ترامپ: خوبی تفاهمنامه این بود که فهمیدیم نمیتوان به جمهوری اسلامی اعتماد کرد
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز تفاهمنامه با جمهوری اسلامی را «اتلاف وقت» خواند و در عین حال گفت خوبی این تفاهمنامه این بود که آمریکا فهمید نمیتوان به جمهوری اسلامی اعتماد کرد.
رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه ۲۸ آبان در گفتوگو با فاکسنیوز در شنژن چین گفت: «تفاهمنامه با جمهوری اسلامی اتلاف وقت بود. من دوست نداشتم این کار را انجام دهم، اما به حرف دیگران گوش دادم و افراد بسیار خوبی در اطرافم دارم. تفاهمنامه اشتباه نبود. این موضوع کمی کارها را به تاخیر انداخت. در واقع، در آن دوره آنها را خیلی خوب شناختیم و فهمیدیم که نمیتوان به آنها اعتماد کرد.»
ترامپ محاصره را «موثرترین» کاری دانست که آمریکا در ارتباط با جمهوری اسلامی انجام داده است.
او گفت: «بهزودی به هر شکلی کار با ایران را تمام میکنم. آنها میخواهند به توافق برسند، اما ما باید توافقی پایدار داشته باشیم. بارها پیش آمده که به توافق رسیدهایم و روز بعد، آنها بیرون میروند. آنها در روابط عمومی خیلی خوب هستند.»
روایت خلبانان بی۲ از حمله آمریکا به فردو: «لعنتی، اونجا تهرانه!»
ترامپ تاکید کرد: «من توافقی میخواهم که حتی اگر رییسجمهوری احمقی داشته باشیم، که احتمال آن زیاد است، همچنان پابرجا بماند. میخواهم توافقی داشته باشیم که فراتر از دوره ریاستجمهوری یک فرد اعتبار داشته باشد.»
رییسجمهوری آمریکا در واکنش به گزارشها درباره طرح احتمالی جمهوری اسلامی برای بمبگذاری در واشینگتن، هشدار داد در صورت وقوع چنین حملهای، حکومت ایران را نابود خواهد کرد. او در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره قطعی بودن این تهدید گفت: «قول میدهم. کاملا.»
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استفاده جمهوری اسلامی از سلاحهای شیمیایی و بیولوژیک گفت تهران بهدلیل دشوارتر شدن دستیابی به سلاح هستهای، بهدنبال گازهای شیمیایی و سلاحهای بیولوژیک رفته است. او افزود: «سال جدید در پیش است و خواهیم دید پس از اول ژانویه چه اتفاقی میافتد.» رییسجمهوری آمریکا همچنین حکومت ایران را «افرادی شرور» توصیف کرد.
او با تاکید بر اینکه آمریکا آغازگر جنگ نبوده است، گفت درگیری با جمهوری اسلامی ۵۱ سال پیش آغاز شده و نه ۴۷ سال پیش، آنطور که برخی میگویند.
ترامپ همچنین با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ۷۵ هزار شهروند معترض را در هشت ماه گذشته در ایران به قتل رسانده گفت مردم ایران خواهان اعتراضاند، اما بهدلیل سرکوب خونین و مسلحانه، فعلا قادر به حضور در خیابانها نیستند. او گفت: «وقتی دو مسلسل مقابل جمعیتی هزاران نفری قرار دارند و ناگهان تیراندازی آغاز میشود و مردم در همهجا روی زمین افتاده و کشته میشوند، آنهم در حالی که هیچ سلاحی ندارند، نمیتوان اعتراض کرد.»
دونالد ترامپ در آستانه نخستین نشست سهجانبه با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین گفت برای پایان دادن به جنگ با حکومت ایران از آنها کمک نخواهد خواست. او تاکید کرد آمریکا «کنترل کامل تنگه هرمز» را در اختیار دارد.
رییسجمهوری آمریکا در گفتوگو با فاکسنیوز گفت «به هیچ کمکی نیاز نداریم. نیروی دریاییشان را شکست دادهایم. نیروی هواییشان را شکست دادهایم. پدافند هواییشان را هم شکست دادهایم.»
ترامپ پیشتر گفته بود میخواهد با روسای جمهوری چین و روسیه درباره ایران، اوکراین، خلع سلاح هستهای، تجارت و اقتصاد گفتوگو کند. به گزارش رویترز، دستور کار نهایی نشست هنوز روشن نیست و مقامهای آمریکایی و تحلیلگران احتمال دستیابی به توافقی عمده را کم میدانند.
نخستین نشست سهجانبه در شنژن
قرار است ترامپ، شی و پوتین ساعت ۲:۳۰ بعدازظهر پنجشنبه ۱۹ نوامبر به وقت محلی، در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه، اپک، دیدار کنند. این سه رهبر پیشتر دیدارهای دوجانبه داشتهاند و نشست شنژن نخستین گفتوگوی سهجانبه آنها خواهد بود.
آیا دیدار سه ابرقدرت، تهران را به تغییر محاسبه وامیدارد؟
ترامپ پیش از نشست با شی دیداری دوجانبه و ناهاری کاری خواهد داشت. مقامهای آمریکایی و روس نیز گفتهاند انتظار میرود ترامپ جداگانه با پوتین دیدار کند. نشست سهجانبه آخرین برنامه رییسجمهوری آمریکا پیش از بازگشت به کشورش است.
گفتوگو درباره هوش مصنوعی پس از محدودیتهای تازه آمریکا
ترامپ گفت چهارشنبهشب در ضیافت خوشامدگویی اپک با شی درباره هوش مصنوعی صحبت کرده است. دو روز پیش از آن، واشینگتن از مقررات تازهای برای محدود کردن دسترسی چین به تراشههای پیشرفته آمریکایی از طریق مراکز داده در کشورهای دیگر خبر داده بود.
بر اساس مقررات تازه، مراکز داده خارج از آمریکا که توان پردازشی قابلتوجهی در اختیار شرکتهای مستقر در چین میگذارند، ۹۰ روز فرصت دارند مجوز صادرات آمریکا را دریافت کنند. وزارت خارجه چین گفت برای حفاظت از منافع خود «اقدامات لازم» را انجام خواهد داد.
شی در سخنرانی پنجشنبه خود در اپک از حمایتگرایی تجاری انتقاد کرد و پوتین از تحریمهای غرب انتقاد کرد.
ترامپ در آستانه دیدار سهجانبه با شی و پوتین وارد چین شد
نگرانی کییف از توافق قدرتهای بزرگ
حضور پوتین در کنار روسای جمهوری آمریکا و چین، همزمان با ادامه جنگ اوکراین، او را بار دیگر در کانون یک نشست مهم دیپلماتیک قرار میدهد. والاستریت ژورنال گزارش داده بود پوتین ماه گذشته پیشنهاد برگزاری نشستی سهجانبه برای گفتوگو درباره پایان جنگ اوکراین را مطرح کرده است.
نشست شنژن، بهویژه در روسیه، با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است. کرملین این مقایسه را رد کرد و در عین حال گفت دیدار سه رهبر بر تحولات جهانی تاثیر مهمی خواهد گذاشت.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ماه گذشته گفت نمیخواهد نشست به «یالتای ۲، ۳ یا ۴» و تقسیم دوباره حوزههای نفوذ بینجامد.
کریگ سینگلتون، تحلیلگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، به رویترز گفت عکس مشترک میتواند به سود هر سه رهبر باشد، اما اختلافهایشان بر سر اوکراین، ایران، تسلیحات هستهای و تجارت، توافق بر سر دستور کار را دشوار میکند.
مسکو و پکن، دو قدرتی که در جنگ به تهران کمک کردهاند، راهی برای خروج از جنگ به جمهوری اسلامی نشان ندادهاند. حالا اما ممکن است ایران موضوع معامله بین این قدرتها باشد به ویژه که روسای جمهوری آمریکا، چین و روسیه، قرار است پنجشنبه رودر روی هم بنشینند.
خواستههای چین و آمریکا پس از جنگ بسیار به هم شبیه شده است: آنها میخواهند تنگه هرمز باز بماند و [حکومت] ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند. روسیه هم در میانه جنگ اوکراین نمیتواند ضامن هیچ توافقی میان تهران و واشینگتن باشد. در چنین وضعیتی، خروجی نشست شنژن به احتمال بسیار مسیر تهران را عوض نخواهد کرد. با این حال، امید به ضامنی از میان قدرتهای بزرگ را کمرنگتر میکند و تکیه تهران بر اهرمهای خود و تهدیدِ مدام جهان را پایدارتر میسازد.
اهمیت دیدار این سه قدرت پیش از هر چیز در لفظ تشکیل این میز است. نشست شنژن نخستین دیدار سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه پس از دههها است و برخی ناظران آن را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کردهاند؛ نشستی که نظم جهان پس از جنگ جهانی دوم را شکل داد. کرملین این مقایسه را «بازی سیاستپژوهان» خوانده، اما گفته است این دیدار اثر مهمی بر امور جهان خواهد داشت. دستور کار هم به اندازه همان روزها گسترده است: جنگ اوکراین، کنترل تسلیحات هستهای، تجارت، هوش مصنوعی و جنگ ایران. با این همه، مقامهای آمریکایی پیشاپیش گفتهاند انتظار توافق عملی ندارند و این دیدار را آغاز یک گفتوگو میدانند.
واشینگتن و پکن؛ همراستا بر سر نتیجه، نه روش
همراستایی عملی چین با آمریکا در پرونده ایران به فشار مستقیم یا تقابل علنی با تهران نیاز ندارد؛ کافی است پکن هزینه مقاومت [حکومت] ایران را نپردازد. ترامپ و شی در دیدار مه ۲۰۲۶ توافق کردند که «تنگه هرمز باید باز بماند» تا جریان آزاد انرژی تامین شود، و شی با نظامیسازی تنگه و اخذ عوارض از کشتیها مخالفت کرد. پکن مخالفتش با دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای را هم پیشتر، از جمله با امضای برجام، ثبت کرده است. در منطق پکن جنگ ایران یک بحران منطقهای است و مهمترین دلیل بحران هم تنگه هرمز. در شرایط عادی حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز میگذرد و هر اختلالی در آن به اقتصادی که به واردات انرژی وابسته است، بهطور مستقیم زیان میزند.
ترامپ در آستانه دیدار سهجانبه با شی و پوتین وارد چین شد
چین در راستای مواجه با این بحران استراتژی خریدهای نفتی خود را تغییر داده است. به گزارش رویترز، واردات نفت ایران به چین در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۵۹۰ هزار بشکه در روز رسید که پایینترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ است، و پالایشگاههای مستقل چینی برای جبران این کسری دستکم ۱۲ میلیون بشکه نفت از عراق و قطر خریدند. این تغییر رفتار خرید، از محاصره دریایی آمریکا ناشی شده است، اما واکنش چین معنادار است؛ چرا که پکن بهجای تلاش برای شکستن محاصره، یا مخالفت جدی با آن، خود را با تصمیم واشینگتن منطبق کرد و برای حفظ امنیت انرژیاش فروشندگان جایگزین را وارد مدار کرد.
این تطبیق به معنای تسلیم در برابر واشینگتن نیست. وزارت بازرگانی چین در ژوئن ۲۰۲۶ «دستور مسدودسازی» صادر کرد و تحریمهای آمریکا علیه پنج شرکت چینی را «کاربرد فراملی نادرست قانون آمریکا» خواند. میتوان گفت پکن موازنهای محتاطانه را پیش میبرد: از شرکتهایش در برابر تحریم دفاع میکند، اما نمیخواهد هزینهای برای شکستن محاصره کند. پیام این موازنه برای تهران روشن است: در بحرانی پرهزینه، پکن منافع اقتصادی خود را بر پشتیبانی راهبردی از ایران مقدم میدارد و حکومتی که چنین پیامی دریافت میکند، دلیل بیشتری برای تکیه بر اهرمهای خود دارد.
در کلام اما پکن کنار مسکو ایستاده است. شی روز چهارشنبه، پس از دیدار با پوتین گفت پکن و مسکو باید «روند بهسوی جهان چندقطبی» را رهبری کنند. در پرونده ایران اما منافع دو کشور از یک جنس نیست. چین واردکننده انرژی است و هر روز بسته ماندن تنگه برایش هزینه دارد؛ روسیه صادرکننده انرژی است و از این اختلال سود میبرد. از همین رو، شکاف میان همصدایی در کلام و موازنه در عمل نشان میدهد چرا روسیه و چین در پرونده ایران همراستا نیستند.
مسکو؛ شریکی که نمیتواند ضامن شود
روسیه، برخلاف چین که رویکردی محتاطانه و کلی دارد، تنها قدرت بزرگی است که برای پرونده هستهای ایران، که مهمترین عامل جنگ است، سازوکار اجرایی مشخصی روی میز گذاشته است. اما همین سازوکار در بنبستی دوسویه گیر افتاده: نه تهران آن را میپذیرد و نه واشینگتن حاضر است اجرایش را به مسکو بسپارد.
همکاری مسکو و تهران در میدان پنهان نیست و بنا بر گزارشها، روسیه در تهیه مواد اولیه صنعت نظامی ایران فعال بوده و هم در جریان جنگ تصاویر ماهوارهای در اختیار [حکومت] ایران گذاشته است. در عرصه دیپلماسی هم، مسکو پیشنهاد کرده ذخایر اورانیوم غنیشده ایران برای نگهداری و رقیقسازی به خاک روسیه منتقل شود.
پاسخ تهران اما صریح بود. محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی اعلام کرد ایران «حتی یک ذره» از اورانیوم غنیشده را از کشور خارج نمیکند و مسکو را از این تصمیم آگاه کرده است. رد پیشنهاد نزدیکترین شریک نظامی پیام روشنی دارد: تهران حاضر نیست اهرم اصلی بازدارندگی و چانهزنیاش را حتی به روسیه بسپارد. برای کشوری که زیر فشار مستقیم نظامی است، نگهداری این ذخایر در داخل، برگی است که هنوز بر طرف مقابل هزینه تحمیل میکند و هیچ تضمین سیاسی از سوی مسکو جای آن را نمیگیرد.
سوی دیگر این بنبست واشینگتن ایستاده است. در دسامبر ۲۰۱۵، در چارچوب برجام و در حالی که تحریمهای پس از الحاق کریمه علیه مسکو برقرار بود، روسیه محموله اورانیوم غنیشده ایران را تحویل گرفت. این انتقال بخشی از توافقی بود که آمریکا بر آن اصرار داشت. اما امروز زمین اوکراین به میدان جنگی تمامعیار بدل شده و آمریکا این بار خود بهطور مستقیم طرف جنگ با ایران است. در چنین شرایطی، سپردن نقش امانتدار هستهای به مسکو یعنی دادن اهرمی دیپلماتیک به کرملین و واشینگتن چنین چیزی را نمیخواهد.
روسیه از همین رو برای انجام میانجیگری در موقعیتی متناقض قرار گرفته است: برای تهران شریکی است که در میدان کمک میکند، اما بر سر میز مذاکره نه پیشنهادش برای [حکومت] ایران پذیرفتنی است و نه نقش میانجیگریاش برای آمریکا. به همین خاطر در تلاش است که از بحران نهایت منفعت را به دست بیاورد.
تهران؛ از محاسبه مذاکره به محاسبه اتکا به خود
وقتی نه پکن با مقاومت [حکومت] ایران همراهی جدی دارد و نه مسکو میتواند ضامن توافق با آمریکا شود، اورانیوم، تنگه هرمز و راه انداختن جنگ منطقهای به مهمترین برگهای تهران برای ایستادن در مقابل آمریکا تبدیل میشوند.
شی در اجلاس اپک از برنامه کاهش تعرفههای چین گفت، پوتین از تحریمهای غرب انتقاد کرد
تهران شروط بازگشایی تنگه را از پیش اعلام کرده است: پایان محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده، لغو تحریمهای نفتی، توقف اقدام نظامی علیه [حکومت] ایران و متحدان منطقهایاش، خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران و پرداخت غرامت جنگی. واشینگتن اما در جهت مخالف حرکت میکند و به دنبال «عملیات طرد اقتصادی» و تداوم فشار حداکثری است. اما شریک دیگر جنگ بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل هم گفته هدف جنگ صرفا رسیدن به یک توافق نیست، بلکه سرنگونی جمهوری اسلامی است. حکومتی که بقای خود را هدف حمله میبیند، امتیاز دادن بدون ضمانت را خلع سلاح پیش از پایان جنگ میداند.
رفتار تهران پیش از نشست هم در همین مسیر بوده است. امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی هشدار داده اگر آمریکا دوباره اقدام کند، پاسخ تهران «قویتر و شدیدتر، بدون محدودیت جغرافیایی» خواهد بود پیامی که این روزها فرماندهان مختلف نظامی مدام بیان میکنند. از سوی دیگر اخیرا جمهوری اسلامی پهپادهایی بهسوی اهداف آمریکایی در بحرین و کویت شلیک کرده و سپاه مدعی است تنگه را «کاملا بسته» و این آب راه را «میدان مین» خوانده است. حتی برخی در تهران میگویند «چیز دیگری برای بحث با آمریکا نداریم».
در چنین مختصاتی، دیدار سران سه قدرت بزرگ در شنژن بهاحتمال زیاد گرهی از مشکلات تهران نمیگشاید؛ محتملترین اثر آن، کمرنگتر شدن امید تهران به این است که یک قدرت بزرگ، هزینه عقبنشینی آن را تضمین کند.
مقایسه شنژن با یالتا برای تهران فقط یک تشبیه تاریخی نیست. وقتی سه قدرت بزرگ ایران را در کنار اوکراین و تسلیحات هستهای بر یک میز میگذارند، این نگرانی جدی میشود که پرونده ایران به بخشی از معاملهای بزرگتر بدل شود. حکومتی که میترسد دیگران بر سر او معامله کنند، برگهایش را به دست هیچکس نمیسپارد. دیدار ۲۸ آبان برای تهران به احتمال بسیار، بیش از آنکه طناب نجات باشد، پیام تنهاییاش خواهد بود.
منبع:ایران اینترنشنال