دیدار محمدجواد ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی با وانگ یی، همتاری چینی‌اش در پکن ــ عکس: AFP

یک منبع ارشد نزدیک به وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران در گفت‌و‌گو با نشریه «پترولیوم اکونومیست» ــ نشریه‌ای در حوزه انرژی ــ خبر سرمایه‌گذاری چین در صنعت‌های تحریمی ایران را داده است.

به گفته او، بسیاری از ویژگی‌های کلیدی قرارداد ۲۵ ساله سرمایه‌گذاری استراتژیک چین و ایران به صورت عمومی منتشر نخواهد شد. این منبع توافق پکن و تهران را عامل تغییری بالقوه در تعادل جهانی بخش گاز و نفت توصیف کرده است.

محمدجواد ظریف،‌ وزیر خارجه جمهوری اسلامی اواخر اوت سال جاری به چین رفت. هدف او ارائه نقشه راهی برای اجرایی کردن طرح شراکت جامع استراتژیک چین و ایران بود که در ۲۰۱۶ به امضای طرفین رسید.

به گفته منبع نشریه پترولیوم اکونومیست، توافق جدید دو کشور نسخه به‌روز‌شده‌ای از توافق ۲۰۱۶ است. ۲۸۰ میلیارد دلاری که چین در صنایع نفت و گاز و پتروشیمی سرمایه‌گذاری خواهد کرد، در دوره‌ای پنج‌ساله هزینه می‌شود. در هر دوره پنج‌ساله، سرمایه‌گذاری جدیدی بسته به توافق طرفین انجام خواهد شد.

امتیازهای اعطاشده به چین

بر اساس گزارش پترولیوم اکونومیست، چین با این توافق از امتیازهای ویژه‌ای در بازار پیمانکاری صنایع ایران برخوردار خواهد شد.

شرکت‌های چینی برای هر پروژه جدید، متوقف‌شده یا ناکامل نفتی از حق تقدم موسوم به «right of first refusal» برخوردار خواهند بود. بر این اساس،‌ ایران باید پیش از واگذارکردن این پروژه‌ها به طرف ثالث،‌ آنها را به شرکت‌های چینی پیشنهاد دهد.

شرکت‌های چینی همین حق را درباره پروژه‌های پتروشیمی ایران از جمله در تأمین پرسونل مورد نیاز دارند.

به گفته منبع ایرانی پترولیوم اکونومیست،‌ «این قرارداد شامل پنج هزار پرسونل امنیتی چین در ایران برای محافظت از پروژه‌های چینی خواهد بود و ایران نیز شرایط و پرسونل مورد نیاز برای حافظت از انتقال تدریجی نفت، گاز و مواد پتروشیمی به چین را تأمین خواهد کرد که می‌تواند از طریق خلیج فارس بگذرد.»

چین از تخفیفی ۱۲ درصدی نسبت به قیمت بازار این محصولات برخوردار خواهد شد و از جهت تنظیم ریسک معاملات نیز تخفیف ۶ تا ۸ درصدی دیگری خواهد گرفت.

چین به علاوه می‌تواند پرداخت هزینه محصولات ایران را تا دو سال به تعویق بیندازد و این هزینه‌ها را با ارزهای خارجی نرم که از تجارت در آفریقا یا شرق اروپا به دست می‌آورد،‌ پرداخت کند.

ارز نرم به نرخ رایج کشوری می‌گویند که به دلیل بی‌ثباتی اقتصادی یا سیاسی، ارزش آن ثابت نیست. ارز سخت یا ارز احتیاطی به ارز کشورهایی می‌گویند که ثبات اقتصادی و سیاسی دارند (مثل دلار).

با توجه به مفاد قرارداد ایران و چین، دلار از چرخه شراکت این دو دور خواهد ماند، اما ایران باید برای این کار نیز هزینه‌ای بپردازد. به گفته منبع ایرانی،‌

«با در نظرگرفتن نرخ مبادله ارز در تغییر ارزهای نرم به ارزهای احتیاطی که ایران می‌تواند از بانک‌های غربی دوست [در آلمان و اتریش و ترکیه] تهیه کند،‌ چین به دنبال تخفیف ۸ تا ۱۲ درصدی دیگری است که در نهایت میزان تخفیف به چین در خرید محصولات نفت و گاز و پتروشیمی را به ۳۲ درصد می‌رساند.»

چین در زیرساخت حمل و نقل ایران نیز سرمایه‌گذاری کرده است. این سرمایه‌گذاری‌ها با چشم‌انداز اقتصادی چین در پروژه جاه‌طلبانه «راه ابریشم جدید» (یک کمربند، یک جاده) سازگار است.