخش سوم: فعالیت در تجدید سازمان جبهه ملی ایران  [2023 Feb] 
*برگ هایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار* (بحش دوم)  [2023 Jan] 
*برگ هایی از زندگی سیاسی دکتر شاپور بختیار ـ جوانی، تحصیلات، مبارزه با نازیسم  [2023 Jan] 
*دولت موقت در تبعید و ضرورت حیاتی آن در شرایط کنونی  [2022 Dec] 
*ملت ایران، یک واقعیت تاریخی انکارناپذیر، مفهوم «ملت»، پادزهری در برابر واژه‌ ایدئولوژیک «امت اسلام» و فتیشیسم قومی (بخش سوم)  [2022 Aug] 
*ملت ایران، یک واقعیت تاریخی انکارناپذیر  [2022 Aug] 
*آیا جمهوری اسلامی مشروعیتی داشته که ازدست داده؟ غباربرانگیختن در مسیر حرکت واقعی [2022 Jul] 
* اتحادعملِ همه ی نیروهای ملی از مشروطه خواه تا جمهوریخواه  اسم رمز پیروزی اتحاد است [2022 May] 
*درباره ی نهضت مقاومت ملی ایران*  [2022 May] 
*خمینی چگونه به قدرت رسید؟ آیا این فاجعه اجتناب‌ناپذیر بود؟ ضرورت بیان کامل حقیقت به جای حاشیه‌نویسی!   [2022 Apr] 
*منوچهر هزارخانی: مرگی از هر جهت اندوهبار  [2022 Mar] 
*آیا فدراسیون روسیه و اتحاد شوروی سابق ماهیتاً یکی نیستند؟   [2022 Mar] 
*پوتین اوکرایین و روسیه، همه چیز اینجا شروع می شود  [2022 Mar] 
*احیاءِ «عظمت گذشته ی» امپراتوری روس؟ کدام عظمت؟  [2022 Mar] 
* در حاشیه عملیات تروریستی اخیرِ داعش  [2022 Feb] 
*برای دوری از انحرافات و انشعابات در جبهه ملی ضرورت بازگشت به اصالت نهضت ملی  [2022 Jan] 
*اتحادعمل برای نجات کشور از زوال! * انتظار تا کی و برای چه؟  [2021 Dec] 
* راه انتخاب میان سلطنت مشروطه و جمهوری از دید شاپور بختیار  [2021 Oct] 
*بحران سیاسی کشور و راه اتحاد عمل همه ی ایراندوستان دموکرات، پیش بینی بختیار نزدیک است  [2021 Aug] 
*شاپور بختیار و توتالیتاریسم، گریزی به رساله ی دکتری او  [2021 Jul] 
* اثرات متقابل مخالفان فعال رژیم و مردم غیرمتشکل: یک فرآیند دینامیک  [2021 Jun] 
*سر و ته، یک کرباس  [2021 Jun] 
*نگاهی به ریشه های ژرف یک فاجعه ملی بخش سوم   [2021 Mar] 
* نگاهی به ریشه‌های ژرف یک فاجعه‌ی ملی، به مناسبت ۲۲ بهمن ماه (بخش دوم)  [2021 Mar] 
* به مناسبت ۲۲ بهمن ماه، نگاهی به ریشه های ژرف یک فاجعه ی ملی  [2021 Feb] 
*ملاحظاتی درباره‌ متن حقوقی امانتی استاد محمـدرضا شجریان  [2021 Jan] 
* از مشروطه به جمهوری عبورکردیم؟ چه کسی عبورکرد و چگونه؟  [2021 Jan] 
* از مشروطه به جمهوری عبورکردیم؟ چه کسی عبورکرد و چگونه؟   [2021 Jan] 
*هموطنان بی مسئولیتی که در برابر امام جماران به امامزاده ی کاخ سفید دخیل بسته بودند یتیم شدند  [2020 Nov] 
*رادیکالیزاسیون دینی جوانان پناهنده و نقش حس ملی  [2020 Nov] 
*دولت موقت و چارچوب قانونی کارهای آن  [2020 Oct] 
*«علوم اجتماعی اسلامی» چه صیغه ای است؟   [2020 Aug] 
*جمهوری اسلامی کابوسی باورنکردنی بیست ونهمین سالگرد قتل شاپور بختیار و دستیار وی سروش کتیبه  [2020 Aug] 
*برتری مخالفان جمهوری اسلامی نسبت به سران این نظام در چیست؟ بخش سوم: دیگرِ تجربه‌های عملی اپوزیسیون  [2020 Aug] 
*برتری مخالفان جمهوری اسلامی نسبت به سران این نظام در چیست؟ بخش دوم: کدام استثناء؟  [2020 Jul] 
*برتری مخالفان جمهوری اسلامی نسبت به سران این نظام در چیست؟   [2020 Jul] 
* آزادی عقیده و بیان و زندگی جمعی نیازمند قواعد مشترک جمعی است (بخش دوم) • ضرورت قواعد مشترک همکاری و همگامی برای اپوزیسیون دموکرات ایران [2020 Jun] 
*آزادی عقیده و بیان و زندگی جمعی نیازمند قواعد مشترک کار جمعی است  [2020 Jun] 
*ایران هرگز نخواهد مرد!   [2020 May] 
* برگ هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار  [2020 Apr] 
*نمایش از این پس بی اثر «انتخابات»، پرده دری از فریب «اصولگرا ـ اصلاح طلب»  [2020 Mar] 
* برگ هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار* ۳۹ـ تدارکات و ترتیبات سالیوان برای ایجاد پیوند میان ارتش و نمایندگان خمینی   [2020 Mar] 
* برگ هایی از زندگی سیاسی شاپور بختیار*  [2020 Mar] 
*بحثی در مقاله‌ی : خطای بختیار، پایان بازرگان  [2020 Feb] 
*تحریم انتخابات را به کارزار همصدایی علیه اساس رژیم و رفراندم برضد آن بدل کنیم   [2020 Feb] 
*منطق جمهوری اسلامی: تحریک دیگران؛ تحقیرشدن؛ واکنش به تحقیرشدن کشته شدن قاسم سلیمانی تحقیری بزرگ برای نظام و چالشی خطرناک برای کشور بود [2020 Jan] 
*تحریم یکصدای نمایش انتخابات: ضرورتی سیاسی، نه انتخاباتی!   [2019 Dec] 
*انبار باروتی بنام ایران  ضرورت حادهمآهنگی و آشتی میان همه ی هواداران حاکمیت ملی [2019 Nov] 
*شورای دوران گــُـذار یا مدیریت بی‍گــُـدار برای «اقوام و ملیت های ساکن ایران» !   [2019 Oct] 
* بساط تحمیق انتخابات را یکصدا تحریم کنیم (۲)  [2019 Sep] 
*بساط تحمیق انتخابات را یکصدا تحریم کنیم بخش یکم: مشروعیت نظام‌های سیاسی و رابطه‌ نهاد انتخابات با آن [2019 Sep] 
*بیست و هشت سال پس از قتل شاپور بختیار پراکندگی نیروهای مخالف جمهوری اسلامی و راه پیروزی بر آن   [2019 Aug] 
* بحران در روابط ایران و آمریکا:‏ یا زمان قدرت نمایی شاگرد جادوگرها  [2019 Jul] 
* زند ایران چیست؛ ایرانیت کدام است؟  ادای سهمی در پاسخ به یک مغالطه [2019 Jul] 
*ایران چیست؛ ایرانیت کدام است؟ ادای سهمی در پاسخ به یک مغالطه بخش دوم ادعای درونی بودن اسلام و ...!  [2019 Jul] 
*ایران چیست؛ ‏ ایرانیت کدام است؟   [2019 Jun] 
*جمهوری اسلامی:‏ یک نظام تروریست، با همه‌ی اجزاء و بازوانش   [2019 Apr] 
*اتحادِ عمل آری؛ ‏ اما برای چه منظور؟ و از کدام راه؟   [2019 Apr] 
*جامعه‌ ایران از سر گندیده است  [2019 Mar] 
*این نظام رفتنی است ما نیستیم که می گوییم؛ آنها خود می دانند!  [2019 Feb] 
*در میان مخالفان جمهوری اسلامی اختلاف ها از کجا سرچشمه می گیرد؟  [2019 Jan] 
*ما نمی بایست سنگر قانون اساسی را رها می کردیم   [2019 Jan] 
*ملاحظاتی درباره ی رساله ی دکترای شاپور بختیار  [2018 Nov] 
*جمهوری، یا مشروطه ی پادشاهی؟ بحث بر سر چیست؟  [2018 Nov] 
* با اعتصاب عمومی نباید بازی کرد   [2018 Oct] 
* مجازات شلاق برای معلمان کشور !   [2018 Oct] 
*مرگ امیرانتظام فرصتی برای آب تطهیر بر سر انقلابیون دیروز و اصلاح‌طلبان امروز!  [2018 Aug] 
* اقتصادی ویران؛ نتیجه ی تحریم ها، یا اثر ورشکستگی به تقصیر   [2018 Aug] 
*آزادی گرفتنی است نه دادنی  [2018 Jul] 
*چرا جمهوری اسلامی رفتنی است وظیفه‌ی ما برای وقوع بهترین صورت این فرآیند چیست* [2018 May] 
*از بحث عدم‌ مشروعیت رژیم و پیش‌بینی سقوط آن تا زمین‌لرزه‌های جدید (بخش دوم)،  [2018 Apr] 
*از بحث عدم‌مشروعیت رژیم و پیش‌بینی سقوط آن تا زمین‌لرزه‌های جدید  [2018 Mar] 
*همه‌پرسی، به چه منظور، چگونه، در چه زمان، و به دست کدام حکومت ؟   [2018 Feb] 
*جدایی دین از حکومت یا حکومتِ لاییک*  [2018 Jan] 
*نکاتی پیرامون مفاهیم ملیت، اقلیت، خودمختاری* بخش چهارم  [2018 Jan] 
*نکاتی پیرامون مفاهیم ملیت، اقلیت، خودمختاری بخش سوم  [2017 Dec] 
*نکاتی پیرامون مفاهیم ملیت، اقلیت، خودمختاری بخش دوم  [2017 Dec] 
*نکاتی پیرامون مفاهیم ملیت، اقلیت، خودمختاری ، بخش یکم  [2017 Dec] 
* افسانه‌ی حمله‌ی نظامی عراق به ایران بنا به ‏ توصیه‌ی شاپور بختیار بخش چهارم   [2017 Nov] 
*علل واقعی جنگ ایران و عراق و افسانه‌ی حمله‌ی صدام به ایران به توصیه‌ی شاپور بختیار (بخش سوم)  جستجو در علل و مقدمات حمله‌ی عراق به ایران  [2017 Nov] 
* علل واقعی جنگ ایران و عراق و افسانه‌ی حمله‌ی صدام به ایران ‏ به توصیه‌ی شاپور بختیار (بخش دوم)  [2017 Nov] 
*علل واقعی جنگ ایران و عراق و افسانه‌ی حمله‌ی صدام به ایران ‏ به توصیه‌ی شاپور بختیار (بخش یکم)  [2017 Oct] 
*مصدق و اصـلاحات کاذب، بخش سوم: موضع نیروهای سیاسی دیگر  [2017 Oct] 
*مصدق و اصـــلاحــات کاذب «تقسیم اراضی ... با تمرکز جمعیت می تواند عواقب وخیم‌تری...»   [2017 Oct] 
*دکتر مصدق ‏ و اصـلاحـات کاذب یا یکی از ریشه‌های عمده‌ی ضدِانقلاب‌اسلامی ‏  [2017 Oct] 
*از مرگ هیچکس شاد نباید شد اما...  [2017 Sep] 
* سلطه‌ی دیوان و رژیم تباهیها تنها به دست مردم برچیده خواهد شد بخش دوم   [2017 Jul] 
*سلطه‌ی دیوان و رژیم تباهیها تنها به دست مردم برچیده خواهد شد  [2017 Jul] 
*آیا در این «انتخابات» ملت شکست خورد؟ قسمت دوم  [2017 Jun] 
*آیا در این «انتخابات» ملت شکست خورد؟  [2017 May] 
* تحریم انتخابات ساده گیری مبارزه نیست ‏  [2017 May] 
*گفتید جمهوریت؟ کدام جمهوریت؟   [2017 May] 
*در چنگال جمهوی اسلامی اسارت تا کی ؟ (بخش دوم)  [2017 May] 
*در چنگال جمهوی اسلامی اسارت تا کی ؟ «انتخابات» کاذب را هرچه یکصدا تر تحریم کنیم ! [2017 Apr] 
*انتخابات ریاست جمهوری فرانسه؛ نامه ی سرگشاده به نامزدها و رأی دهندگان به آنان*   [2017 Apr] 
* ضرورت گام هایی کوتاه و سنجیده برای اتحاد آزادیخواهان واقعی  ورشکستگی اخلاقی کامل نظام حاکم و نشانه هایی از آغاز فروپاشی آن [2017 Mar] 
*کسانی که تروریست‌ها و خرابکاران را مردم می‌نامند! (بخش دوم)  [2017 Mar] 
* نوبت خطرکردن بختیار برای نجات کشور از سقوط در پرتگاهی که به سوی آن می رفت (بخش سوم)  [2017 Feb] 
*آیا نظام مشروطه منسوخ شده بود؟ جلوگیری از نخست ‌وزیری صدیقی و نوبت خطرکردن بختیار (بخش دوم)  [2017 Feb] 
* به مناسبت سی و هشتمین سال تشکیل دولت ملی بختیار ‏  [2017 Feb] 
*نقش دکتر سنجابی در شکست دولت ملی بختیار و انقراض نظام مشروطه (بخش چهارم و پایانی)  [2016 Oct] 
* نقش دکتر سنجابی در شکست دولت ملی بختیار و انقراض نظام مشروطه (بخش سوم)  [2016 Oct] 
*نقش دکتر سنجابی در شکست دولت ملی بختیار و انقراض نظام مشروطه بخش دوم   [2016 Sep] 
*نقش دکتر سنجابی در شکست دولت ملی بختیار و انقراض نظام مشروطه؛ به مناسبت بیست و پنجمین سال ‏ قتل شاپور بختیار  [2016 Sep] 
* منشاء هراس شدید نظام از مردم ! (بخش پایانی) بخش دوم  [2016 Jun] 
*منشاء هراس شدید نظام از مردم ! بخش دوم، بهره ی الف   [2016 Jun] 
*منشاء هراس شدید نظام از مردم !  نظامی که مشروعیت ندارد همواره خود را در خطر نابودی می بیند [2016 Jun] 
*رژیم راًی مردم را برای نمایش و کسب مشروعیت می خواهد  [2016 Feb] 
* در حاشیه ی عملیات تروریستی اخیرِ داعش   [2016 Jan] 
*نکاتی از زندگی خسرو شاکری زند و سبب درگذشت وی  [2015 Oct] 
*توسل به دروغ و فریب برای پوشاندن تسلیم به توافقنامه ای خفت بار  [2015 Apr] 
*پیرامون یکی از پرگویی های کاشف سکولاریسم نو(۳)  [2014 Dec] 
*پیرامون یکی از پرگویی های کاشف   [2014 Dec] 
*پیرامون یکی از پرگویی های کاشف «سکولاریسم نو»  [2014 Dec] 
*دولت اسرائیل، یا یک یاغی جهانی که در پی اجرای «راه حل نهایی» برای مردم فلسطین است  [2014 Jul] 
*نگاهی به رفتار سیاسی سران جبهه ملی در ماههای پیش از انقلاب (بخش دوم) چگونگی پذیرش تشکیل دولت ملی از سوی دکتر شاپور بختیار [2014 Jul] 
*نگاهی به رفتار سیاسی سران جبهه ملی در ماههای پیش از انقلاب  [2014 Jul] 
*ملاحظاتی پيرامون مقاله «بازرگان، روحانيت و بختيار»، بخش سوم (قسمت دوم)  [2013 Oct] 
*بختیار، بازرگان و روحانیت؛ ملاحظاتی پیرامون مقاله‌‌‌ی «بازرگان، روحانیت و بختیار»۱- بخش سوم تیرخلاص  [2013 Oct] 
*بختیار، بازرگان و روحانیت- بخش دوم  [2013 Sep] 
*ملاحظاتی پیرامون مقاله‌ی «بازرگان، روحانیت و بختیار»۱ بخش اول روحانیت درنهضت ملی [2013 Sep] 
*مصر بار دیگر به پا می خیزد با تهدید به نافرمانی مدنی در مصر اولین سنگر توتالیتاریسم اسلامگرا فرو می ریزد [2013 Jul] 
*درباره‌ی پرچم ملی ایران  [2013 Jan] 
*آیا صلحجویان نسل های جدید اسرائیل خواهند توانست ماجراجویی رهبران سنتی جنگ طلب خود را مهار کنند و از فکر حمله به ایران بازدارند   [2012 Apr] 
*پاسخی به ادعاهای نسنجیده و بی پایه ی آقای همایون کاتوزیان درباره ی کنفدراسیون جهانی   [2011 Nov] 
*افشاء یک تحریف بزرگ تاریخی پاسخی به ادعاهای نسنجیده و بی پایه‌ی آقای همایون کاتوزیان درباره ی کنفدراسیون جهانی و عده ای از رهبران آن  [2011 Oct] 
*بازار گرم افترا علیه مصدق و بختیار  چه کسانی از نام مصدق و بختیار می ترسند و چرا؟ بخش دوم 2ـ دنباله ی" راه توده" و مصدق [2011 Oct] 
*بازار گرم افترا علیه مصدق و بختیار (۲)  [2011 Aug] 
*بازار گرم افترا علیه مصدق و بختیار  [2011 Aug] 
*مصدق، پیروان مصدق، اهداف، اصول کار و منش آنان (بخش دوم ـ ب)  [2011 Apr] 
*مصدق، پیروان مصدق، اهداف، اصولِ کار و منشِ آنان  [2011 Apr] 
*مصدق، پیروان مصدق، اهداف، اصولِ کار و منشِ آنان  بخش نخست ـ ب [2011 Mar] 
*مصدق، پیروان مصدق، اهداف، اصولِ کار و منشِ آنان  [2011 Mar] 
*توتالیتاریسم و زمین لرزه های اجتناب ناپذیرآن( بخش دوم)   تصفیه ها در جمهوری اسلامی از همان آغاز کار [2010 Mar] 
*توتالیتاریسم و زمین لرزه های اجتناب ناپذیرآن(٭)   [2010 Mar] 
*دولت بختیار و فروغ آزادی (بخش دوم)  [2010 Jan] 
*دولت بختیار و فروغ آزادی (بخش نخستین)  [2010 Jan] 
*چه کسانی از علائم شیر و خورشید پرچم ملی ایران می ترسند؟  [2009 Aug]