بازهم در موردپارادوکسی بنام «دولت سوسیالیستی» و در پاسخ به یک مدافع آن!
تقی روزبه

 

اخیرا مطلبی تحت عنوان"رفرمیسم زیرپوشش ضددولت گرائی آنارشیستی" در انتقاد از نوشته من بنام"دولت جهانی سوسیالیستی، یک تناقض تمام عیار" توسط توسط رفیق رحمت خوشکدامن نگاشته شد، که از جهات مختلفی اعم از شیوه برخورد، تحریف و محتوای تناقض آمیزش پیرامون"دولت" دارای اشکالات عمده است. با وجودعدم رغبت در ورودبه این گونه دیالوگ ها بدلیل انحراف بحث از بستراصلی خود، بر آن شدم که پاسخی البته با قیداحتیاط! به آن ها بدهم، بی آن که هدف اصلی را که نقداتوریته و "دولت گرائی سوسیالیستی" است وانهم. لابد می پرسید چرا با قیداحتیاط؟!. تصدیق می کنید که در گفتگو و مواجه با کسی که دارای مجوزصدوربرچسب"انقلابی و ضدانقلابی" است، و نقدا کارت زرد"رفرمیست مطلق" را بیرون کشیده است، آدم باید خیلی هواسش جمع باشد که کارت قرمز نصیبش نشود!. تصادفا بحث از اتوریته است و صدورچنین احکامی خود چشمه کوچکی از کاربرداقتدار. بگو که با اقتدارکوچک کنونی ات چه می کنی تا معلوم شود اگر اقتداربیشتری داشتی چه خواهی کرد. یاهو!:

 بهرحال، نقددولت گرائی و"سوسیالیسم دولتی" هم چنان یکی از مسائل مهم زمانه ما در دوره پسافروپاشی بلوک"سوسیالیسم دولتی" برای عبور به پارادایم جدید است:

ماحصل کلام نویسنده این است که ماشین دولتی را آن چنان هم نباید درهم شکست که خود نتوانیم از آن استفاده کنیم. پس بهتراست آن را جوری خرد کنیم که که خود از آن بی بهره نمانیم!. تقسیم ماشین دولتی به ماشین دولتی بورژوائی و ماشین دولتی سوسیالیستی، به گونه بدخیم و خوش خیم، که اولی اخ و تف و اهریمنی است و دومی نجات بخش و انقلابی، به معنای تطهیرسوسیالیسم دولتی و مخدوش کردن نقددولت در کلیت خود است. غافل از آن که ماشینی بنام دولت در کلیت خود، بالذات بورژوائی-طبقاتی یا اگر بخواهیم از کلمه"شر" استفاده کنیم تماما شراست و عصاره مناسبات سرمایه داری. انواع دولت ها با پسوندها و تمایزاتشان در چارچوب همین ماهیت مشترک قرار می گیرند. بورژوائی بودن دولت، بیانگرنه نوعی از دولت بلکه ماهیت دولت است. اما در نزد چنین گرایشی بورژوائی بودن از ماهیت به نوعی از دولت تغییرمعنا داده و توجیه کننده دوگانه ماشین دولت سوسیالیستی و ماشین سرمایه داری می گردد. گو این که خودهمین نظر هم با اذغان به شربودن دولت و ضرورت پژمردگی آن آکنده از تناقض و شکنندگی است، سیستم جایگزین را که ماهیتا "نه دولت" و بسوی پژمرده کردن و مرگ دولت است، آیا می توان به عنوان نوعی دولت به شمارآورد یا دولت در حال پژمرده شدن؟. بگذریم که در بوته عمل این دولت باصطلاح انتقالی ماسید و ماندگارشد. بهرصورت، ماشین دولتی که عالی ترین تبلورجدائی اتوریته سازمان یافته از جامعه و برای سرکوب آن است، شامل همان دولت سوسیالیستی گرایش موردنظراو هم می شود. از همین رو دولت با هیچ آب ُکری تطهیرشدنی نیست و اساسا الغاءماشین دولتی فراتر از درهم شکستن ساختارها و ِعده و ُعده، در گوهرخودمتضمن الغاءجدائی اتوریته سازمان یافته ای بنام دولت و جامعه از یکدیگر است (و آن گونه تقسیم کاری که منشأ پیدایش دولت بوده است)، و گرنه به جز تغییرظاهری و سطحی قدرت و دست به دست شدن آن نخواهد بود. بنابراین اتلاق مفهوم"درهم شکستن ماشین دولتی بورژوائی" و نه ماشین دولتی بطورکلی، در حالی که دولت هم چنان وجود دارد و در اشکال دیگری بازتولید می شود یک تناقض است و نمی تواند معنائی فراتر از زدن شاخ و برگ و تضعیف یک مدل از دولت داشته باشد. اتلاق"شر" به دولتی که پرولتاریا به ارث می برد، نیز برهمین واقعیت دلالت دارد. با این وجود در حالی که جهان مالامال از معضلات بی شمار و از جمله منازعه اتوریته ها برای سرکردگی است، معلوم نیست که چرا هر زمان سخن از نقداتوریته و دولت مقدس (بر وزن خانواده مقدس!) در میان باشد، نبض(انقلابی) ر.رحمت شروع به بالارفتن می کند و زیادی هم بالا می رود!. در نزدوی شاخص انقلابی و رفرمیسم (و ایضا کافر و مسلمان بودن)، وابسته به میزان ایمان و دلبستگی به اتوریته و از جمله  اتوریته های سوسیالیستی و علی الاخص اتوریته ای به نام"دولت سوسیالیستی" است. اتوریته ای که با زدن رنگ و لعاب سوسیالیستی، برای خود مشروعیت دست و پا می کند. این که بنا به اصول و برنامه، قرار بوده این دولت همزمان با پیدایش خود، سند پژمردگی یا مرگ تدریجی خود را هم امضاء کند و بیان گذار از دولت به بی دولتی باشد، "نه آزادی دولت، بلکه آزاد از دولت" آن گونه که مارکس در برنامه گوتا و در نقدمواضع لاسال مطرح کرد، یعنی دقیقا خلاف آن چه که محقق شد، برای یک "کمونیست آئینی" از زمره مناسک و فریضه های مستحبی و بدون عقوبتی بشمارمی رود که نیازی به ریشه یابی ندارد.

 اتوریته به قدرت بیگانه و جداشده از جامعه و افرادجامعه اتلاق می شود، که بردیگری اعمال قدرت می کند. همان گونه که ر.رحمت، از اتوریته به معنای تحمیل اراده صاحب اتوریته به فردفاقد آن به نقل از انگلس به مثابه یک امرطبیعی و اجتناب ناپذیر در کارخانه ها و تضمین تداوم تولید (حتی در جوامع پساسرمایه داری) و ساری در تمام شریان های جامعه سرراست دفاع می کند.  اتوریته، به مثابه جان جهان، جهان هرمی- طبقاتی است که بدون آن چرخ زندگی و هیرارشی آن از حرکت بازایستاده و فرومی پاشد. از آن جا که اتوریته بخشی از مناسبات درون ماندگارسرمایه داری است، دفاع این نحله از چپ از آن و توسل به آن، بی تأثیر در ماندگاری این سیستم نبوده استنآ. مهم نیست که در تجربه برسرتوهم مرگ خودخواسته و معصومانه"شری" که به خدمت سوسیالیسم فراخواندشد، چه آمد! براستی چرا به آغوش گرفتن شر؟! چرا پدیده ای که به شربودنش اذعان می شود، برای خدمت به"سوسیالیسم" فراخوانده می شود؟ چه رابطه ای بین سوسیالیسم رهائی بخش و دست های آلوده به شر وجود دارد؟ اگر قدرت بیگانه از خود، ماهیت بورژوائی-طبقاتی دارد که باید پژمرانده شود، چه سنخیتی بین آن و اصل رهائی از دولت وجود دارد؟. شیفتگان قدرت اگر درنگی بر همین پارادوکس فلج کننده می کردند، درس های بسیاری برای آموختن وجود داشت.

 اما افسوس! از زمانی که زمین مرکزعالم انگاشته می شد و مخالفانش به شعله های آتش افکنده می شدند، از همان زمان و بسی جان سخت تر از آن، اتوریته هم برای مؤمنین به آن مرکز، ثقل هستی جامعه را تشکیل می داده که شیرازه نظم جامعه و جهان بینی آن ها با آن سرشته شده و بسیاربسیار بیشتر از تقدیس مرکزیت زمین به خورشید، قربانی گرفته و می گیرد. با شیر اندرون شد و با جان به در شود!. آیا با اذعان به شر و آن همه شیفتگی در کاربردآن، ما در میان مدعیان رهائی با یک ماکیاولیسم نیرومند که هدف وسیله را توجیه می کند مواجه نیستیم؟ گفته می شود که دولت شری است که در بهترین حالت بورژوازی برای پرولتاربا به ارث می گذارد. ارث معمولا با مناسبات خانوادگی پیوند دارد، آیا پرولتاریا هم عضوخانواده مقدس است؟ گیرم بورژوازی چنین شری را به ارث می گذارد، اما چرا پرولتاریا باید این شر را به آغوش بگیرد!؟ اما واقعیت آن است که بورژوازی ارث خود را برای کسی جز افراد"خانواده مقدس" باقی نمی گذارد، او در واقع "دولت" را هم چون عصاره خود و ابزار جاودانگی اش برای ماندگارکردن جوامع طبقاتی به ارث می گذارد. در تجربه پروژه دولت سازی سوسیالیستی، معلوم گشت داشتن انتظار از دولت، این اتوریته مشرف بر جامعه که تن به پژمردگی و مرگ خودخواسته و داوطلبانه بدهد، انتظاری عبث است. در این تجربه روشن شد آن چه را در زیرگرمای پروبال خویش پرورش می دهیم، غول غیرقابل کنترلی بسان فرانکشتاین است که باید آن را آزمون بزرگ قرن بیستم دانست. و در این میان توسل به دلایلی چون خیانت و وفا، و فقدان و یا ضعف خلوص ایمان و بازگشت به متون ( آنهم با قرائت معینی).... جز حذف صورت مسأله و فرار از نقد در گذرزمان نیست. و چنین است که در نزدتقدیس کنندگان اتوریته و صاحبان ایمان، حتی آزمونی تاریخی به اهمیت تجربه قرن بیستم پیرامون تأسیس چنین دولت هائی هم، قادر نیست خللی در ایمان به این "نهادمقدس" وارد کند.

 

 از سوی دیگر، داوری براساس مفاهیم کلیشه شده، هم چون سنجه ای برای زدن برچسب هائی چون رفرمیست و انقلابی گری به مخالفان نظری خود بدون توجه به مابازاءعینی آن در مبارزه زنده طبقاتی، خود آئینه تمام نمائی از درک مکتبی و آئینی از کمونیسم، هم چون ایمان به یک سری اصول خدشه ناپذیر که عدول از آن کفر انگاشته می شود، و نه کمونیسم هم چون یک جنبش طبقاتی زنده و متحول علیه سرمایه داری و ایضا علیه اتوریته های بیگانه شده. کاربردچنین برچسب هائی به مخالف نظری خود، نسخه و آزمون کوچکی از همان سنخ تجربه صورت گرفته است که ظاهرا مدعی ما آن را به عنوان راه بورژوائی تخطئه کرده است. چنین رویکردی در عین حال حامل نوعی نگاه مکتبی به ایسم ها است. این گونه برچسب زدن ها نسبت به خلوص انقلابی و رفرمیستی مخالف نظری که معمولا سایه سنگین خود را بر بحث ها و دیالوگ ها در میان چپ ها می اندازد و آن ها را سترون می سازد، برگرفته از دوگانه های فرهنگی رسوب کرده خیر و شر، و ایمان و کفر، و از لوازم زیست فرقه ها و نحله هائی است که همواره باورها و ذهنیت خویش را معیارحقیقت می پندارند و مخالفان خود را ره گم کرده و باطل، که بستر سازحذف مخالف نظری است. کافی است که صاحبان چنین فتوائی در قدرت باشند. همانطور که در تجربه قرن بیستم بر مخالفان نظری چنین رفت.  با کسانی که پشت آیات و نقل قول های کلیشه ای سنگر گرفته باشند و خودخوانده خویشتن را راوی و سخن گوی حق بجانب آن اولیاء هم بدانند چه گونه می شود دیالوگ کرد؟ مگر جز این است که از هر دری که کفر و ایمان داخل شود، نقد و دیالوگ از دردیگر می گریزد. طبیعی است که تشفی خاطرکاذبی که از این "خودانقلابی انگاری ها"، هم چون احساس بشارت رستگاری که به مؤمنین دست می دهد، هیچ قرابتی با رویکردعلمی- انتقادی، پرسش گری و نقدنظر در ارجاع به پراتیک اجتماعی ندارد.

 

مفاهیم و نظرات اندیشمندان و نظریه پردازان وقتی از بسترزنده خود، از زمان و مکانی که به آن ها معنا و حیات می بخشند، از شرایط و دلالت ها و لاجرم محدودیت های زمانی و مکانی خود خارج  شوند، به شمایل و کلیشه های مقدس و مطلق بی زمان و مکانی تبدیل می شوند که حتی تجربه های بزرگ و دردناکی به درازنای 150سال هم نمی تواند گردی بر عارضه آن ها به نشاند. نوشته انگلس در مورداتوریته هم بطورطبیعی خالی از این نوع محدودیت ها و نارسائی ها نیست، اما وقتی از زمان ومکان و دلالت ها و محدودیت زمانه خود خارج می شود و تجربه های 150 سال پس از خود را نادیده بگیرد، با توجه به بسط آن در خارج از ظرف زمانی، حتی دیگر نظرانگلس هم نیست. سنگرگرفتن در پشت این گونه نقل قول ها و تبدیل کردنشان به کلیشه های مقدس معنائی جز راندن حکم و اتوریته مردگان بر زندگان ندارد. گفتم جهان اشباع از اتوریته ها و منازعه اتوریته ها برای سرکردگی است، اما در این میان افزودن اتوریته ای بر اتوریته های موجود، گیرم با رنگ و لعاب "سوسیالیستی" که دیگر دورانش به عنوان یک پارادیم هم سپری شده است، تداوم همین جهان جهنمی است و نه راهی برای رفتن به فراسوی آن. این ادامه همان داستان کهن جوامع مبتنی بر سلطه است. برای پیش رفتن باید با نظرات و دست آوردهای گذشته به شیوه علمی و در بسترزمان و ارجاع به تجربه، و پیوند تئوری و پراتیک (پراکسیس) بهره برد. تاریخ جوامع طبقاتی، تاریخ سلطه طبقات و انسان بر انسان است که هیچ ربطی به سوسیالیسم رهائی بخش به عنوان بدیلی برای برون رفت از سلطه و مبارزه برای جهانی فارغ از سرمایه و اتوریته سرمایه ندارد و نیازی هم به آن ندارد که از بنیادهای وجودی سرمایه وام گرفته و راه رفتن خود را فراموش کند. گرچه پس از آن تجربه بزرگ و تراژیک معلوم شد که این گونه اتوریته ها، دیگر"معصوم"هم نیستند و دستهایشان به خون آلوده است، با این همه بخشی از چپ هنوز هم به همان الگو- اتوریته های "خوش خیم و معصوم" دلبسته است. اتوریته و معصوم بودن؟!. بیش از یک قرن تجربه، دیگر جائی برای چنین اغواگری ها باقی نگذاشته است.

 

حالا نگاهی مشخص تر به اهم ادعاها بیافکنیم:

اتلاق رفرمیسم مطلق، بی ارتباطی مقاله با تناقض دولت و سوسیالیسم، سوسیالیستی انگاشتن چین، تحریف مواضع مارکس در مورددولت و این که گویا با مصادره کارل مارکس وی را هم نظرخود دانسته ام، وانمودکردن به این که گویا تنها با نوع خاصی از اتوریته مخالفم، و بالأخره مثله کردن به فرایافت های سه گانه برای نشان دادن باصطلاح رفرمیسم مطلق و البته ادعاهای ریز و درشت دیگر که پرداختن به همه آن ها از گنجایش و حوصله نوشته خارج است.

نگاهی به نوشته من حتی بدون توضیح اضافی، مغایرت آن ها را با ادعاهای ر. رحمت به وضوع نشان می دهد. و این سؤال را مطرح می کند که انگیزه  این گونه دستکاری ها و تحریف ها  چیست؟ آیا او می خواهد فقراستدلال را با این جورفراافکنی ها به پوشاند؟ و آیا اصلا نیازی به پاسخ وجود دارد؟. هم بکارگیری این شیوه ها و هم گرایشی که او از آن دفاع می کند، تنها مختص خودوی نیست. بهرحال بخشی از رسوبات فرهنگ سنتی و ریشه دار است. بهمین دلیل لازم دیدم که به سهم خود با نقداین شیوه و نیز نقددولت گرائی، به ضرورت بحث و دیالوگ غیرمسموم پیرامون آن چه که در دوره انتقالی کنونی و تقویت پارادایمی که در پی فروپاشی بلوک شرق و در جهان آکنده از روندهای متناقض و فوران بحران ها در حال تکوین است، تأکیدکرده باشم:

 

ضرورت فاصله گرفتن از فرهنگ برچسب زنی!

الف- به گمانم شاید کمترکسی تردید داشته باشد که آن شیوه از دیالوگ که با مارک زدن ها و ارزش گذاری انقلابی و رفرمیستی (لااقل پیش رس) همراه است برای تبادل اندیشه و دیالوگ بین چپ های ضدسیستم و مدافعان سوسیالیسم به ویژه در شرایطی که هنوزنقدبسنده و لازم نسبت به تجربیات گذشته و دست یابی به اجماع نسبی حول آن صورت نگرفته، به فرایندبلوغ آن آسیب رسان است و تاکنون هم با ایجادفضای مسموم، با دامن زدن به فرقه گرائی ها و افزایش تشتت ها به همگرائی چپ ها لطمات زیادی واردساخته است. و حال آن که یک دیالوگ سازنده می تواند ضمن شفاف ساختن اختلافات واقعی به سهم خود بر نقاط اشتراک و همگرائی ها بیافزاید. اما نوشته ر.رحمت از همان لحظه ورود به بحث با تیترخود به ارزش گذاری انقلابی و رفرمیستی پرداخته و بر آن است که ذهن خواننده را به جای ورودبه متن استدلال و نقدمحتوائی به جنبه های ارزشی موردنظرخود سوق دهد و بهمین دلیل درهمان آستانه سخن، سایه سنگین خود را بر نوشته اش مستولی کرده است. معمولا هم در وهله اول خودبکارگیران این برچسب ها هستند که زندانی این گونه ارزش گذاری ها می شوند. هر نوشته و گفتگوئی به اندازه ای سودمند است که موجب پرسش های تازه و بسط اندیشه مستقل و نقادخواننده و نیز خودنویسنده گردد. بخصوص در دوره ناکامی های بزرگ و ضرورت نقدهای ریشه ای، دوری جستن از این شیوه ها واجداهمیت است تا بتواند شوق لازم را برای تداوم نقد فراهم سازد. به تجربه دیده ایم که پلمیک های سازنده در این گونه شوره زارها جائی برای شکوفائی ندارند و بیشتر به زورآزمائی و محل روکم کنی"حریف" تبدیل می گردد و کنشگری به واکنش صرف تنزل می کند. و به همان اندازه پای استدلال و تحلیل و تبادل اندیشه با ارجاع به تجربه و آموختن از آن لنگ می گردد. جهان علیرغم محدودیت جغرافیائی خود، در سپهراندیشه با فضای انبساطی مستمر مواجه است که جا برای هیچ کس و هیچ اندیشه ای  تنگ نیست و تکثرگرائی از ویژگی های آن است. اما فرقه گرائی با شیفتگی اش به یکدستی و اصول مقدس، از فرایندتنوع و چندگونگی ها احساس تنگی می کند.

 

ب- او می نویسد: "هر شخصی که عنوان مقاله رفیق روزبه را ببیند فکر می کند  که او در این  باره "تناقص تمام عیاردولت جهانی سوسیالیستی " سخن گفته است. اما  پس از خواندن آن متوجه می شود که محتوای نوشته هیچ ربطی به عنوان مقاله ندارد. او نوشته اش را با این جمله  " دولت با پسوند سوسیالیستی - خود یک تناقض (یا پارادوکس ) کامل است" (1) آغاز میکند. بجای توضیح و نقداین موضوع می گوید: "نزدیک به یک قرن با همه بالا پائین هایش تجربه شد و دیدیم که چه هیولائی از آب در آمد و هنوز هم نمونه چین را داریم ....."

ارتباط این دوموضوع در نوشته من از این قراراست: خوداین عنوان از نوشته یکی از دوستان در نقدنظردیگری به عنوان راهبردی به فراسوی جهان کنونی برگرفته شده است. نوشته من در این مورد گفته است که این نوع رویکرد، نسخه برداری از دولت جهانی سرمایه داری (فرضی ) است که خود نه به باراست و نه به دار، بلکه با انبوه تناقضات لاینحل خودش دست به گرییان است و معلوم هم نیست که تا آن زمان، جهان و ساکنین آن را به سوی کدام ناکجاآباد به برد (یعنی حتی وصال دولت جهانی سرمایه داری هم نسیه است). از جانب دیگر، از آن جا که سوسیالیسم یک بدیل جهانی برای نظام جهانی سرمایه داری است، طبعا نقد"دولت جهانی سوسیالیستی" قبل از هرچیز به نقددولت و سوسیالیسم گره می خورد و نوشته آن را مدخلی برای بحث پیرامون گره اصلی یعنی تناقض سوسیالیسم و دولت قرار داده است. لذا تمرکزاصلی و مستقیم نوشته تا آخر بجز بخش نسبتا کوتاهی پیرامون بحران مهاجرت (که بطورغیرمستقیم با آن ارتباط داد و بدلیل داغ شدن بحران پناهندگی به آن اضافه شد و بعدا هم آن را به پس از فرایافت های سه گانه منتقل کردم)، بر روی جنبه های مختلف پارادوکس دولت سوسیالیستی و نقدسوسیالیسم دولتی متمرکزاست. از همین رو ادعای بی ارتباطی نوشته با موضوع "دولت با پسوندسوسیالیستی یک تناقض تمام عیاراست"، عجیب است. چرا که اساس نوشته به آن اختصاص دارد: از جمله با ارجاع به تجربه قرن بیستم، اعم از چین و بلوک شوروی سابق، نگاهی به مواضع مارکس و کمونیست های هم نظربا وی نسبت به دولت در کلیت خود و طرح پژمردگی دولت توسط او و نیز اصل خودرهائی پرولتاریا و تناقضات آن با "دولت سوسیالیستی" و بالأخره نقدماهیت اتوریته هم چون یک رابطه اجتماعی و جایگاه آن در امررهائی و از جمله با مقوله دولت به مثابه اتوریته سازمان یافته و جداشده از جامعه پرداخته است. ممکن است کسی مخالف باشد اما نمی تواند مدعی بی ارتباطی آن با موضوع باشد. آن چه که در مورداین ادعا می توان گفت عبارتند از: اولا اگر مطلب ربطی به موضوع نداشته است او چگونه توانسته نوشته اش را با ارجاع گرچه غرض ورزانه به مقاله حول "دولت سوسیالیستی"، اختصاص داده است. طبیعی است که اگر ربطی به موضوع نداشت نقد آن هم بلاموضوع می شد و نیاز به زحمت ایشان هم نبود. و ثانیا به لحاظ شیوه، تکیه صرف به نقل قول ها بی نیاز به بررسی در بسترزمان و تجربه است. شاید هم به همین دلیل به زعم وی اشاره به تجربه چین و شوروی سابق و امثال آن خارج از موضوع انگاشته می شود و ثالثا همانطور که در نوشته اش آمده، آن تجارب به سوسیالیسم و تئوری های مارکس ارتباطی نداشته و از آن جا که راه بوررژوازی بوده است، به ناگزیر نمی تواند مسأله ما هم باشد. تنها کافی است که این تجربه را دور بزنیم و به متون مارکس (البته با قرائت و فهم ایشان) برگردیم.

 

به عنوان نمونه گزیده زیر بخشی از نوشته من است که  به ادعای ر.حمت ربطی به بحث ندارد:

  مساله اصلی در فاجعه سوسیالیسم دولتی، نادیده گرفتن این واقعیت زمینی بود: قدرت وقتی از بستر و بدنه جامعه جدا شود، نه فقط بطورکیفی تغییرماهیت داده وغیرقابل کنترل می شود، بلکه خود کنترل جامعه و نیازهای آن را بدست می گیرد و منجر به بازتولیدمداوم طبقات می شود. قدرت نیز هم چون سرمایه یک رابطه اجتماعی است و انباشت آن همزادانباشت سرمایه است و متأسفانه توسط این چپ هنوز نقدواقعی نسبت به قدرت صورت نگرفته است. اتوریته جداشده بنا به سرشت و پویش خود فاقدتوان و اهرم پژمرده ساختن خود و کنترل خویشتن است و از سوی دیگر جامعه ای که بدین ترتیب خلع ید می شود نیز فاقداهرم لازم برای پژمرده کردن دولت و مرگ آن است، مگر آن که علیه سیستم به شورد. دل خوش کردن به قوانین حقوقی و ضوابط و... همه و همه برای فریب و رازآمیزکردن همین حقیقت ساخته شده اند و جز فریب خود و جامعه نیست. اتوریته جداشده به سرعت از منشأ مولدخودفاصله گرفته و قائم به خود و طبقات بورژوازی می شود که خواهان چنین اتوریته هائی هستند و اساسا بدون این اتوریته و دولت قادر به انباشت سرمایه و تحکیم سلطه خود نیستند. بنابراین توهم نجات و یا بیرون کشیدن دولت از شر بورژوازی و سوسیالیستی کردن آن یک توهم خطرناک است که بویژه در مواقعی که بورژوازی دچاربحران می شود که فراون هم گرفتارش می شود، برای کمک به بازتولید آن به دادش می رسد. فقط باید به افسانه نمایندگی به نیابت از سوژه های خلع ید شده (ابژه ها )،  یعنی به روایت بورژوازی از دموکراسی و نمایندگی را باورداشت تا نسخه های المثنای نظا م بورژوازی را با اتیکت سوسیالیسم  به خوردخود و جامعه داد. و یا:

... قدرت و اتوریته وقتی از جامعه جداشود، که دولت تجسم عالی این جداشدگی است، تغییرماهیت داده و به نیروئی مستقل و غیرقابل کنترل، و به دستگاهی در انطباق با  منافع بورژوازی و نخبگان آن تبدیل می شود و با هیچ نوع قسم نامه و مرامنامه و پیمان وفاداری هم این معضل و پارداوکس حل شدنی نیست. این روندی است که اتفاق افتاده است و جلوی چشمان ما هر روزهم دارد اتفاق می افتد ولی هنوزعده ای در سودای بازگرداندن آب رفته به جوی هستند.....

ممکن است او بگوید که این گونه استدلال ها برایش قانع کننده نیستند، اما این که چرا به مسأله ارتباطی ندارند قابل فهم نیست. تأکید می کنم چندین صفحه مقاله حول همین مسئله است، و او چون چنین رویکردی را قبول ندارد، بجای ارائه استدلال مقابل (البته مراد از استدلال ردیف کردن نقل قول نیست)  آن ها را با موضوع بی ارتباط می داند.

 

ج- در موردتجربه چین ر-رحمت مدعی شده است که گویا من آن را سوسیالیستی دانسته ام که بزعم وی جز افتادن به دام تبلیغات سرمایه داری برای کوبیدن کمونیسم نیست. چنین ادعائی نسبت به چین یک تحریف عامدانه است. این ادعا در حالی صورت می گیرد که در همان سطوری که وی مدعی است، من چین را به عنوان کشورتازه نفسی که جان تازه ای به سرمایه داری و نجات آن از بحران های حاد بخشیده نامیده ام. تحریفی چنین آشکار، این سؤال را مطرح می کند که آیا ما با یک نقدسالم مواجهیم یا با یک جدال ایدئولوژیک و غرض ورزانه؟. اما سوای آن، او با چنین ادعائی چه چیزی را می خواهد ثابت کند؟ او می خواهد ثابت کند که گذشته چین و این نوع دگردیسی، که از بالا و توسط یک حزب مدعی کمونیسم هم هدایت شده است، و یا تجربه فروپاشی بلوک شوروی سابق و....هیچ ربطی به سوسیالیسم ندارد و باین ترتیب دستگاه فکری خود را از گزندپی آمدهای آن حفظ کند. اما چنین رویکردی معنائی جز حذف صورت مسأله، فرافکنی و گریز از یک نقدواقعی ندارد. آن ها را هرچه که بنامیم، ضدسرمایه داری و یا سوسیالستی و...تأثیری در این واقعیت نمی گذارد که تجربه مدافعان سوسیالیسم و تجربه تأسیس"دولت های سوسیالیستی" بوده اند که ما تنها با نقدآن ها می توانیم، تصورات و نقشه راه را خود را تصحیح و تدقیق کنیم و مجددا از خاکسترمان سر برآریم. تصورعمومی هم از تجربه بلشویک ها و چین تجربه سوسیالیسم بوده است، چرا که بنام سوسیالیسم و با درک معینی از آن صورت گرفته است و از قضا در حوزه هائی بی دست آوردهم نبوده است، تنها با نقدآن است که می توان فهمید سوسیالیسم چه چیزی نیست و چه می تواند باشد و این که آیا با آن تجربه و درک ها تصفیه حساب کرده ایم یا نه؟.

 

د- پاراگراف بعدی با یک سؤال از من همراه است: "این که انقلاب های ضد سرمایه داری در قرن بیستم دولت هائی بوجود آوردند مخوف تر از دولت های معمول بورژوائی، این که تمام آن ها به شکست کشیده شدند، چیزیست برای همه روشن و آشکار و هر آن کس که اندک اطلاعی داشته باشد، نمی تواند آن را انکار کند. اما چرا رفیق روزبه چنین فکر می کند که کمونیست ها می خواهند راه رفته بورژوازی را تکرار کنند؟". قاعدتا او باید قبل از هرکس این سؤال را از خود می پرسید! ولی آن را به سوی دیگری پرت کرده است. بگذارید قدری توضیح بدهم:

پاسخ ساده و روشن است، برای آن که کمونیست ها این کار را کردند و اگر گذشته خود را نقد نکنند بدیهی است که خطرتکرارآن ها وجود دارد. اما ظاهرا برای ر. حمت چنین نیست و گذشته ربطی به او ندارد. چرا که او ضمن پذیرش فاجعه، اما آن را "راه رفته بورژوازی" می داند. برای او همه چیز بدیهی و روشن است. بازگشت به متون مارکس و قرائتی مکتب وار از آن گویا حلال همه مشکلات است. باین سان آن تجربه ها هیچ ربطی به کمونیست ها ندارد و او به خیال خود با حذف صورت مسأله گریبان خود را از آن ها رهانیده است. اما معضل فقط حذف صورت مسأله نیست، بلکه تناقض مهم تر در این است که او در همانحال دارد همان نظرات و تصورات"بورژوازی" و مشخصا "دولت سوسیالیستی" را مورددفاع همه جانبه قرار می دهد! این که از یک سو تجربه گذشته را که چکیده آن دولت سازی سوسیالیستی بود، راه بورژوازی بدانیم و دفاع خود از همان ایده ها را راه کمونیسم، مصداق منطق یک بام و دوهواست و فرار از نقدپیش فرض هائی که آن ها، از قضا با شوری بی کران به سوسیالیسم دنبالش بودند. انگار نه انگار که آن ها با فداکاری کامل و ایمانی عمیق به همین باورهای امروزی وی و در رأسشان تأسیس دولت کارگری و سوسیالیستی و با الهام از کمون پاریس و نقدآن پای به وادی عمل و تسخیرقدرت سیاسی نهادند. بقول معروف گر حکم شود که مست گیرند هرآن چه هست گیرند! این که امروز از آن ها برائت به جوئیم و بورژوازی خطابشان کنیم که گویا هیچ ربطی به ما و کمونیسم نداشته اند و به دنبال کمونیسم ناب و بازگشت به ماقبل تجربه باشیم، بیانگرنوعی کمونیسم آئینی و تلاش برای نجات آن است. و مصداق این بیت معروف که "اسلام به ذات خود ندارد عیبی، هرعیب که هست در مسلمانی ماست!". چنین برداشتی از کمونیسم بی شباهت به یک برداشت مسلکی و مذهبی گونه از آن نیست، ایمان به یک سری اصول و آئین. نباید فراموش کنیم که باور به پژمردگی دولت و باوربه نوع کمونی و حاکمیت طبقه کارگر و تشکیل دولت سیاسی و انتقالی و بسیاری نکات دیگر از بارزترین و اساسی ترین پایه های نطری لنین (از جمله در کتاب دولت و انقلاب بوده) و بسیاری از بلشویک ها است. اما همه آن ها با نوشیدن جام قدرت و تصرف آن با چالش های بزرگی مواجه شدند. از این رو در حالی که تجربه قرن بیستم و انقلابیون پرشور سوسیالیستی را در برابرخود داریم، طبیعی ترین سؤال این خواهد بود که بدانیم چرا چنین شد و چه کنیم که از تجربه گذشته فراتر برویم. نه آن که فراافکنی کرده و با وارونه کردن اصل مسأله، از روزبه به پرسیم که چرا فکرمی کند کمونیست ها راه رفته بورژوازی را تکرار خواهند کرد؟. اگر "کمونیست ها" را همان ها تلقی کنیم که قائل به تصرف "ماشین دولتی بورژوائی" و تشکیل دولت سوسیالیستی هستند، تا آن جا که به آن ها مربوط می شود، پرسش این است که چرا همان تجربه را تکرار نکنند؟. چنان که این تکرار هنوز هم به اشکال گوناگون ادامه دارد.

 

ه- ادعای تحریف و مصادره موضع مارکس

تردیدی نیست که من نیز مثل هرکسی برداشت خود را از مارکس و نظرات او دارم که با برداشت های ر.رحمت و چپ های دولت گرا متفاوت است، و اساسا برداشت یکدست از متون و نوشته های مارکس در میان چپ ها و کل جنبش کمونیستی وجودخارجی ندارد. با این همه آیا این به معنی مصادره و یا بقول وی جراحی مواضع مارکس است؟ ر.رحمت در مورد تحریف موضع مارکس از سوی من و اثبات ادعای خود در مورددرهم شکستن ماشین دولتی بورژوائی، هم چون نوعی از دولت و نه در راستای کلیت آن، پاراگراف زیر را از مارکس به نقل از هیچده برومر نقل می کند. نگاهی به این پاراگراف نشان می دهد که چه کسی دارد مارکس را جراحی می کند؟:

 ["آیا این ایده که رفیق روزبه به مارکس  نسبت می دهد درست و مستنداست؟ ( یعنی این ایده که مارکس و انگلس همیشه بر این اعتقادبودند که ماشین دولتی باید درهم شکسته شود و این که آزادی از دولت برنامه آن ها بوده است و دولت گذار و یا انقلاب مداوم تاکتیک هائی در این راستا) درست و مستند است؟. آن ها در هیچ یک از نوشته های خود این موضوع را  طرح نکردند. آنها همیشه گفتند دولت بورژوازی نباید دست به دست گردد بلکه باید درهم شکسته شود. مثلآ مارکس در کتاب هجدهم برومرلوئی بناپارت  به روشنی به این موضوع اشاره می کند و می گوید..  این قوه اجرائی ، با سازمان وسیع دیوانی و نظامی اش، با دستگاه دولتی پیچیده و مصنوعی اش، با سپاه نیم میلیونی کارمندان و ارتش پنج میلیونی سربازان اش، این هیآت انگلی وحشتناک، که تمامی تن جامعه فرانسوی را چونان غشایی پوشانده و همه منافذش را مسدود کرده است ..... تمامی شورش های سیاسی، به جای در هم شکستن این ماشین حکومتی به تقویت و تکمیل آن کمک کرده اند؛ احزابی که هر کدام به نوبۀ خود برای کسب قدرت مبارزه کردند فتح این بنای عظیم دولت را چونان غنیمت اصلی فتح دانسته اند..". بنابراین آنها خواهان  درهم شکستن هر دولتی نبودند و می دانستند که سوسیالیزه کردن سیاست و اقتصاد در کوتاه مدت و در  فاصله یک امروز تا فردا  شدنی نیست."]

 

اما حتی عبارتی که او برگزیده است خدمتی به مواضع او نمی کند. همانطور که ملاحظه می کنید، مارکس به توصیف ابعادماشین دولتی فرانسه و لزوم درهم شکستن این ماشین و نه فتح آن پرداخته است، اما در آن هیچ اشاره ای به این که نوع دیگری از ماشین دولتی هم وجود دارد که گویا غیربورژوائی و یا سوسیالیستی است نکرده است!. در عبارت فوق، مارکس اولا از تمامی دستگاه ماشین دولتی فرانسه که همه منافدجامعه فرانسه را در برگرفته و از نیم میلون کارمندآن و..... سخن می گوید و ثانیا از آن به عنوان ماشین حکومتی و یا بنای عظیم دولت ( دولت در معنای گسترده خود شامل همه قوا و نهادها و ریشه ها ) نام می برد که بجای فتح باید درهم شکسته شود (این سؤال مطرح است که آیا می توان چنین دولتی و چنین درکی از ابعادیک دولت را یک شبه و یا در کوتاه مدت درهم شکست؟). اما در کمال شگفتی شاهدیم که ر.رحمت با یک چشم بندی از میان شبکلاه خود نتیجه موردنظر خود را که صرفنظر از درستی و نادرستی اش هیچ ربطی به سخن مارکس ندارد بیرون می کشد:"بنابراین آن ها خواهان درهم شکستن هردولتی نبودند"!. بدیهی است وقتی کسی درمورد نوشته مارکس چنین بکند، تحریف نوشته من که جای خود دارد: تحریف عامدانه نوشته من در مورد نظرمارکس و نادرستی ادعای مصادره آن بسیار آشکار است: من گفته ام مارکس علیرغم آن که به نقددولت به مثابه اتوریته حاکم بر جامعه و لزوم الغاء و درهم شکستن ماشین دولتی هم چون یک اصل راهبردی و هدف بنیادی کمونیست ها اصرار داشت، و اساسا پروژه رهائی وی انحلال دولت در جامعه بوده است، اما قائل به درهم شکستن ضربتی و یک روزه آن نبود. بهتراست به خودنوشته مراجعه کنیم:

" در نزدمارکس، و بدرستی، دولت اتوریته جداشده از جامعه و حاکم برآن بوده است. پروژه مارکس، انحلال آن و ادغام مجدددولت با جامعه و حل دوپارگی و از خودبیگانگی جامعه بوده است. البته در مقام عمل ِ به این پروژه، مارکس بر این نظر بود که این  پروژه یک شبه ممکن نیست و مرگ دولت باید به تدریج صورت گیرد. دولت در طی یک روند پژمرده شده و نهاتیا محومی شود. بنابراین او در دوره انتقال به دولتی روبه زوال و در حال پژمرده شدن که معنای عملی اش چیزی جز محوطبقات و بالندگی توان خودگردانی جامعه نبوده، باورداشت". بنابراین تا این جا روایت ر.رحمت از نظر من نسبت به مارکس  کذب محض است. این تحریف زمانی برجسته تر می شود که معلوم شود نوشته من فقط به انعکاس نظرمارکس درمورد پژمرده شدن دولت نپرداخته بلکه به نقدآن هم در پرتوتجربه پس از او پرداخته است:

 

"او براساس آگاهی  و تجارب زمان خود، برآن  بود که اگر پرولتاریا تصدی ماشین دولتی را به عهده بگیرد می تواند این مهم را- رسالت پژمراندن و مرگ دولت را- انجام بدهد. اما تناقض اصلی در خوداین هدف با ماهیت ماشین دولتی و کارکرد و الزامات آن بود. از سوی دیگراو بر اصل خودرهانی و ساختن سوسیالیسم بدست طبقه کارگر پای می فشرد. اما او در مقام عمل برای تشکیل دولت، طبقه پرولتاریا به ناگزیر به برگزیدگان و نمایندگان و حزب و... تنزل پیدا می کردند که به نیابت از طبقه می خواستند این کار را انجام دهند. اما نطفه فاجعه در همین جا بسته شد. یعنی توسط وروداتوریته های جداشده از جامعه به پروژه رهائی بخش مارکس و از جمله رهائی از اختاپوس دولت. قراربود که اتوریته و شراعظم یعنی دستگاه دولت درهم شکسته شود از طریق پژمرده کردن و زوال آن، اما به جایش هیولائی مهیب تر و با ضمائم به مراتب سرکوبگرتر از نوع متعارف خود متولدشد. در عمل خوداین برگزیدگان جایگزین طبقه شدند؛ اما اصل درهم شکستن ماشین دولتی و تحقق سوسیالیسم بدست کارگران که فرض مسلم مارکس برای ساختن سوسیالیسم بود، به محاق رفت. دل بستن به یک سری قوانین و ضوابط و مقررات و.. ولو زیبا چون اصل فراخوان و... جز خودفریبی نبود....".

 چنان که ملاحظه می کنید، من هم به پروژه رهائی مارکس از شردولت اشاره کرده ام و آن را با تقسیم دولت به نوع خوش خیم و بدخیم به زیرسایه نبرده ام، و هم بر طرح مارکس به پروژه پژمراندن آن توسط یک دولت کارگری (هم چون تاکتیک و مرحله گذار در خدمت استراتژی)، پردخته ام، و هم به نقد رابطه این استراتژی و تاکتیک در پرتوتجربه پس از وی. در ادامه به درک ابزاری از نقش دولت که گویا می تواند در خدمت اهداف متضاد، هم بورژوازی و هم پرولتاریا باشد انتقاد شده است و این که چگونه به مرور زمان اصل درهم شکستن ماشین دولتی و روندپژمرده سازی با هدف مرگ آن به تعلیق در آمده و با تبدیل شدن به بندهای برنامه ای به یک باورآخرالزمانی تبدیل شده است. در تمامی نوشته یک پرسش بنیادی مداوما بطورمکرر موردتأکید قرارگرفته است: چرا دولت- همان دولت کارگری- سوسیالیستی که قرار بودپژمرده شود، فربه شده و راه هیولائی شدن را در پیش گرفت؟ کجای کار می لنگیده است؟ ر. رحمت که با هدف "نقد"نوشته من دست به قلم شده، در آن به همه چیز حتی به نیت خوانی هم پرداخته، اما از پاسخ به این سؤال کلیدی طفره رفته و بجای آن به تحریف نوشته من مبادرت کرده است. او به جراحی نوشته من پرداخته تا بتواند ادعای جراحی مارکس توسط مرا اثبات نماید! چرا که بنظرمی رسد اساسا نه به دنبال یک نقد واقعی بلکه گل آلودکردن آب برای باصطلاح خراب کردن نظرمخالف خود بوده است! چنین دخل و تصرفی نمی تواند در خدمت یک دیالوگ سازنده باشد. بخش آخرنوشته اش که به "نقد"فرایافت های سه گانه مربوط می شود، گرچه از نقطه نظرتحریف و جرح و تعدیل مطلب بر وفق میلش به اوج خود می رسد، اما بدلیل رعایت حجم معقول این نوشته، آن را همراه با تداوم نقداتوریته در بخش دوم این نوشته ادامه خواهم داد.

2015-10-25  03-08-1394


*-  http://www.taghi-roozbeh.blogspot.de/2015/09/blog-post.html#more

*-   http://www.rahekaregar.com/maghalat/2015/10/07/reform.htm

 

 

منبع:پژواک ایران


تقی روزبه

فهرست مطالب تقی روزبه در سایت پژواک ایران 

*حق تعیین سرنوشت از منظررویکرد سوم [2017 Nov] 
* انقلاب اکتبر و ادعای کودتا! [2017 Nov] 
* آغازدوره پسابرجام؟ آرامش قبل ازطوفان؟  [2017 Oct] 
* گزارش گزارشگرویژه: یک گام مهم و به جلو در مطرح شدن جهانی کشتارتابستان ۶۷ [2017 Sep] 
*جهان به کدام سو می رود-2* [2017 Sep] 
*انقلاب اسلامی و محلل هایش! [2017 Aug] 
*جهان به کدام سومی رود؟ نگاهی به چالش ها و صورت بندی آن ها [2017 Aug] 
*وعده های انتخاباتی روحانی، تبی که خیلی زود به لرزنشست! [2017 Aug] 
*بی بی سی و آینده جناح اقتدارگرا [2017 Jul] 
*فرصتی تازه برای زنده کردن و زنده نگهداشتن حافظه تاریخی [2017 Jul] 
*اهمیت چالش در گرفته پیرامون نظریه ولایت الهی و منشأمشروعیت حاکمان [2017 Jul] 
* سعید حجاریان و تقلب در «انتخابات»، سه نکته و یک نتیجه!‏  [2017 Jun] 
*به بهانه انتشاراسنادکودتای ۲۸ مرداد و سه نکته ناقابل! [2017 Jun] 
*نگاهی به دورویکرد «دانشجوئی» و «روشنفکردینی»  [2017 Jun] 
* عملیات تروریستی داعش در تهران، نظم ترامپی و فضای تیره حاکم بر منطقه!‏  [2017 Jun] 
*انتخابات و چندنکته تلگرافی!:‏ آیا در رژیم اسلامی ما با نوعی آپارتاید انتخاباتی مواجهیم [2017 May] 
*اقتصادی سیاسی بحران و منازعات درونی و نگاهی به ‏آخرین تحولات صحنه «انتخابات» [2017 May] 
*اندرمعنای کنشی به نام رأی دادن! [2017 May] 
*جنبش کارگری وعروج پارادایم جدیدنئولیبرالیسم هارو مهاجم! [2017 May] 
*انتخابات اروپا و نیاز چپ به رویکرد و فیگوری متفاوت!‏  [2017 Apr] 
*ورود غافلگیرانه احمدی نژاد به صحنه «انتخابات» و ترک برداشتن صلابت اقتداررهبر!  [2017 Apr] 
* نقش زنان در قافله تمدن و رهائی [2017 Mar] 
*چهاردلیل برای تهدیدمداوم ایران توسط ترامپ!‏ ‏  [2017 Feb] 
* ایران، نخستین آماج تهدیدهای ترامپ!‏  [2017 Feb] 
*آمریکا و نقل مکان سیاست به خیابان!‏  [2017 Jan] 
*درنگی به چند ویژگی گزارش امسال آکسفام  [2017 Jan] 
*خدمات رفسنجانی«متأخر» به نظام! اعتراضات در مراسم تشییع، و یک جمع بندی [2017 Jan] 
* هیولای ولایت مطلقه، و نقش هاشمی رفسنجانی در برساختن آن!‏ [2017 Jan] 
*گورخوابی و پسوندمتجاهر!‏  [2017 Jan] 
*ادعای پیروزی رژیم در جنگ حلب و سیاست معطوف به باتلاق!‏  [2016 Dec] 
*نگاهی به دو رویداد:‏ روزدانشجو و چالش های جنبش دانشجوئی!‏  [2016 Dec] 
* بحران های جهانی و رویکردجدیدهاوکینگ!‏ [2016 Dec] 
*فیدل کاسترو، و تجربه قرن بیستم!‏ و نگاهی به برخوردبی بی سی با آن [2016 Nov] 
* نگاهی به بحران انتخاباتی آمریکا از منظری دیگر و سه مطالبه اصلی بدیل!‏ [2016 Nov] 
*بازتابی از انتخابات آمریکا در میان صفوف چپ  [2016 Nov] 
*نگاهی فشرده به مختصات صحنه انتخاباتی آمریکا در روزهای پایانی  [2016 Nov] 
*انتخابات آمریکا و استریپتیزسیاسی!‏ [2016 Oct] 
* آیا دولت-ملت پدیده و مفهومی است ایستا یا در حال تحول و دگردیسی؟ [2016 Oct] 
*موسیقی به دار!‏  [2016 Oct] 
*نگاهی دو انتقاد به مقاله «همکاری گسترده رژوا و دولت آمریکا، و چالشی که این جنبش را تهدید می کند» [2016 Oct] 
*ابداع واژه جدیدی بنام«ورزشکارنما»!‏  [2016 Sep] 
*پرونده جنایت کهریزک، با این نوع ترفندها پاک شدنی نیست!‏  [2016 Sep] 
*بررسی اهمیت سند شنیداری مربوط به فاجعه 67 برای جنبش دادخواهی، از ‏خلال نقد سه رویکرد به آن ‏  [2016 Aug] 
*نگاهی به ابعادبحران ترکیه و پی آمدها! [2016 Jul] 
*چه کسی می گوید مسعودرجوی زنده نیست؟! [2016 Jul] 
*آزاد شدن جعفرعظیم زاده، و درسهای یک آزمون موفق! [2016 Jul] 
* نگاهی به همه پرسی بریتانیا و چالش های مترتب برآن! [2016 Jun] 
*نگاهی به دو رویداد: گفتمان شلاق! [2016 Jun] 
*فائزه و زندانی بهايی؛ صدای شکستن یک تابو! [2016 May] 
*بحران ونزوئلا و فرجام خرده پارادایم سوسیالیسم دولتی سوار بر جنبش های اجتماعی!  [2016 May] 
*بحثی پیرامون بسط مبارزه طبقاتی به حوزه قدرت! [2016 May] 
* چهارگزاره در بسط مفهوم مبارزه طبقاتی  [2016 May] 
*حفره های بزرگ یک تحلیل از انتخابات 7 اسفند-بخش اول [2016 Apr] 
*جنبش دادخواهی و نقاط آسیب پذیر! [2016 Apr] 
*بحران سرمایه داری و ضرورت خوانش جدید از رهائی! [2016 Apr] 
* احساس خطرخامنه ای از کجا سرچشمه می گیرد؟! [2016 Mar] 
*در زیرپوست تهران چه می گذرد: 7 اسفند و آن چه که در تهران بزرگ اتفاق افتاد! بخش1 [2016 Mar] 
*اندرمعنای کنشی بنام رأی دادن!  [2016 Feb] 
*انتخابات و اسب تروائی که قراراست حماسه بیافریند! [2016 Feb] 
*ادعای انفعالی بودن تاکتیک تحریم و چندگزاره غلط! [2016 Feb] 
*تناقضی به نام رأی اعتراضی و گفتگوئی دوجانبه پیرامون آن! [2016 Feb] 
*تراب حق شناس و درس بزرگ زندگی! [2016 Jan] 
*تاکتیک تحریم، پرسش ها و انتقادها! [2016 Jan] 
* واقعا به چه کسی باید تبریک گفت؟! [2016 Jan] 
* کم لطفی به اهمیت حربه مؤثری به نام تحریم! [2016 Jan] 
*نقدانباشت قدرت و پاسخ به چندپرسش و انتقاد! [2015 Dec] 
*بازگشت به گذشته، به مارکس، به 150 سال پیش، به چه معناست؟! [2015 Dec] 
* نشست پاریس، و مانیفست «کنش برای توقف جنایات اقلیمی» [2015 Dec] 
*جهان در لبه پرتگاه بحران زیست محیطی، و نگاهی به ریشه ها! [2015 Dec] 
*گزارش آژانس، و حسرت حماسه هسته ای! [2015 Dec] 
*داعش و فریاد آی دزد آی دزد رژیم! [2015 Nov] 
*فاجعه پاریس، بحران سوریه، داعش، ریشه ها و بدیل؟ [2015 Nov] 
*اعتراف عجیب رفسنجانی، و دلایل این اعتراف؟ [2015 Oct] 
*بازهم در موردپارادوکسی بنام «دولت سوسیالیستی» و در پاسخ به یک مدافع آن! [2015 Oct] 
*رژیم فعالان کارگری و مدنی را هدف گرفته است، با پیوستن به یکدیگر صدای اعتراض خود را بلندترکنیم! [2015 Sep] 
*آیا قدرت ماهیت طبقاتی ندارد؟ [2015 Sep] 
*«دولت جهانی سوسیالیستی» یک تناقض تمام عیار!  [2015 Sep] 
*تراژدی بحران پناهندگی و ریشه ها! [2015 Aug] 
*تضادبنیادی ولایت فقیه با حکومت قانون! [2015 Aug] 
*پنج دلیل برای تبرئه رسوای سعیدمرتضوی! [2015 Aug] 
*چهارمؤلفه جنگ قدرتی که در ورای دستگیری یک آقازاده جریان دارد! [2015 Aug] 
*توده های مردم تاریخ سازند یا موجوداتی پراکنده و محکوم به لولیدن در گنداب ها؟! [2015 Aug] 
*به نام چپ و به کام راست، نمایشنامه یک عروج و سقوط! [2015 Jul] 
*آغازشمارش معکوس مذاکرات هسته ای در وقت اضافی! [2015 Jul] 
*تصویب نسخه جدیدریاضت اقتصادی و این بار با طعم خودی! [2015 Jul] 
*نه مردم یونان، جان تازه ای به رؤیای اروپای اجتماعی می دمد! [2015 Jul] 
*نگاهی به پیچ و خم های همه پرسی یونان و ماهیت خرده پارادایم دولت های متکی بر جنبش های اجتماعی [2015 Jul] 
*آیا از اتاق مذاکرات هسته ای دودسفید برخواهد خاست یا دودسیاه؟ [2015 Jun] 
*اخراج دسته جمعی خبرنگاران بخش کارگری ایلنا و نقش مافیائی "خانه کارگر"! [2015 Jun] 
*مرعوب شدگی مدافعان سرنگونی یا تلاش برای سترون سازی اپوزیسیون انقلابی، کدامیک؟! [2015 Jun] 
*آقای شهردار از «اوین جدید» چه خبر؟! [2015 May] 
*اوج گیری جنبش مطالباتی و اهمیت هم بستگی بخش های مختلف نیروی کار!- بخش دوم [2015 May] 
*درام واقعی که هرروز در برابرمان به نمایش در می آید! [2015 Apr] 
*رویدادتاریخی یا ضدتاریخی؟! [2015 Apr] 
*پیام این شعله های سرخ فام آتش؟! [2015 Mar] 
*جنبش زنان وضرورت عبور از چندین گسست مهم! [2015 Mar] 
*معضلات بزرگی که رهبرنظام اسلامی ناگزیراست در واپسین سال های عمرخود با وجودبیماری و کهولت سن با آن ها دست و پنجه نرم کند! بخش یک [2015 Mar] 
*خودکامگی در اوجی تازه! [2015 Feb] 
*جدائی دین از دولت یا دین از سیاست؟ کدامیک؟! [2015 Feb] 
*پرش حزب چپ یونان -سی ریزا- به سکوی قدرت، و دام آخر! [2015 Jan] 
*اسلاوی ژیژک فیلسوفی آزادیخواه یا اقتدارگرا؟- بخش پایانی [2015 Jan] 
*شعارمحاکمه در«دادگاه قانونی» بازی در زمین جناح حاکم است! [2015 Jan] 
*اسلاوی ژیژک فیلسوفی آزادیخواه یا اقتدارگرا؟ [2015 Jan] 
*روایت دیگری از ادعای مرگ جنبش دانشجوئی: دانشگاه مرد؛ زنده باد «دانش»گاه!  [2014 Dec] 
*جنبش دانشجوئی در ِاغماء؟! [2014 Dec] 
*نگاهی به جنبش دانشجوئی در سه پرده! [2014 Dec] 
*ما جزأ دموکراسی بی دولت را در روژاوا ایجادکرده ایم! [2014 Dec] 
*جنبش ضدنژادپرستی در آمریکا، ژرفش شکاف ها و دو پیام مهم نهفته در آن!  [2014 Nov] 
*درنگی بر معنای سوگ و تجمع های گسترده مردم به مناسبت مرگ مرتضی پاشائی! [2014 Nov] 
*انتخابات میان دوره ای آمریکا و چرخش به راست! [2014 Nov] 
*سیاست اشاعه ترس و شوک درمانی رژیم را درهم بشکنیم! [2014 Oct] 
*یک دقیقه سکوت برای سگی که آزاد زیست و آزادمرد!*  [2014 Oct] 
*احتمال وقوع فاجعه سقوط شهرکوبانی! [2014 Oct] 
*در کشاکش بین وظایف دامادی و فرمان فیلترینگ، و پرده برداری از سه خطرعمدها [2014 Oct] 
*آیا هشدار به احتمال وقوع جنگ جهانی سوم را باید جدی گرفت؟!  [2014 Sep] 
*کشف تؤطئه، و بحران جانشینی! [2014 Sep] 
*دولت اسرائیل و «قدرت مشرف بر زندگی» [2014 Sep] 
*برشی از شورش سیاهان آمریکا با شعار «دست ها بالا، شلیک نکن»!  [2014 Aug] 
*استیضاح وزیرعلوم: زورآزمائی دوجناح برای کنترل دانشگاه ها! [2014 Aug] 
*رابطه سازمان یابی افقی ودموکراسی مستقیم ومشارکتی [2014 Aug] 
*خاورمیانه و بحران زایمان! [2014 Jul] 
*انتخابات پارلمان اروپا، زمین لرزه و پی آمدها! [2014 Jun] 
*سخنان دور از انتظار فیروزآبادی و چالش های جدید! [2014 May] 
*سخنان دور از انتظارفیروزآبادی و چالش های جدید!  [2014 May] 
*جنبش لغواعدام و گام های تازه! [2014 May] 
*از تحرک «دلواپسان» تا فعال شدن دولت پنهان! [2014 May] 
*آیا بسوی شکل گیری یک طبقه کارگر جهانی پیش می رویم؟!* [2014 Apr] 
*تعرض ارتجاع حاکم به حقوق شهروندان را درهم بشکنیم! [2014 Apr] 
*شکست حزب سوسیالیست فرانسه شوکی تازه به یک رویکرد کهنه! [2014 Apr] 
*سال نو، پیام و ضدپیام ومحورهای پیشروی [2014 Mar] 
*وجه بین المللی بحران اوکراین و پی آمدها [2014 Mar] 
*تبعیض بر زنان و رابطه آن با سایرتبعیض های اجتماعی [2014 Mar] 
*آیا دلایل ارائه شده برای تغییرنام سازمان کارگران انقلابی به سازمان راه کارگر پذیرفتنی هستند؟! [2014 Feb] 
*انقلاب بهمن و سه سؤال کلیدی (بخش اول) [2014 Feb] 
*رژیم ایران نگران شکسته شدن فضای امنیتی حاکم برجامعه! [2014 Feb] 
*پرده برداری از یک هیولای واقعی! [2014 Feb] 
*حضورچالش برانگیز هنرمندان در سخنرانی روحانی! [2014 Jan] 
* آش چنان شورشد که فریادروحانی هم درآمد!  [2014 Jan] 
*قطعه ای از شیدائی و جنون جمعی برآمده از دخمه تاریخ! [2014 Jan] 
*ایران در آئینه سال جدیدمیلادی! [2014 Jan] 
*دعوای سرمایه داران آمریکا و «پاپ مارکسیست»! [2013 Dec] 
*نگاهی به شرایط حاکم برجنبش کارگری  [2013 Dec] 
* 16 آذر و رویش جوانه های جنبش دانشجوئی! [2013 Dec] 
*آن چه که در صد روزاول روشن شد! [2013 Nov] 
*چالش های نفس گیرمذاکرات هسته ای و چشم اندازآن! [2013 Nov] 
*کردستان را اعدام نکنید! بلوچستان را اعدام نکنید! ایران را اعدام نکنید! [2013 Nov] 
*مکثی پیرامون دوموضوع: جعلیات سیزده آبان، و مدیریت لبخند دیپلماتیک برای خارج و خشونت در داخل! [2013 Nov] 
*دامنه رسوائی و خشم ناشی از شنود فراگیرجهانیان هم چنان بالامی گیرد! [2013 Oct] 
*نگاهی فشرده به دومسأله: بحران مهاجرت و یک شبه فتوای فاشیستی  [2013 Oct] 
*دور دوم مذاکرات هسته ای و چالش ها! [2013 Oct] 
*جنگ قدرت، وزیرامورخارجه را روانه بیمارستان کرد! [2013 Oct] 
*پس لرزه های تماس تلفنی اوباما و روحانی! [2013 Sep] 
*تحولات اخیر و تأثیر«نرمش قهرمانه» برچالش هسته ای! [2013 Sep] 
*دردفاع از فراخوان به کارگران برای چاره یابی و اهمیت این نوع فراخوان ها! [2013 Sep] 
*از «جیمی کراسی» تا «روحانی کراسی»! [2013 Sep] 
*یک پیروزی دیگر! [2013 Sep] 
*به صدا درآمدن طبل جنگ و ضرورت فعال شدن جنبش ضد جنگ و ابرقدرت افکارعمومی! [2013 Sep] 
*پایدار باد خاطره جان باختگان تابستان سیاه 67! [2013 Sep] 
*شمارش معکوس برای حمله به سوریه؟ [2013 Aug] 
*از گفتمان«اصلاح طلبی» تا گفتمان«اعتدال» فاصله زیادی نیست!  [2013 Aug] 
*وضعیت مصر در حالت دراماتیک! [2013 Aug] 
*سعیدحجاریان کاتولیک تر از پاپ و در نقش یک پنبه زن! [2013 Aug] 
*بحران بازتولید و کابینه نجات! [2013 Aug] 
*از مهندسی انتخابات تا مهندسی کابینه [2013 Aug] 
*هنرِبرقدرت یا هم آغوش ِبا قدرت؟! [2013 Jul] 
*«شگون» پیوند گفتمان اعتدال با روحانیت  [2013 Jul] 
*توپ در زمین کیست؟ رفسنجانی و اصلاح طلبان یا خامنه ای؟ [2013 Jul] 
*انقلاب مصردر فازجدید و سه ویژگی آن! [2013 Jul] 
*نقش شبح تحریم در"انتخابات" [2013 Jun] 
* نگاهی به صف آرائی ها و چالش های صحنه "انتخابات" در آستانه دقیقه 90 [2013 Jun] 
*پروازشبحی برفراز "انتخابات"! [2013 Jun] 
*گفتگو با نشریه نگاه بخش نخست [2013 Jun] 
*نقدی به یک گفتار تلویزیونی(2) [2013 May] 
*پیرامون نظرخواهی بی بی سی درباره"مسأله اصلی انتخابات چیست"؟ [2013 May] 
*"انتخابات" و سه حلقه تاکتیکی مرتبط با آن [2013 May] 
*"انتخابات" و به صحنه آمدن محتوای گندیده نظام! [2013 May] 
*اتحاد جمهوری خواهان پس از ده سال [2013 May] 
*نام نویسی رفسنجانی و شوک حاصل از آن درمیان صفوف حاکمیت! [2013 May] 
*تحریم گسترده انتخابات یک گزینه واقعی و مؤثر! [2013 May] 
*آیا بسوی تعین یافتن یک طبقه کارگر جهانی پیش می رویم؟! [2013 May] 
*نگاهی به یک حرکت و تاکتیک موفق و الهام بخش! [2013 Apr] 
*مرگ تاچر یا تاچریسم؟  [2013 Apr] 
*در پاسخ به دو انتقاد  [2013 Apr] 
* سازها راباید دوباره کوک کرد! [2013 Apr] 
*پیام نوروزی خامنه ای، و«ضد پیام»! [2013 Mar] 
*چه کسی مشغول تدارک «فتنه» ۹۲ است؟! [2013 Mar] 
*درددل حضرت آقا! [2013 Mar] 
*بازهم در اهمیت مطالبات معیشتی و جنبش مطالباتی [2013 Mar] 
*انتخابات نمایشی و برچسب نافرمانی مدنی! [2013 Mar] 
*بادبان ها را باید در کدام جهت برافراشت؟ [2013 Feb] 
*نگاهی به یگ گفتگو و دو رویکرد متضاد در برابر اتحادیه ها! [2013 Feb] 
*در جمهوری اسلامی هتل ها به زندان ها رشک می برند! [2013 Feb] 
*انتخابات ریاست جمهوری و نعل وارونه رژیم (بخش اول) [2013 Jan] 
*پرتگاهی به نام شکاف بین حداقل دستمزد و خط فقر‎ [2013 Jan] 
*نقش روبه گسترش کارگران در جنبش مطالباتی- ضداستبدادی  [2012 Dec] 
*پاسخی کهنه به یک سؤال قدیمی :"آیا دوران سرمایه داری به پایان رسیده است"؟* [2012 Dec] 
*انقلاب مصر، آموزه ها و مهم ترین ویژ گی ها [2012 Dec] 
*تظاهرات کارگری هم زمان در 23 کشور اروپائی، و نقاط قوت و ضعف آن [2012 Nov] 
* جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد: [2012 Nov] 
*تصویب برنامه بسته ریاضتی با وجود اعتصاب سراسری و محاصره پارلمان، و یک پرسش چالش برانگیز [2012 Nov] 
*انتخابات آمریکا و کانونی شدن جدال ها حول طبقه متوسط! [2012 Nov] 
*بحرانی که از کنترل سران حکومت خارج می شود! [2012 Oct] 
*خود خوارگی، مهم ترین دشمن حکومت اسلامی! [2012 Oct] 
*موج بلند بحران، ویژگی ها و پی آمدهای آن(1) [2012 Oct] 
*حذف نام مجاهدین از لیست سازمان های تروریستی و ادعای بهم خوردن توازن قوا! [2012 Oct] 
*اوج گیری جنگ قدرت و دستگیری فرزندان رفسنجانی! [2012 Sep] 
*منشورها و بازارمکاره سیاست! [2012 Sep] 
*چپ و چرخه بازتولید موقعیت بورژوازی! [2012 Sep] 
*برای مقابله با بحران پراکندگی از کجا باید شروع کرد؟ [2012 Sep] 
*طناب دار بر گلوی دموکراسی! [2012 Aug] 
*موقعیت چپ در ایران؟ بحران تئوریک؟ بحران هویت؟ پایگاه اجتماعی؟ گسست­ها و اتحادها؟ * [2012 Jul] 
*یک استدلال و هزار اما و اگر [2012 Jul] 
*نشست کلن: آزمون جدید؟ امیدها و چالش ها؟ [2012 Jul] 
*شکست طرح آتش بس کوفی عنان(نماینده سازمان ملل) وخطرگسترش جنگ داخلی در سوریه  [2012 Jun] 
*از"مرکوزی" تا "مرکولاند" وتوهماتی که به نام چپ رادیکال پراکنده می شود! [2012 May] 
*جنبش های جدید حامل چه پارادایمی هستند؟  [2012 May] 
*چاووش خوان، و آوای مرگ جمهوری اسلامی!  [2012 May] 
*انتخابات فرانسه وچپ گروگان گرفته شده! [2012 May] 
*تراژدی خودکشی داروسازبازنشسته یونانی،ادعانامه ای علیه نظام سرمایه داری! [2012 Apr] 
*دخیل بستن رفسنجانی به خمینی درآستانه برگزاری مذاکرات هسته ای [2012 Apr] 
*جدی میگم! سلاح هسته ای وحرمت فتوا! [2012 Apr] 
*مارش جهانی روزکارگر با شعاراعتصاب عمومی و یک روزبدون نودونه درصدی ها! [2012 Mar] 
*چگونه سالی ؟! [2012 Mar] 
*نگاهی به چندچالش پیشاروی جنبش زنان [2012 Mar] 
*بروزلحظه تاریخی درهمکاری اصلاح طلبان وسازمان اکثریت! [2012 Mar] 
*پی آمدهای نمایش انتخاباتی رژیم! [2012 Mar] 
*سخنی پیرامون اعتراضات 25 بهمن [2012 Feb] 
*جنگ و تحریم گسترده به مثابه دواستراتژی متفاوت یا دووجه یک استراتژی؟ [2012 Feb] 
*اعتصاب یکپارچه ومیلیونی کارگران نیجریه دولت را واداربه عقب نشینی کرد! [2012 Jan] 
*رابطه سازمان یابی افقی ودموموکراسی مستقیم ومشارکتی [2012 Jan] 
*تقابل دواستراتژی: « تحریم گسترده نفتی وبانکی وتهدیدات نظامی» و «تهدید در برابر تهدید» [2011 Dec] 
*پس از9 سال جنگ معلوم شد که طالبان دشمن آمریکا نبوده است! [2011 Dec] 
*معترضان جهان؛ چهره سال مجله تایم؛ مردم سوژه گی! [2011 Dec] 
*جنبش وال استریت وشعاراشغال کنگره! [2011 Dec] 
* "انتخابات" مجلس شورای اسلامی واهمیت یک جنبش تحریم گسترده [2011 Dec] 
*اقدام درخشان والهام بخش کارگران ایران خود رو دراعتراض به تغییرارتجاعی قانون کار  [2011 Nov] 
*به مناسبت يک ماهگی جنبش: جنبش وال استريت،ازتصرف فضا-مکان ها تا فلج سازی سازوکارهای سيستم!  [2011 Nov] 
*بار دیگر آوای شوم جنگ طلبی! [2011 Nov] 
*سکولاریسم و"اسلام اخلاقی" آقای سروش! [2011 Nov] 
*اهمیت کنشگری مادران پارک لاله [2011 Nov] 
*آیا لیبی واقعا "آزاد"شد؟  [2011 Oct] 
*جنبش اشغال وال استریت، و برخی ویژگی های جنبش های جدید [2011 Oct] 
*یک ارزیابی ازاعتصاب کارگران پتروشیمی ماهشهر واهمیت آن [2011 Oct] 
*معلمان و شعاربرابری جنسیتی به عنوان شعارسال تحصیلی جدید  [2011 Oct] 
*جنبش دانشجوئی وضرورت درهم شکستن تهاجم رژیم به محیط های آموزشی! [2011 Sep] 
*گفتمان «دموکراتیک» یا سوسیالیستی، کدامیک؟! [2011 Sep] 
*اسپانیا، دموکراسی وتصویب برنامه ریاضت اقتصادی [2011 Sep] 
*میراث خمینی برای جانشینان خود [2011 Sep] 
*لیبی: باچشمی گریان وبا چشمی خندان! [2011 Aug] 
*انگلیس: شورش طردشدگان وبه حاشیه رانده شدگان! [2011 Aug] 
*دراهميت جنبش حق انتخاب سبک زندگی(1)  [2011 Aug] 
*گذشت آمنه وخشونت نهادی شده درقانون قصاص [2011 Aug] 
*رابطه جنبش و "چه بایدکرد"! [2011 Jul] 
*دیواربرلین ونعل وارونه سران گروه8 پیرامون تحولات منطقه [2011 Jun] 
*زایش وزوال اسطوره ها درعصرنوین  [2011 Jun] 
*تاکتیک، وحکمت های نهفته در یک نظرسنجی! [2011 Jun] 
*تاکتیک های گشاینده وتاکتیک های بازدارنده [2011 Jun] 
*انقلاب پاسخ است یا سؤال؟ [2011 Jun] 
*جنبش با کدام گفتمان ؟ [2009 Aug] 
*"اوبامای" وال استریت و "اوبامای" مردم کوچه وخیابان [2008 Nov] 
*یک نافرمانی باشکوه! [2008 Oct] 
* آزمون جنبش زنان درمقابله با [2008 Sep] 
*یک جمع بندی فشرده ازچالش های کارگری وراه های برون رفت ازآن [2008 May] 
*"انتخابات"رسوا وپرازتقلب! [2008 Mar] 
*مارش عظیم تحریم کنندگان ومعضل صندوق های خالی! [2008 Mar]