بررسی‌های دیدبان حقوق بشر نشان می‌دهد که مدرسه "شجره طیبه" میناب در محوطه نظامی متعلق به نیروی دریایی سپاه قرار داشته اما این نهاد هیچ شواهدی نیافته که نشان دهد مدرسه برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

سازمان دیدبان حقوق بشر با انتشار گزارشی مفصل درباره حمله به مدرسه دخترانه "شجره طیبه" در میناب از ایالات متحده و اسرائیل خواست "فوراً مسئولیت خود را در قبال این حمله بررسی کرده و نتایج را به‌صورت عمومی منتشر کنند".

در این اطلاعیه آمده است: «طرف مسئول باید به‌طور کامل درباره آسیب‌های واردشده به غیرنظامیان پاسخ‌گو باشد و افرادی را که در این رویداد نقش داشته‌اند، از جمله هر فردی را که مرتکب جنایت جنگی شده است، تحت پیگرد قرار دهد.»

دبستان دخترانه "شجره طیبه" در میناب در اولین روز حملات اسرائیل و امریکا به ایران هدف قرار گرفت. بر اساس آمار منتشره شده از سوی مقامات جمهوری اسلامی در اثر این حمله ۱۶۸ نفر کشته و ۹۶ نفر زخمی شدند.

‌‌خبرگزاری میزان گفته است در میان کشته‌شدگان ۱۱۰ دانش آموز شامل ۶۶ پسر و ۵۴ دختر، ۲۶ معلم زن و چهار نفر از والدین وجود دارند. ‌

ایالات متحده و اسرائیل هیچ‌کدام مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته‌اند. یک سخنگوی ارتش اسرائیل به سازمان دیدبان حقوق بشر گفته است که "از هیچ حمله‌ای [توسط ارتش اسرائیل] در این منطقه آگاه نیست". دولت ایران ائتلاف آمریکا–اسرائیل را مسئول این حمله دانسته است.

ترامپ روز شنبه ۷ مارس (۱۶ اسفند)، پس از شرکت در مراسم انتقال رسمی پیکر شش سرباز آمریکایی که در حمله ایران در کویت کشته شدند، در گفت‌و‌گو با خبرنگاران در هواپیمای ویژه ریاست‌جمهوری، در پاسخ به پرسشی درباره حمله این مدرسه، بدون اشاره به جزئیات یا ارائه مدرک گفت: «ما فکر می‌کنیم که این کار توسط ایران انجام شده است. همانطور که می‌دانید آنها در استفاده از مهماتشان بسیار بی‌دقت هستند. آنها اصلا هیچ دقتی ندارند. این کار توسط ایران انجام شده است.»

زمانی که یک خبرنگار پرسید آیا ارزیابی ترامپ دقیق است یا خیر، پیت هگست، وزیر دفاع [جنگ] آمریکا پاسخ داد که پنتاگون "در حال بررسی" است و افزود: «تنها طرفی که غیرنظامیان را هدف قرار می‌دهد، ایران است.»

تحقیقات دیدبان حقوق بشر درباره موقعیت این مدرسه

دیدیان حقوق بشر نوشته است: «مدرسه ابتدایی "شجره طیبه" در شهر میناب، استان هرمزگان، در مجاورت داخلی یک محوطهٔ وابسته به نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار دارد. با این حال، اطلاعاتی که دیدبان حقوق بشر بررسی کرده نشان می‌دهد که این مدرسه با دیوار از سایر بخش‌های محوطه جدا شده و ورودی مستقلی رو به خیابان دارد.»

این نهاد مستقل حقوق بشری در ادامه با اشاره به الگوی حمله انجا‌م‌شده تصریح کرده که بررسی‌های این نهاد نشان می‌دهد که "این حمله با استفاده از مهمات هدایت‌شونده و بسیار دقیق انجام شده است، نه با سلاح‌هایی که دچار نقص در سامانهٔ هدایت یا پیشران شده باشند یا به‌دلیل اختلال، به‌صورت تصادفی به این منطقه اصابت کرده باشند".

بیشتر بخوانید: آیا حمله آمریکا و اسرائیل به ایران مطابق حقوق بین‌الملل است؟

دیدبان حقوق بشر تاکید کرده که درباره این حمله باید "یک تحقیق فوری و جامع" صورت بگیرد و مشخص شود که آیا افراد مسئول در این حمله می‌دانستند که پیش از ظهر مدرسه پر از کودکان و معلمان‌شان هست یا نه.

سوفیا جونز، پژوهشگر منابع باز در آزمایشگاه تحقیقات دیجیتال دیدبان حقوق بشر گفته: «افرادی که مسئول یک حملهٔ غیرقانونی هستند باید پاسخ‌گو شوند، از جمله پیگرد قضایی هر کسی که در ارتکاب جنایت جنگی نقش داشته است.»

امکان استفاده نظامی از مدرسه

دیدبان حقوق بشر ۱۴ ویدیو و عکس منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی را که بلافاصله پس از حمله یا در جریان عملیات جست‌وجو و نجات ضبط شده بودند، راستی‌آزمایی و تحلیل کرده است.

پژوهشگران این نهاد حدود ۴۰ تصویر ماهواره‌ای در دسترس عموم را که طی ۲۵ سال گذشته ثبت شده‌اند و نیز تصاویر ماهواره‌ای تجاریِ ثبت‌شده پس از حمله را بررسی کردند.

 پژوهشگران این سازمان همچنین بیانیه‌های جمعیت هلال‌احمر ایران و مقام‌های دولتی ایران، اسرائیل و ایالات متحده، و گزارش‌های رسانه‌های مستقل خارج از ایران را بررسی کرده‌اند.

دیدبان حقوق بشر به ‌دلیل قطع اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی که از سوی مقام‌های ایران اعمال شده، نتوانسته با شاهدان یا اعضای خانوادهٔ افرادی که در این حمله کشته شدند به‌طور امن گفت‌وگو کند. با این حال، پژوهشگران این سازمان با دو منبعی گفت‌وگو کردند که خود با شاهدان و بستگان قربانیان صحبت کرده بودند.

تحقیقات دیدبان حقوق بشر نتوانسته به طور قطع نشان دهد که میزان استفاده از این مکان برای تاسیسات نظامی از سوی سپاه پاسداران چقدر بوده است. با این حال این سازمان تصریح کرده است: «اگر هر یک از این تأسیسات در داخل محوطه برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گرفته باشد، به‌نظر می‌رسد مقام‌های ایرانی غیرنظامیان را در معرض خطری غیرضروری قرار داده‌اند و در نتیجه، آن‌ها نیز ناقض قوانین جنگ بوده‌اند.»

بیشتر بخوانید: حمله نظامی به ایران؛ چرا کار به اینجا کشید؟

بررسی تصاویر ماهواره‌ای توسط دیدبان حقوق بشر نشان می‌دهد که دست‌کم هشت سازه در سراسر محوطه این مدرسه مستقیماً با مهمات هدف قرار گرفته‌اند؛ از جمله پرتابه‌ای که به مدرسه اصابت کرده و آن را به‌شدت تخریب کرده است. این در حالی است که مدرسه‌ با دیوار از سایر بخش‌های محوطه جدا شده بود.

دو ویدیو که بلافاصله پس از حمله در کنار مدرسه فیلم‌برداری شده و توسط پژوهشگران این نهاد راستی‌آزمایی شده‌اند، دود سیاه برخاسته از بالای مدرسه و فروریختن بخشی از سقف آن را نشان می‌دهند.

دیدبان حقوق بشر نوشته است: «در یکی از ویدیوها، خطوط سفید زمین فوتبال، تور والیبال و دیوارهای رنگی مدرسه به‌وضوح دیده می‌شود، همان‌طور که دو ستون دود دیگر از بخش‌های دیگری از محوطه نیز قابل مشاهده است.»

جدایی کامل مدرسه از محوطه نظامی

با بررسی تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا دیدبان حقوق بشر به این نتیج رسیده است: «بین فوریه تا سپتامبر ۲۰۱۶، یک دیوار داخلی ساخته شده که مدرسه را از باقی محوطهٔ سپاه جدا می‌کند. علاوه بر این، در همین بازهٔ زمانی یک ورودی جداگانه بدون پست نگهبانی ایجاد شده که امکان دسترسی مستقیم از خیابان به مدرسه را فراهم می‌کرده، بدون آنکه نیاز باشد وارد محوطهٔ نظامی شد. دو برجک نگهبانی که پیش‌تر در تصاویر ماهواره‌ای قابل مشاهده بودند و کمتر از ۵۰ متر با ساختمان مدرسه فاصله داشتند نیز در سال ۲۰۱۶ برداشته شدند. محوطهٔ جلوی مدرسه پاک‌سازی شد و تا اوت ۲۰۱۷ خطوط زمین فوتبال در حیاط آن ترسیم شده بود.»

بر اساس بررسی تصاویر ماهواره‌‌ای در این محوطه یک درمانگاه متعلق به نیروی دریایی سپاه نیز وجود داشته که ژانویه ۲۰۲۵ (دی ماه ۱۴۰۳) با حضور سرلشگر حسین سلامی، فرمانده وقت سپاه پاسداران افتتاح شده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که علاوه بر مدرسه هشت نقطه دیگر نیز در داخل محوطه متعلق به سپاه هدف اصابت قرار گرفته است، از جمله سقف این درمانگاه. دو سازه نیز به احتمال بسیار زیاد مستقیماً با سلاح‌های انفجاری هدف قرار گرفته‌اند که با احتساب این موارد، تعداد نقاطی که به‌احتمال زیاد به‌طور مستقیم هدف حمله بوده‌اند، به ۱۰ مورد می‌رسد.

مجموعه بررسی‌های انجام‌شده توسط این نهاد که با بررسی تصاویر مختلف ماهواره‌ای با دقت بالا و متوسط انجام گرفته نشان می‌دهد که "این حمله مجموعهٔ گسترده‌ای از اهداف مشخص در این پایگاه را با استفاده از مهمات هدایت‌شونده و بسیار دقیق مورد اصابت قرار داده است".

با این حال دیدبان حقوق بشر تصریح کرده که "موقعیت مدرسه در داخل محوطهٔ نیروی دریایی سپاه پاسداران، به‌خودیِ‌خود این مدرسه را به یک هدف مشروع تبدیل نمی‌کرد".

بیشتر بخوانید: روایت زوج بریتانیایی زندانی در ایران از انفجارهای نزدیک اوین

این مدرسه به عنوان یک مرکز آموزشی فعال بوده و در روز حمله کودکان دانش‌آموز در آنجا حضور داشته‌اند. دیدبان حقوق بشر هیچ شواهدی نیافته است که نشان دهد مدرسه برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفته، هرچند پژوهشگران نتوانستند با شاهدان حمله، خانواده‌های قربانیان یا دیگر منابع مطلع گفت‌وگو کنند.

دیدبان حقوق بشر نوشته است: «حتی اگر مهاجمان یک هدف نظامی مشروع را در نزدیکی مدرسه هدف قرار داده باشند، قوانین جنگ حمله به اهداف نظامی را در صورتی که آسیب پیش‌بینی‌شده به غیرنظامیان و اموال غیرنظامی نامتناسب با دستاورد نظامی مورد انتظار داشته باشد، ممنوع می‌کند.»

پرسش از آمریکا و اسرائيل و ایران

دیدبان حقوق بشر در ۲ مارس (۱۱ اسفند) برای ارتش‌های آمریکا و اسرائیل و در ۳ مارس برای مقام‌های ایرانی نامه نوشت. ارتش اسرائیل در ۳ مارس پاسخ داد و اعلام کرد: «پس از یک بررسی اولیه، [ارتش اسرائیل] از هیچ حمله‌ای [توسط ارتش اسرائیل] در این منطقه آگاه نیست.»

ارتش اسرائیل افزوده "این حادثه در حال بررسی است". ارتش آمریکا و مقام‌های ایرانی تاکنون به پرسش دیدبان حقوق بشر پاسخی نداده‌اند.

در حالی که پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در یک نشست خبری در روز ۴ مارس در پاسخ به پرسشی دربارهٔ حمله به مدرسه میناب گفت: «تمام چیزی که می‌توانم بگویم این است که ما در حال تحقیق دربارهٔ آن هستیم. ما، البته، هرگز اهداف غیرنظامی را هدف قرار نمی‌دهیم، اما داریم موضوع را بررسی می‌کنیم.»

اما در همان نشست، ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، گفت که نیروهای آمریکایی از گروه رزمی ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن در حال "اعمال فشار در بخش جنوب‌شرقی خط ساحلی" هستند و "توان دریایی [سپاه پاسداران] را در سراسر تنگه به تحلیل برده‌اند".

دیدبان حقوق بشر نوشته، ژنرال دین کین هنگام ارائه این توضیحات، به بخشی از نقشه اشاره کرده که شامل میناب نیز می‌شد؛ جایی که مطابق این نقشه حملات آمریکا و اسرائیل در آنجا رخ داده است.

دیدبان حقوق بشر تصریح کرده که باید یک تحقیق جامع و مستقل دربارهٔ حمله به مدرسهٔ ابتدایی شجره طیبه انجام شود، از جمله برای تعیین اینکه آیا جنایت جنگی رخ داده است یا نه.

همچنین افرادی که مسئول هرگونه جنایت جنگی یا دیگر نقض‌های جدی قوانین جنگ هستند، از جمله فرماندهان نظامی و غیرنظامی، باید پاسخ‌گو شوند و قربانیان و خانواده‌هایشان نیز باید به‌طور مناسب جبران خسارت دریافت کنند.

این نهاد حقوق بشری ضمن تاکید بر اینکه مقام‌های ایرانی باید از مدارس و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی حفاظت کنند، نوشته است: «این اماکن تنها زمانی این حفاظت را از دست می‌دهند که برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گیرند؛ با این حال، حتی در چنین شرایطی نیز همهٔ طرف‌ها موظف‌اند به حقوق بین‌الملل بشردوستانه پایبند بمانند، از جمله رعایت اصل تناسب و اتخاذ همهٔ تدابیر ممکن برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان.»

دیدبان حقوق بشر با تاکید بر اینکه هیچ اطلاعاتی نیافته که نشان دهد مدرسهٔ شجره طیبه برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گرفته باشد، تصریح کرده است: «صرفِ حضور نیروهای نظامی در یک زیرساخت غیرنظامی، به‌خودیِ‌خود کل آن تأسیسات را به یک هدف نظامی مشروع تبدیل نمی‌کند.»

این نهاد از ایالات متحده خواسته تا "فوراً میزان مسئولیت خود را در این حمله ارزیابی کرده و نتایج را به‌صورت عمومی منتشر کند".

دیدبان حقوق بشر نوشته در صورتی که ارتش امریکا این حمله را انجام داده باشد، "باید یک تحقیق کامل دربارهٔ خطاهای عملیاتی و سیاسی انجام دهد که منجر به هدف قرار دادن یک مدرسه شده است، خسارت واردشده به غیرنظامیان را به‌طور کامل مستند کند، مسئولان را ــ از جمله از طریق پیگرد قضایی ــ پاسخ‌گو بداند و متعهد شود که تغییراتی ایجاد خواهد کرد تا چنین خطاهایی در عملیات‌های آینده تکرار نشود".

سوفیا جونز، پژوهشگر منابع باز در آزمایشگاه تحقیقات دیجیتال دیدبان حقوق بشر از متحدان آمریکا و اسرائیل خواسته تا این دو کشور را به پاسخ‌گویی درباره حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی وادار کنند، "پیش از آنکه غیرنظامیان بیشتری، از جمله کودکان، به‌طور غیرقانونی کشته شوند".