نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران .
کاظم رنجبر

 
به قلم  گراهام فولر . ترجمه عباس مخبر .  انتشارات : نشر مرکز چاپ  پنجم تاریخ انتشار 1390 شمسی – تهران . 327 صفحه .
کاظم رنجبر  دکتر درجامعه شناسی سیاسی .
بخش  سوم –نسخه 1
 
پیشگفتار:
درنقد  این بخش سوم  کتاب  گراهام فولر جاسوس :CIA- وعضو :انبار اندیشه :Rand-Corporation – به دو موضوع  تکیه خواهیم کرد ، و این دو موضوع را در محدوده این بخش   از نقد کتاب : قبله عالم  ژئوپولیتیک ایران ، تجزیه و تفسیر  خواهیم  کرد .
1- چرا آقای گراهام فولر  عنوان : قبله عالم » برای ایران انتخاب کرده است ؟
2- ایران و خلیج فارس .
 
آقای گراهام فولر ،عنوان : قبله  عالم را  برای معرفی  موقعیت جغرافیائی ایران  بر حسب تصادف ، یا دل بخواه     انتخاب نکرده است . عنوان کتاب گراهام فولر در زبان انگلیسی ، زبان مولف : The Center of The  Universe The Geoplitique of Iran    است، مرکز دنیا ، یا به قول مترجم ، قبله عالم ، که بنظر من راقم این سطور ، عنوان: قبله عالم ،  ترجمه ایست  کاملا مناسب و گویای اهمیت ژئوپولیتیک  ایران است . خوانند گان  می دانند وقتی که مسلمانان دین باور به زیارت  کعبه میروند ، هنگام خواندن نماز حج  ، در این مراسم  دیگر نماز گذار  دنبال سمت و جهت  قبله نمی گردد ، بلکه در هرنقطه ایکه نماز گذار دردورکامل کعبه  یعنی 360 درجه بایستد ، آنجا قبله است . به عبارت دیگر : برای مسلمان ،کعبه قبله  عالم است .
  وقتی به تاریخ   پیداش ایران ، از منظر جغرافیای  انسانی و سیاسی  دقیق می شویم ،  یعنی در طول 2500 سال  گذشته ، می بینیم ، تمام فاتحان معروف در تاریخ ، چه از غرب ، چه از شرق ، و چه از شمال ، و حتی قدرت های دریائی جهان  نیز از جنوب ، هدفشان  تسلط  ایران  بوده است . اسکندر مقدونی ، امپراطوران  روم باستان ، اعراب ، سلاطین عثمانی  ، از غرب   به ایران می تاختند ،  فاتحان شرق ، سلجوقیان ، غزنویان ، خوارزمشاهان ،  مغولان چون : چنگیز ، و تیمور   ، و افغانها  چون  محمود افغان ، از شرق ، به ایران تاختند . امپراطوری روسیه از شما ل وامپراطوری بریتانیا ، با استقرار خود  در هندوستان  به شرق و جنوب ایران  یعنی خلیج فارس  و مناطق نفتی ایران در جنوب تسلط پیدا کرد.  دوره استعمار انگلستان در هند حدود یک قرن ونیم از 1800 تا 1947 میلادی طول کشید. نفوذ و تسلط انگلستان به عنوان یک قدرت استعماری  به ایران ، از منظر سیاسی وفرهنگی  در دو مرحله جلوه‌ گر شد نخست از طریق تلاش کمپانی هند شرقی در به دست آوردن اجازه فعالیت‌های بازرگانی و اخذ امتیازات از حکمرانان محلی یا مرکزی که به تصرف سرزمین هند بجز    پنجاب و سند و کشمیر   و سقوط گورکانیان انجامید و سپس جایگزین شدن دولت انگلستان و اعلام انضمام رسمی هندوستان به مستعمرات و متصرفات بریتانیا. و بدین طریق
ایران از مرزهای شرقی و خلیج فارس ، با بزرگترین قدرت استعماری دنیا و نیروی نظامی و دریائی  این امپراطوری یعنی انگلستان  هم مرزشد .
بعد از جنگ دوم جهانی ، قدرت استعماری جدید ، یعنی ایالات متحده آمریکا  بر این گروه دزادن و استعمارگران اضافه شد .    به عبارت دیگر، اگر به تاریخ 200 سال گذشته  ایران دقیق بشویم ، در طول این دوقرن  این قدرت های استعماری  روسیه  -انگلیس – عثمانی – آمریکا  و نوکران وابسته  این قدرت ها ،بطور مستقیم و غیر مستقیم  در امور داخلی ایران  چه از منظر  سیاسی ، اقتصادی ، وچه از منظر فرهنگی ، نقش استعماری  داشتند و هنوز هم نقش دارند . بی جهت نیست  که ایران در کتاب ژئوپولیتیک  گراهام فولر  « The Center of The  Universe »  قبله عالم  نامیده می شود . آری ، ایران    در راستای اهداف  متجاوزان  و غارتگران  ثروت های مادی  و معنوی این قدرت های یاد شده در بالا مرکز جهان محسوب می شود. همین امروز بزرگترین تمرکز نیروی نظامی آمریکا ، در اطراف ایران در پایگاه های دریائی ، زمینی ، و هوائی  مستقر هستند .
 
گراهام فولر در فصل های بعد کتاب اش ، به نکات بسیار مهم از منظر ژئوپولتیک  ایران ، در رابطه با خلیج فارس ،عربستان سعودی ، لبنان و درگیری اعراب و اسرائیل ، ایران روسیه ، ایران و ترکیه ،  جبهه شمالی ،  ایران و افغانستان ، دیدگاه جهانی  ایران ، ایران و آمریکا ، فصل به فصل مطالبی نوشته اند ، و نتیجه  کار تحلیلی شان را بااین  عنوان : کالبد شکافی سیاست خارجی ایران در آینده ،  کتاب خود را به پایان می برند .
من راقم این سطور  به  ترتیب  فصل های مربوط به موضوعات ذکر شده بالا را  از منظر سیاست جهانی  امروز دنیا ، خصوصاً از منظر قدرت های بزرگ  و روابط و طرح و نقشه آنان نسبت به ایران را، تجزیه و تحلیل خواهم کرد . اما قبل از این کار ،  یک بخش  این نقد را  به موضوعی  اختصاص داده ام ، که شاید ، خوانندگان  کمتر  به آن توجه بکنند .اما می بینم ، آقای گراهام فولر  ،این جاسوس  حرفه ای و با تجربه :CIA – خواسته  یا نا خواسته   به این تحلیل من  کمک می کند .  آقای گراهام فولرفصل   پایانی  کتاب اش را ، با این عنوان به پایان می برد  : کالبد شکافی سیاست خارجی ایران در آینده. به عبارت دیگر ، من غیر مستقیم ، این پیام را  به ما ایرانیان  می فرستد ، ولی مخاطب  واقعی  آقای گراهام فولر ،  تنها  ایرانیان نیستند ،  و این کتاب را فقط  برای ایرانیان ننوشته است ، بلکه  در درجه اول ,برای خود دولت  آمریکا ، و در عین حال برای ارسال پیام به دولت و ملت ایران  نوشته است .
این پیام برای مسئولین قدرت اجرائیه آمریکا است که به عنوان یک افسر اطلاعاتی   با اقامت طولانی  در منطقه و آشنائی به جهان اسلام ، دولت آمریکا  بعد از  کالبد شکافی  جامعه ایران ، چه از منظر تاریخی و چه از منظر فرهنگی و سیاسی ،  این بار خود آمریکا ، چه سیاستی را باید در رابطه با ایران پیش بگیرید ، هدف  این کتاب است . البته با تحلیل  انعکاس  و نوشته  تحلیلگران ایرانی براین کتاب  .  فراموش نکنیم  که آقای گراهام فولر  ، همچنین ، عضو انبار اندیشه سازمان سیا است  . . RAND Corporation (Research ANd Development-) انبار اندیشه سازمان سیا )  ایشان برای ایران  و ایرانی کار نمی کند که برای  مسئولین دولتی ایران ، خط مشی  سیاست خارجی ایران را  بر مبنای شعور و درک خود ، ارائه بدهد . آقای گراهام فولر  این کالبد شکافی سیاست خارجی ایران را در راستای منافع  دولت آمریکا انجام داده است .
لذا لازم است  بخش سوم را  در رابطه  با دلایل  ایکه آقای گراهام فولر و دوستان اش را وادار به نوشتن این کتاب کرده است ، از منظر خوانندگان  گرامی ایرانی بگذارنم .
                                                      *                         *                           *
 
در تمام سازمان های اطلاعاتی کشور های دنیا ، خصوصا  کشورهائیکه  سابقه رابطه  استعماری    با کشورهای عقب مانده  دارند ، این سازمانها  مدارس مهم و  و رشته های تحصیلی و پژوهشی معتبر در دانشگاه های خود،  برای شناخت فرهنگ و آداب و روسوم ، زبان و تاریخ ملت های  مورد نظرشان  را  دارند . ایران شناسی ، اسلام شناسی ،  باستان شناسی ، شرق شناسی ، چین شناسی ، هند شناسی ...  بخشهائی  از رشته های تحصیلی  با استادان معتبر و اغلب مستقیم و غیر مستقیم در خدمت  سیاست دولت های  خود ،  یا عضو رسمی انبار اندیشه « . RAND  Corporation »   این مدارس و این رشته ها را اداره می کنند . این مراکز   علمی و اطلاعتی ، در نهایت  هدف شان ، راه یافتن و نفوذ در دستگاه حکومتی این کشور ها ،ودر راستای غارت  ثروت های مادی و معنوی این ملت ها می باشند .
فصل دوم کتاب  گراهام فولر  عنوان اش : ایران و عراق : میدان نبرد فرهنگ ها  ، در حقیقت 26 صفحه است . من راقم این نقد ، این بخش را در رابطه با  فصل پایانی ، که عنوان اش « کالبد شکافی سیاست خارجی ایران در آینده »  است ، نقد خواهم کرد ،و بخش سوم  نقد را با فصل سوم کتاب که عنوان اش  :« ایران و خلیج فارس ، قسمت اول :غبار های تاریخی » است  شروع میکنم .
 
جالب است  مقدار صفحاتی که گراهام فولر در کتاب خود به خلیج فارس  اختصاص داده است در مجموع از یک کتاب 327 صفحه ، 70 صفحه این کتاب را مستقیم و غیر مستقیم ، به خلیج فارس مربوط  می شود . به عبارت دیگر  یک چهارم کتاب  ژئوپولیتیک ایران ، به خلیج فارس  اختصاص داده شده است !!! البته  آقای گراهام فولر و بالاتر از ایشان ، دولت  امپریالیستی آمریکا ، موقعیت و ارزش منطقه خلیج فارس را  چه از منظر اقتصادی ومالی و چه از منظر ژئواستراتژیک ،  ا ین منطقه   را خوب می شناسند . فراموش نکنیم ، که معاملات نفتی جهان  بین دولتها  تولید کننده نفت و خریداران  آن ، با  دولار  واحد پول آمریکا  انجام می شود . به عبارت دیگر ،نبض و  ضربان قلب اقتصاد آمریکا  در خلیج فارس شنیده می شود . قلب  اقتصاد آمریکا خلیج فارس  ،  و نفت خلیج فارس خون  اقتصاد این کشور است .
گراهام فولر ، بمانند شروع مقدمه کتاب اش  «برای اثبات این نظریه ، که ایرانیان دروغگو هستند » به جمس موریه انگلیسی تکیه می کند ، اینبار در فصل سوم کتاب اش در صفحه 67 ، که عنوان اش : ایران و خلیج فارس ، قسمت اول :غبار های تاریخ ، نیز  به  نوشته یک انگلیسی دیگر  بنام سرپرسی سایکس ، 1915 ، تکیه میکند و چنین می نویسد :«...ایرانیان که بواسطه سد های سلسله جبال از دریا  محروم شده اند ، همیشه از خود نوعی ناسازگاری و عدم تمایل  نسبت به دریا نشان داده اند ، که بهترین گواه صدق این مطلب است  که اوضاع طبیعی  در اخلاق و عادت یک قوم موثر می باشد . این ناسازگاری و تنفر از دریا  امروز نیزدر ایرانیان  به همان اندازه  که حافظ را از سفر هند باز داشت  وجود دارد .»  سرپرسی سایکس 1915.
تعجب آور نیست که یک مامور عالی رتبه دستگاه جاسوسی  بزرگترین قدرت  امپریالیستی دنیا امروز ، برای اثبات اندیشه های استعماری خود ، از نوشته های  مامورین  بزرگترین قدرت استعماری جهان ،و بزرگترین قدرت دریائی دنیا  تا نیمه اول قرن بیستم  یعنی  ، پایان جنگ  دوم جهانی ، بریتا نیای کبیر و با سخن معروف : آفتاب در امپراطوی بریتانیا کبیر  غروب نمی کند ، استناد کرده است . برای اینکه این دو«پسر عموها» - این دو قدرت استعماری جهان ، درراستای غارت ثروت های  مادی و معنوی کشور های عقب مانده دنیا ، به تجربه و قدرت نظامی و مالی همدیگر  احتیاج دارند .
گراهام فولر  این فصل مهم کتاب اش را این چنین شروع می کند : « به همان اندازه که ایرانی ها میل دارند  ادعا ی تاریخی سرکردگی بر خلیج فارس را مطرح سازند ، غبار های تاریخ ، شواهد رضایت بخش چندانی برای حمایت از هیچ یک از مدعیان ارائه نمی کند .  گرچه تردیدی وجود ندارد ، که اصطلاح « خلیج فارس »  (درترجمه کتاب همان کلمه خلیج فارس را بین گیومه گذاشته است ، به عبارت دیگر آقای گراهام فولر هم قبول ندارد که نام تاریخی این خلیخ : خلیج فارس است . ولو اینکه ایران طولانی ترین ساحل دریائی با این خلیج را   دارد » صفحه 67 .
گراهام فولر  بعداز یک مشت « صغری و کبری چیدن » از منظر منطق خود، در اثبات این نظریه که خلیج فارس هرگز در تاریخ متعلق به ایرانیان نبوده و ایرانیان یک ملت  دریانورد نیستند ، این بار در صفحه  76 کتاب ، تاثیر   امپراطوری انگلیس بر خلیج فارس را پیش می کشد ! انگلستانی که که حد اقل با خلیج فارس 5 هزار کیلومتر فاصله دارد .  و این چنین شروع می کند :
تاثیر بریتانیا :  حضور بریتانیا در خلیج فارس اهمیتی منحصر بفرد دارد ، زیرا امکان سیطره هرگونه قدرت یا دولت محلی را برای خلیج فارس  به گونه ای موثر از بین برد . تفوق بریتانیا در خلیج فارس  در واقع مانع آن شد که مبارزه ً منطقه ای وتکامل «طبیعی » به پیدایش یک قدرت منطقه ای عمده  در خلیج فارس منجر گردد . هر گونه اعمال  منطقه ای قدرت  بخصوص در امتداد خلیج فارس – مستلزم  بسیج منابعی بود که در توانائی هیچ یک از بازیگران  بالقوه  قرار نداشت . (این سخنان آقای گراهام فولر بیان این منطق است ، که حق از دهنه  توپ های  کشتی های جنگی  و تانک و بمب های  اتمی صاحبان قدرت  تثبیت می شود ولو اینکه ایران ساحلی به طول دو هزار کیلومتر با خلیج فارس دارد )
گراهام فولر ادامه می دهد : صرفنظر از نفوذ بریتانیا  در خلیج فارس ، خود ایران  نیز به دلیل  ناتوانی و ضعف آخرین پادشاهان صفوی و سلسله قاجار ، برای اعمال  هر گونه نفوذی  در خلیج فارس  بیش از پیش ناتوان  می باشد . یکی از آخرین تلاش های ایران در سال 1865 صورت گرفت  که ناصر الدین شاه  سعی کرد  با کمک گرفتن از بریتانیا  یک نیروی دریائی تشکیل  دهد . بریتانیائی ها  به دلیل نگرانی  ها از مقاصد ی که ایران در این زمینه تعقیب می کرد ، این فکر را نپذیرفت . ماخذ :صفحه 77 .کتاب ژئوپولیتیک ایران .
 
لازم به یاد آوری است ، از آنجائیکه عنوان  کتاب : ژئوپولیتیک ایران ، است و نویسنده علاوه بر آنکه رسماً عضو سازمان اطلاعاتی  بزرگترین قدرت نظامی، اقتصادی ،و در عین حال اولین قدرت  امپریالیستی  دنیا می باشد ، لذا خوانند ه گان ،ولو به بطور  مختصر ، اگر   به ژئوپولیتیک  دو قدرت معتبر دریائی جهان ، یعنی : بریتانیای کبیر (انگلستان ) و ایالات متحده آمریکا ، که در حقیقت ، در راستا ی تجربه 250 ساله سیاست های استعماری انگلستان ، روش و نحوه و سیاست استعماری  این کشور و در عین حال متحد بالقوه و بالفعل هستند ، آشنائی نداشته باشند ، نمتوانند محتوی این کتاب و اهداف آنرا درک بکنند . لذا  بطور مختصر ، ژئوپولیتیک  بریتانیای کبیر و ایالات متحده آمریکا را ، قبل از تحلیل  این سیاست ها در رابطه با ایران را از منظر خوانندگان  می گذرانیم .
 
 
 
 
نگاه کوتاه به : ژئوپولیتیک امپراطوری بریتانیای کبیر .
مکتب ژئوپلیتیک امپراتوری بریتانیای کبیر
قدرت دریایی (Sea Power)
مکتب ژئوپلیتیک امپراتوری بریتانیا، بر نظریه سلطه این کشور بر اقیانوس ها پایه ریزی شده است. دریاسالار هالفورد ماکیندر (Halford Mackinder-1867-1947) (1) یکی از معروفترین مدافعان این دکترین در ژئوپلیتیک انگلیس است. دریادار ماکیندر، بر این عقیده است که در واقع جهان -کره زمین- از یک اقیانوس بزرگ تشکیل شده است که در آن جزایری متشکل از قاره آسیا، اروپا و آفریقا در یک مجموعه، و قاره آمریکا و اقیانوسیه، همراه با مجموعه از جزایر، در بخش دیگر این کره قرار گرفته اند. برای مسلط شدن بر دنیا، باید بر جزیره اصلی که در واقع قلب دنیا است ،(Heartland) و محور واقعی ژئوپلیتیک دنیا  می باشد، بر این محور مسلط شد. این محور، از یک طرف، از اروپای مرکزی شروع می شود و تا غرب سیبری ادامه دارد؛ و از طرف دیگر، محوری در تکامل محور اولی از مدیترانه تا خاورمیانه و آسیای جنوبی ادامه دارد. بر مبنای این دکترین، فرمانروایی بر اقیانوس ها، بر این اساس و خط مشی ژئوپلیتیک امپراتوری بریتانیای کبیر بنیانگذاری شده است. برای حفظ سلطه خود، امپراتوری بریتانیا در طول قدرت استعماری خود، در تمام نقاط سوق الجیشیِ راههایِ دریایی، پایگاههایِ دریایی خود را در تنگه ها، بنادر و جزایر پراکنده در سطح آب های بین المللی، توسعه و گسترش داده است. به عنوان نمونه می توان به تنگه جبل الطارق در غرب مدیترانه، جزیره قبرس در شرق مدیترانه، کانال سوئز مابین دریای مدیترانه و دریای سرخ، باب المندبِ بندر عدن، نقطه تلاقی سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا اشاره کرد. همچنین حضور مستقیم و غیر مستقیمِ انگلیس در خلیج فارس، کویت، تنگه هرمز، جزیره بحرین و جدا کردن آن از ایران، در راستای این سیاست، طراحی و عملی شده است.
ایدئولوژی صهیونیسم و مهاجرت یهودیان به فلسطین و در نهایت تشکیل دولت صهیونیستی اسراییل، در راستای این ژئوپلیتیک امپریالیسم انگلیس به وجود آمده است. در بین تحلیلگران مسایل ژئوپلیتیک اروپا، این سخن معروف رایج است :
اگر قوم یهود هم وجود نداشت، امپریالیسم انگلیس در راستای اهداف ژئوپلیتیک خود، برای داشتن یک پایگاه نظامی و دریایی در چنین منطفه حساس جهان، چنین قومی را خود انگلیس می ساخت که بر این هدف سیاسی خود، چهرۀ انسانی بدهد. اگر خوب به ترکیب جمعیت اسراییل نگاه کنید، ملاحظه خواهید کرد که هرگز میلیاردرهای یهودی تبار آمریکایی، انگلیسی و فرانسوی، به اسراییل کوچ نکرده اند و کوچ نمی کنند؛ اما در اروپا و آمریکا، لابی های یهود، اهرمهای اقتصادی، مالی، فرهنگی، سیاسی، صنایع دارویی و رسانه های گروهی را انحصارا در اختیار دارند.
 
انگلستان، بعد از دست یافتن بر اقیانوس ها، برای حفظ سلطۀ خود بر قاره ها و همچنین راههای سوق الجیشی حمل و نقل نیروهای نظامی و کالاها، دست به توسعه شبکه راه آهن در راستای این برنامه در مستعمرات خود زد. شبکۀ راه آهن هندوستان در شبه قاره هند، در راستای این برنامه، توسعه و گسترش پیدا کرد. از طریق این شبکۀ راه آهنِ هند -زیر سلطه بریتانیای کبیر-، مواد اولیه از هند، هرچه سریعتر به بنادر بزرگ منتقل، و از آنجا به انگستان حمل می شد. در مقابل، محصولات انگلیسی، در خاک هند، از طریق این شبکه راه آهن، در اقصی نقاط پخش می گردید. به علاوه، در صورت ظهور شورش های محلی علیه قدرت استعماری انگلیس، نیروهای نظامی از طریق این شبکه راه آهن برای سرکوب، سریعتر به مناطق شورشی حمل می شدند. (روسیۀ تزاری هم در این راستا، خط آهن سراسری سیبری را احداث کرده است. اگر یک شاخه از این راه آهن را از جلفای ایران تا شهر تبریز -که منطقه سوق الجیشی آذربایجانِ ایران است، ادامه داده بود- درست در راستای این اهداف ژئوپلیتیکِ روسیه تزاری و روسیه شوروی برای تجزیه ایران بود، که هنوز هم این برنامه در سیاست روسیه، با این اهداف باقی است. تاکید از نویسنده)
نظریه پردازان ژئوپلیتیک انگلیس، در راستای سیاست سلطه گرانۀ خود، اصلِ سلطۀ امپراتوریِ بریتانیا در سازمان بازرگانی جهانی را نیز بر ژئوپلیتیک انگلیس می افزایند. این نظریه پردازان بر این باورند، دولتی که بر دریاها مسلط است، بازرگانی جهانی را نیز در اختیار خود دارد. از طریق تسلط بر بازرگانی جهانی، بر مناطق خاکی دنیا می توان مسلط شد. دریانورد معرف انگلیس، (Sir Walter Raleig-سیر والتر رلای –1552-1618) می گوید: کسی که دریاها را در اختیار خود دارد، تجارت را در اختیار دارد؛ کسی که تجارت را در اختیار دارد، ثروت ها را در اختیار دارد؛ کسی که ثروت ها را در اختیار دارد، دنیا را در اختیار دارد.
 
ژئوپلیتیک آلمان در رقابت با ژئوپلیتیک انگلیس بود که بر این اصل بنیانگذاری شد: کسی که قلب اروپا را در اختیار داشته باشد، دنیا را در اختیار خواهد داشت.
 
مکتب ژئوپلیتیک آمریکا.
ژئوپلیتیسین های آمریکایی، چون دریاسالار آلفرد ماهان (Alfred Mahan-1840-1914) و یا روزنامه نگار و استاد علوم سیاسی، نیکولا اسپیکمن (Nicolas Spykman-1893-1943) در مقوله ژئوپلیتیک، به رابطه تکنولوژی و تمدن ها و سلطۀ دولت بر فضا و مناطق سوق الجیشی دقت و نظر داشتند. از آنجایی که تحت تاثیر مکتب ژئوپلیتیک  بریتانیای کبیر بودند، بر نیروی دریایی، و سلطه بر دریاها را از طریق این نیرو، در تئوری های ژئواستراتژیک خود منظور کرده اند. امروزه آمریکا، تنها قدرت نظامی است که همزمان می تواند بر روی سه اقیانوس  کبیر، اطلس و هند، و همچنین دریای مدیترانه، وارد عملیات نظامی تمام عیار بشود. در سیاست مهار کردن (Containment) آلمان و پس از آن، روسیه، آمریکا و امپراتوری بریتانیا را به عنوان متحد بالقوه و بالفعل خود انتخاب کرد.
مکتب ژئوپلیتیک آمریکا، روی قدرتهای بزرگ آسیایی که در گذشته بر مناطق وسیع کره زمین فرمانروایی می کردند، مطالعات عمیق و باارزشی کرده است. در این مطالعات، پرسش اساسی این بود که چگونه و از چه روش مدیریتی، این امپراتوری ها می توانستند بر چنین فضای گسترده، با اقوام مختلف، حکمرانی کنند؟ در این مطالعات، مسالۀ سازماندهیِ تقسیمِ آب برای کشاورزی در این مناطقِ نسبتا خشک مورد توجه ژئوپولیتسین های آمریکایی قرار گرفته است که در واقع  همان نظریۀ "استبداد شرقی" است. البته این نظریه توسط نظریه پردازانی چون کارل مارکس توضیح و تفسیر شده است و بر این اصل تکیه دارد که در تمدن های باستانی مانند تمدن های چین، مصر و ایران، فراعنه، شاهان و امپراتور ها، قدرتشان در رابطه با نقشی که در دستگاه دولت برای سازماندهیِ برنامه های عظیمِ ذخیرۀ آب و تقسیم آن برای جلوگیری از قحطی و مرگ و میرِ ناشی از  گرسنگی ارائه می دادند، مدیریت، و لیاقت و کارایی خود را نشان می دادند؛ لذا قدرتِ حکومتی آنان از این مدیریت های مدبّرانه، همراه با استبداد -معروف به استبداد شرقی- ناشی می شد. لازمه موثر بودن چنین قدرت استبدادی، وجود یک سازمان اداریِ متّکی بر سلسله مراتب حکومتی بود.
البته مطالعه تاریخ امپراتوری های گذشته، برای ژئوپلیتسین های قدرتهای بزرگ امروز، بیشتر در راستایِ این هدف صورت می گیرد که چگونه می توانیم، این ملت ها را در انقیاد و سلطه خود در اختیار داشته باشیم؟
مکتب ژئوپلیتیک آمریکا، معروف به مکتب برکلی (1)Ecole de Berkely به فرهنگ غالب موجود در جامعه که فضای جامعه در برمی گیرد، توجه نشان می دهد. برگشت نظریه های ژئوپلیتیک در رهبری و سازماندهی قدرتهای بزرگ جهانی، بعد از سالهای 1960-1970، مساله فرهنگ جامعه را بیش از پیش مورد توجه قرار می دهد. نظریه ساموئل هانتینگتون، "برخورد تمدن ها" (2)The Clash of Civilisation ) نمونه این بینش، توجه و استفاده از باورهای دینی اقوام و ملت ها، در پیشبرد اهداف سیاسی قدرتهای بزرگ، در ژئوپلیتیک این قدرتها می باشند. در این راستا، اسلام سیاسی از قرن نوزدهم، ساخته و پرداختۀ امپریالیسم انگلیس و به دنبال آن امپریالیسم آمریکا، در تقابل با ناسیونالیسم و سوسیالیسم ملت های در بند استعمار، و تقابل با امپریالیسم روسیه و شوروی بود. این واقعیتها را به آسانی می توان در تاریخ معاصر هندوستان، مصر، ایران، افغانستان و عربستان مشاهده کرد.
ادامه دارد .
پاریس . 2 آوریل 2013 .
-          اقتباس بطور کامل و یا به اختصار ، با ذکر نام نویسنده و سایت ، کاملا آزاد است .
 
ماخذ :
1-
 
 
 
 
2-
 
 

منبع:پژواک ایران


کاظم رنجبر

فهرست مطالب کاظم رنجبر در سایت پژواک ایران 

* . نقدی براثر معروف توماس هابس ،Thomas Hobbes- (تولد 1588-مرگ 1679 ) با عنوان : لویتان ، (Léviathan) اثر فنا ناپذیر فیلسوف معروف انگلستان  [2014 Dec] 
* نقدی براثر معروف توماس هابس ، Thomas Hobbes- (تولد 1588-مرگ 1679 ) با عنوان : لویتان ، (Léviathan ) اثر فنا ناپذیر فیلسوف معروف انگلستان  [2014 Nov] 
*نقدی براثر معروف توماس هابس ، Thomas Hobbes- (تولد 1588-مرگ 1679 ) با عنوان : لویتان ، (Léviathan ) اثر فنا ناپذیر فیلسوف معروف انگلستان  [2014 Nov] 
* نقدی براثر معروف توماس هابس ، Thomas Hobbes- با عنوان : لویتان ، (Léviathan )  [2014 Nov] 
*نقدی براثر معروف توماس هابس با عنوان : لویتان ، (Léviathan ) [2014 Oct] 
*دین و نقش سیاسی آن در جامعه . بخش اول – نسخه 2  [2014 Jul] 
*دگرگونی ها و تحولات اجتماعی و عوامل این تغیرات بنیادین از منظر جامعه شناسی .  [2014 Jun] 
*دگرگونی ها و تحولات اجتماعی و عوامل این تغیرات بنیادین از منظر جامعه شناسی  [2014 May] 
*دگرگونی ها و تحولات اجتماعی و عوامل این تغیرات بنیادین از منظر جامعه شناسی  [2014 May] 
*دگرگونی ها و تحولات اجتماعی و عوامل این تغیرات بنیادین از منظر جامعه شناسی  [2014 Apr] 
*دگرگونی ها و تحولات اجتماعی و عوامل این تغیرات بنیادین از منظر جامعه شناسی- بخش اول [2014 Mar] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان .بخش پایانی [2014 Feb] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان - بخش۹ نسخه ۱ [2014 Jan] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان  [2014 Jan] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان . [2013 Dec] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان . [2013 Nov] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن بخش 4 [2013 Oct] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان . [2013 Sep] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان . [2013 Sep] 
*تاملی بر ظهور و رشد عصر روشنگری در تاریخ و تمدن انسان . [2013 Aug] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران [2013 Jun] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران (بخش ششم) [2013 May] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران  [2013 Apr] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران . [2013 Apr] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران [2013 Apr] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران .  [2013 Apr] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران  [2013 Mar] 
*نقدی بر کتاب : قبله عالم – ژئوپولیتیک ایران .  [2013 Mar] 
*ژئوپولتیک و ژئواستراتژی نفت بخش ششم . نسخه1  [2012 Dec] 
*تاملی برمحتوی کتاب « دردامگه حادثه » از منظر جامعه شناسی (بخش پایانی) [2012 Dec] 
*تاملی برمحتوی کتاب « دردامگه حادثه » از منظر جامعه شناسی سیاسی . [2012 Dec] 
*تاملی برمحتوی کتاب « دردامگه حادثه » از منظر جامعه شناسی سیاسی  [2012 Nov] 
*تاملی برمحتوی کتاب « دردامگه حادثه » از منظر جامعه شناسی سیاسی . [2012 Oct] 
*تاملی برمحتوی کتاب « دردامگه حادثه » از منظر جامعه شناسی سیاسی . [2012 Oct] 
*ژئوپولتیک و ژئواستراتژی نفت (بخش چهارم - نسخه -۲) سلاح نفت ، سلاح برای نفت . [2012 Jun] 
*ژئوپولتیک و ژئواستراتژی نفت (بخش سوم - نسخه اول ) [2012 May] 
*ژئوپولتیک و ژئواستراتژی نفت؛ سلاح نفت ، سلاح برای نفت [2012 Mar] 
*ژئوپولتیک و ژئواستراتژی نفت [2012 Feb] 
*تاًملی بر اندیشه های فلسفی سیاسی پرفسور سید حسین نصر ، از منظر جامعه شناسی سیاسی . [2011 Dec] 
*جهان سیاست جهان ایده الیسم و رویا ها نیست (بخش دوم ) [2011 Jul] 
*وحدت ملی و نقش زبان ملی در این وحدت [2011 May] 
*تولد ملت [2011 Apr] 
*« ژئو پولیتیک قدرت های اروپائی در رابطه با خاورمیانه و رقابت های آنان »  [2011 Feb] 
*اسلام، چون سلاح سیاسی (بخش بیستم) [2011 Jan] 
*اسلام چون سلاح سیاسی (بخش نوزدهم) ظهور ادیان [2010 Dec] 
*اسلام چون سلاح سیاسی بخش هیجدهم  [2010 Nov] 
*اسلام چون سلاح سیاسی . ظهورموجود عجیب الخلقه ای بنام « روشنفکر اسلامی» در جوامع اسلامی [2010 Nov] 
*اسلام چون سلاح سیاسی بخش شانزدهم [2010 Oct] 
*باز خوانی برگی از تاریخ معاصر نظام های تمامیت خواه [2010 Aug] 
*تأملی بر مسئله رهبری جنبش سبز در ایران بخش چهارم ( پایان ) [2010 Jul] 
*تأملی بر مسئله رهبری جنبش سبز در ایران (بخش سوم) [2010 Jun] 
*نامهً سرگشاده یک جامعه شناس ایرانی به ملٌت شریف ایران و روحانیون حکومتی، درنظام ولایت مطلقه فقیه. [2010 May] 
*تأ ملی بر مسئله رهبری جنبش سبز در ایران (بخش دوم) [2010 Apr] 
*اسلام چون سلاح سیاسی (بخش دوازدهم) [2010 Apr] 
*تأ ملی بر مسئله رهبری جنبش سبز در ایران [2010 Mar] 
*اسلام چون سلاح سیاسی( بخش یازدهم) [2010 Mar] 
*نامه سرگشاده یک ایرانی ، به خانم فاطمه کروبی [2010 Feb] 
*اسلام چون سلاح سیاسی [2010 Jan] 
*فرسودگی قدرت وپایان اعتماد ملت  [2009 Jun]