فمینیستهای غربی در حضور خمینی: باحجاب یا بیحجاب؟
تهران، ۱۹ مارس ۱٩۷٩ / ۲۸ اسفند ۱۳۵۷: گروهی از فعالان «فمینیست» اروپایی برای همبستگی با زنان ایرانی و تهیۀ گزارش از وضعیت آنان در فردای انقلاب، به تهران رفتهاند. بعضی از اعضای این گروه در همان زمان یا سالها بعد، به عدم درک خود از اوضاع ایران اعتراف کردند و نوشتند که در درون گروه، بر سر حجاب شدیداً اختلاف افتاده بود. عاقبت تنها چهار تن از آنان پذیرفتند که عازم قم شوند و با روسری با آیتالله خمینی مصاحبه کنند.
هجده زن اروپایی در حالی به تهران رسیدند که یازده روز قبل، به مناسبت روز جهانی زن، تظاهراتی خودجوش علیه حجاب اجباری در تهران برگزار شده بود. در همان روزی که گروه به ایران وارد شد، مقامات حکومت انقلابی خانم کیت میلت، فمینیست مشهور آمریکایی را از تهران اخراج کرده بود.
در پی تظاهرات ضدحجاب زنان ایرانی، در چند شهر اروپایی و آمریکایی نیز تجمعات همبستگی برگزار شد و در همان روزها، «کمیتهی بینالمللی حقوق زنان» به ریاست سیمون دوبووار شکل گرفت. هیئتی که به ایران رفت نیز به نمایندگی از همین کمیته بود.
به غیر از یکی دو خبرنگار که قبلاً به ایران سفر کرده بودند، سایر اعضاء گروه شناخت چندانی از این کشور نداشتند. انگیزۀ اصلی آنان همبستگی با زنان ایرانی بود چرا که در همان نخستین هفتههای بعد از انقلاب، هشدارهایی در زمینۀ تبعیض علیه زنان و چیرگی مردسالاری دینی در دنیای غرب شنیده میشد.
در تهران، اکثر أعضاء هیئت متوجه شدند که واقعیات سیاسی و اجتماعی بسیار پیچیدهتر از آنست که تصور میکردند. در حالی که بسیاری از فعالان چپ به شدت از انقلاب دفاع میکردند و طرح مسئلۀ حقوق زن، فارغ از «مبارزۀ طبقاتی» را از جمله گرایشهای بورژوا مآبانه میدیدند، این پرسش در میان اعضاء هیئت فمینیست مطرح شد که برای دیدار با مقامات ایرانی آیا باید حجاب را پذیرفت؟
چنان که در خاطرات و مقالات برخی اعضاء گروه آمده، اختلاف عقیده و گاه مشاجره در میان آنان بالا میگیرد.
بعدها، یکی از اعضاء این هیئت به نام سیلوی کاستر در مورد سفرش نوشت: «ما رهگذران غربى، فرورفتن در پوست آدم ستمديدۀ آن ديار را بازی در نقشی ميديديم كه مخاطرهاى در برنداشت. ما حتی نماد شاخص لهشدگي را از آن خود كرديم. و اين حتی پس از آن بود كه زنان ايرانى در اعتراض به حجاب اجبارى، خود به خيابانها ريختند و با شهامت موفق شدند اجبار را از ميان بردارند.» [ترجمۀ گزارش سیلوی کاستر به نقل از کتاب «خیزش زنان ایران در اسفند ۱۳۵۷»، نوشتۀ ناصر مهاجر و مهناز متین]
سرانجام بعد از بحثهای زیاد و تماس با سیمون دوبووار که حجاب اجباری را رد میکند، تنها چهار تن از اعضاء گروه تصمیم میگیرند که برای ملاقات و مصاحبهای اختصاصی با خمینی روسری به سر کنند. ماریا آنتونیتا ماچیوکی، خبرنگار و فعال سیاسی ایتالیایی میگوید: «مگر برای دیدار با پاپ یک روسری کوچک به سر نمیکنیم؟»
اما بعد از رفتن به قم و دیدار با خمینی، خبرنگار «نووول اُبسرواتور» اعتراف کرد که «عجیبترین گفتگویی بود که خبرنگاران در عمرشان انجام داده بودند...»
در مقابل پرسشها پیرامون وضعیت زنان ایرانی، آیتالله خمینی مطلقاً سکوت میکند. خبرنگاران اروپایی در مقام پاسخ، تنها با متن کوتاه نوشتهشدهای مواجه میشوند که به خاطر «همراهی آنان با انقلاب ایران» از آنان تشکر میکند. بعد از قرائت این متن (احتمالاً توسط مترجمان)، خمینی برمیخیزد و به سرعت اتاق را ترک میکند.
فمینیستهای اروپایی با چند مقاله و یادداشت در دست، اما در نهایت با ناکامی و تلخی به کشورهایشان باز میگردند. برخی از آنها در همان روزها و برخی دیگر سالها بعد اعتراف کردند که درک دقیقی از واقعیات ایران نداشتند.
خانم سیلوی کاستر بعد از بازگشت به کشورش، در نشریۀ «شارلی ابدو» گزارش تلخ و پرنیش و کنایهای از سفر این «هيئت نازپرورده» نوشت. برای او رفتار خبرنگارانی که روسری را به خاطر دیدار با خمینی یا طالقانی پذیرفته بودند، غیرقابل تحمل و نوعی دورویی محسوب میشد. او نوشت: «كمترين چيزى كه مىشود گفت اين است كه رعايت حجاب از سوى زنانى كه خودشان را با زنان مبارز ايرانى همبسته میدانند، يك تناقض بزرگ است».
منبع:رادیو فرانسه
