در سوگ تالابهای ایران . . .
کریم قصیم

 

واژهٌ تالاب، كه معادل لغوي آن در زبان انگليسي Wetland است، در كنوانسيون بين‌المللي رامسر(1971) گزيده شد. با آن‌كه مفهوم آن شامل مرداب هم مي‌شود ولي به آن محدود نيست. در فرهنگ اصطلاحات جغرافيايي (نوشتهٌ عباس جعفري، 1360، تهران مؤسسهٌ گيتاشناسي)، مرداب به نواحي آب‌گرفته و كم‌عمقي مي‌گويند كه به‌وسيلهٌ زمين باريكي از دريا، به‌طور كامل يا ناقص، جدا شده باشد ولي تالاب از نقطه‌نظر اكولوژي و بوم‌شناسي، معناي وسيعتري دارد: مناطق مردابي، آبگير، با آب‌جاري يا مانده، شيرين يا لب‌شور و آبهاي دريا، به شرطي كه هنگام جزر، ارتفاع آب بيش از 6متر نباشد.

بر طبق مصوبهٌ مورخ 16مهر67 شوراي عالي كشاورزي و امور روستايي، تالاب چنين تعريف شده است:

 «هر منطقه‌يي كه از نيزار، آب، پرنده، ماهي، چمنزار و موجودات ذينفع از آنها موجود باشد، تالاب است كه اكوسيستمــ آن يك روند تكاملي داشته… و دخل و تصرف در هر بخش آن موجب اختلال يا عدم رشد و توالي زيستي مي‌گردد».

 

اكثر تالابها واجد ارزشها و فايده‌هاي بسيار متنوعي بوده اند. بسياري از آنها، به‌مثابه محل طبيعي انواع حيوانات آبزي، پرندگان، گياهان، و نيز به‌عنوان راههاي آبي ارتباطي و نقش عام اقتصادي از چنان اهميت ويژه‌يي برخوردارند كه بود و بقاي جمعيت كثيري از مردمان منطقه به ادامهٌ حيات اكوسيستم تالاب وابسته بوده است. تالابی که مرده ، مردم منطقه اطرافش نیز به فلاکت خشکی هوا و بی کاری و فقر و بیشتر کوچ و آوارگی دچار آمده اند .  از نقطه‌نظر علوم اكولوژي، گياه‌شناسي، جانورشناسي، زيست‌شناسي و حفظ تعادلهاي انرژيك و پاكيزگي محيط‌زيست، نقش مهم تالابها مورد تأييد و تاکید كليهٌ كارشناسان بوده، پیوسته به حفظ و رسیدگی و نگهداری آنها به موقع هشدار داده اند.

 

براي اولين‌بار در سال1351 يك كنفرانس جهاني دربارهٌ «تالابهاي مهم بين‌المللي به‌ويژه تالابهاي زيستگاه پرندگان آبزي» در ايران در شهر رامسر برگزار گرديد و «ميثاق رامسر»، شامل يك مقدمه و 12ماده، جهت مطالعه و بررسي و حفاظت از اين تالابها، به‌تصويب رسيد.

پیش از مرگ و میرهای دوران ولایت فقیهی ، تعداد تالابهاي با اهميت بين‌المللي در ايران   18تالاب و مساحت آنها يك‌ميليون و سيصدهزار هكتار بوده(شمار کل تالابهای فهرست شده در کنوانسیون 22 تالابست) . اسامي تالابهاي مهم ایران  كه تحت پوشش كنوانسيون رامسر قرار داشته اند و طبق مفاد کنوانسیون رامسر، دولت وقت متعهد به رسيدگي و حفظ و نگهداري آنها بوده و هست ، عبارتند از:

1ــ تالاب انزلي در گيلان ( روز افزون در معرض خسران و خرابی و آلودگی)

2ــ تالاب هامون صابري در سيستان (بخشهای عمده اش خشک و نابود، تتمه اش درمعرض مرگ)

3ــ مصب رود گز و رود حرا در بندرعباس در استان هرمزگان (لای گرفته و خسران یافته)

4ــ مصب رود شور، رود شيرين و رود ميناب بندرعباس/استان هرمزگان (لای گرفته )

5ــ شور گل، يادگار لو و دورگه سنگي در استان آذربايجان غربي (تخریب و کم آبی شدید)

6ــ هامون پوزك در سيستان( خشک شده)

7ــ تالاب خوران در هرمزگان (اسیب دیده و محدود در اثر خشکسالی)

8ــ  تالاب اميركلا در گيلان ( آلوده و لای گرفته)

9ــ مصب رودخانهٌ سفيدرود در گيلان (شدیدا آلوده و لای گرفته)

10ــ تالاب شادگان در خوزستان (خشک و درآستانه نابودی کامل)

11ــ درياچهٌ گاوخوني در استان اصفهان(خشک شده)

12ــ درياچهٌ گپي در استان آذربايجان غربي( درخشکسالی شدید کاملاً خشک، اکنون به طور محدود احیاء ، اکنون درمعرض گرد و غبار شدید)

13 ــ درياچهٌ اروميه در آذربايجان شرقي/غربي(عمدتاً خشک و تتمه اش آخرین نفسها را می کشد)

14ــ آلاگل، الماگل و آجي گل در استان مازندران (آلوده و بسیار کم آب)

15ــ درياچهٌ قوريگل در آذربايجان شرقي (بسیار آلوده و کم آب شده)

16ــ درياچهٌ بختگان در فارس (خشک شده)

17ــ درياچهٌ پريشان در فارس (خشک شده)

18ــ ميانكاله در مازندران (تا حدود زیادی خشک وآلوده)

تالابهايي كه تحت پوشش كنوانسيون رامسر قرار گرفته‌اند، همگي داراي مشخصات تعريف‌شدهٌ زير هستند:

ــ اطراف آنها دشتهاي سيلابي قرار دارند و تعدادي رودخانه به آنها مي‌ريزند.

ــ از كناره‌هاي ساحلي با حفظ شرايط زيستگاهي برخوردارند.

ــ شامل جزايري هستند كه بيشترشان مرجاني بوده، شامل مردابهاي آبسنگي و حلقوي مي‌باشند.

به اين صورت، تالابها موانع طبيعي بي‌بديلي در برابر سيلابها و توفانها هستند و به عنوان تله و حوضهاي رسوبگير چون مخازني عمل مي‌كنند كه روند اكسيده شدن بسياري از سموم جاري در آبهاي وارده و مراحلي از تصفيهٌ طبيعي و پالايش آب در آنها انجام مي‌گيرد. علاوه بر اين، تالابها، به‌طور معمول، مانند سدهاي ذخيره‌يي، حجم عظيمي از آبهاي تند و مخرب را در خود جاي مي‌دهند و از اتلاف آب جلوگيري مي‌كنند.‌ساختار تالابها در اثر سيل‌گيري در دره‌ها و چاله‌ها در زمانهاي دراز شكل گرفته و توالي دوره‌هاي خشكي و آبگرفتگي، آنها را پديد آورده است. بررسيهاي كارشناسي نشان داده‌اند كه وقوع سيلاب در حوزه‌هاي تالابي نسبت به مناطق فاقد درياچه و تالاب ــ‌به‌علت ذخيره‌شدن آب در تالابها و هم به‌علت نرمي و نفوذپذيري زمين و دشتهاي اطراف آن‌ــ بيش از 50درصد كمتر است.

بيشتر تالابها در كنش و واكنش تودرتويي با سفره‌هاي زيرزميني آب قرار دارند و در اين رابطه لايه‌هاي گوناگون زمين را سيراب كرده، از حيث مواد مغذي غني مي‌سازند. آب تالابها معمولاً به‌سمت سفره‌هاي آب زيرزمين زه‌كشي مي‌شوند و به ذخاير آنها مي‌افزايند. با توجه به فوايد بسيار گسترده و متنوع تالابها، كه در زير به مهمترين آنها توجه مي‌دهيم، اكنون ديگر اين واقعيت يك دريافت تخصصي پيش‌پا افتاده است كه نبايد مناطق تالابي را خشك كرد و مثلاً به زمين كشاورزي يا مسكوني و… تبديل نمود، بلكه احياي مناطق تالابي و نگهداري از آنها از همه نظر به‌سود اقتصاد، محيط‌زيست و مردم آن منطقه است.

تالابها،‌همان‌طور‌كه اشاره كرديم، از قدرت پالايش اعجاب‌انگيزي برخوردارند. بر پايهٌ پژوهشهاي موجود، بعضي از گياهان آبزي تالابها مي‌توانند تركيبهاي آلي و معدني در آبهاي ورودي را، كه توسط انواع فاضلابهاي خانگي و پس‌آبهاي كشاورزي و صنعتي به آن راه يافته‌اند، جذب نموده و با جذب عناصر سمي و خطرناكي چون كادميوم، نيكل، جيوه،‌فنُل و نيز مواد سرطانزا، از آلودگيهاي شديد اين آبها بكاهند. با اين فعل و انفعال خود‌پالايي توسط اين گياهان،‌كه به صورتهاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي صورت مي‌يابد، تالاب مانند يك تصفيه‌خانهٌ عظيم و فوق‌العاده ارزان عمل مي‌نمايد و اين كاركرد تالاب، به‌خصوص در مناطقي كه صنايع آلاينده در حاشيهٌ رودها قرار دارند، نقش ويژه‌يي در سلامت محيط‌زيست و حيات انسان ايفا مي‌كند.

تعديل درجهٌ حرارت هواي منطقه و افزايش رطوبت نسبي، از اثرات مفيد اقليمي تالابها به‌شمار مي‌روند. ميزان تبخير و تعريق در نواحي تالابي بيشتر از 5برابر ميزان آن در آبهاي آزاد است.

تالابها زيستگاههاي طبيعي حيوانات و پرندگان آبزي هستند. پرندگان آبزي از تالابها به‌عنوان محلي براي توليد مثل، پر‌ريزان و استراحت فصلي و گذران زمستان استفاده مي‌كنند. همين‌طور دسته‌هاي پرجمعيت پرندگان مهاجر به تالابها روي مي‌آورند و بخشي از سال را در اين حوزه‌هاي متعادل به‌سر مي‌برند. در تالابهاي آب‌شيرين، ذخيرهٌ عظيمي از موادغذايي براي انواع حيوانات و پرندگان فراهم مي‌آيد و به اين جهت،‌محل مناسبي براي پرورش ماهي و ديگر آبزيان به‌شمار مي‌روند. وجود اجتماعات زيستي مختلف گياهي، آبزيان، پرندگان، خزندگان و دوزيستان، از امكانات حياتي گسترده و گوناگون در تالابها و ارزش والاي اكولوژيك آنها حكايت دارد.

 وجود سه عامل مهم ــ‌علفها، جُلبكها و فيتوپلانكتونها‌ــ تالابها را به‌عنوان يكي از غني‌ترين اكوسيستمهاي جهان معرفي مي‌كند.

 انواع علفهاي تالابي در پالايش آب سهم به‌سزايي دارند و هم با انباشته شدن سالانه در كف تالاب و تجزيه به اجزاي ساده‌تر، مواد معدني قابل ته‌نشيني را به‌وجود مي‌آورند. جُلبكهاي كف تالاب با پوشاندن بستر لجني و نيز با ايفاي نقش ويژه‌يي در فرآيند فتوسنتز و توليد اكسيژن آب، شرايط زيستي تالاب را براي آبزيان به كيفيت مطلوب مي‌رسانند. همين‌طور وجود فيتو‌پلانكتونها، كه به‌عنوان منبع عمده‌يي از غذا براي ارگانيسمهاي ذره‌يي جانوري عمل مي‌كنند، محيط تالاب را براي زاد و ولد ماهيها و ديگر آبزيان آماده مي‌كنند و از اين طريق براي تأمين گوشت و پروتئين مورد نياز انسانها نقش مهمي ايفا مي‌كنند.

حفظ اين مشخصات و تعادلهاي زيستي تالابها، از وظايف مديريتهاي  زيست‌محيطي است. در مورد تالابهايي كه، به‌لحاظ برخورداري از ارزش و كيفيت ويژه، تحت پوشش كنوانسيون رامسر مي‌باشند، مسئوليت اين امر به‌خصوص به‌طور مستقيم برعهدهٌ دولت وقت است.

 

متأسفانه عرصه تالابهاي كشور ما، هم‌چون جنگلها، زمينهاي مرتعي، خاكهاي زراعتي و منابع آبی و ديگر عرصه های محيط‌زيست، در طول عمر منحوس حکومت اسلامی / ولایت فقیه  بی مهابا  مورد«دخل و تصرف» ، تخریب و  آلودگی و دیگر خسرانهای شدید قرار گرفته، اکنون شماری از آنها خشکیده و مرده اند و شمار باقیمانده در بحران کم آبی و نابودی نهائی دست و پا می زنند.    دریغ است ایران که ویران شود!

 

منبع:پژواک ایران


کریم قصیم

فهرست مطالب کریم قصیم در سایت پژواک ایران 

*سیاست مماشات با فاشیسم - ۲۳ / پیدائی و پویش دهه سی قرن بیستم  [2018 Jun] 
*سیاست مماشات با فاشیسم – ۲۰– پیدائی و پویش دهه سی قرن بیستم [2018 May] 
*به مناسبت روزجهانی کار و کارگر [2018 Apr] 
*به یاد دکترآدمیت ، دردهمین سالگرد سفر ابدی اش  [2018 Apr] 
*کرم شبتابی در خیل بردگان [2018 Feb] 
*دو‌‌‌پرسش ازکریم قصیم در گفتگو با روشنفکر  [2016 Sep] 
*آسیبهای زیست محیطی ایران طی دو دههِ نخستِ حکومت اسلامی - (بخش سوّم) [2016 Apr] 
*آسیبهای زیست محیطی ایران طی دو دههِ نخستِ حکومت اسلامی - (بخش دوّم)  [2016 Apr] 
* آسیبهای زیست محیطی ایران طی دو دهه نخست حکومت اسلامی - (بخش یکم) [2016 Apr] 
*مارگارت میچرلیش-آینده نقش از زنان دارد-مترجم: [2016 Mar] 
*درسوگ عباس فریاد مشترکم!  [2016 Jan] 
*تالاب انزلي جان می کند، به دادش برسید! [2015 Aug] 
*دریغست ایران که ویران شود [2015 Jul] 
*شاهکار سردار ویرانگری (2) [2015 Jul] 
*شاهکار سردار ویرانگری (1) [2015 Jun] 
*بحران پيش‌بيني‌شده و رژيم درمانده* [2015 Jun] 
*شتاب تخریب و تاراج جنگلهای ایران [2015 Jun] 
*تداوم بحران کم آبی و بي‌عملي فاجعه‌بار رژيم [2015 Jun] 
*در سوگ تالابهای ایران . . .  [2015 Jun] 
*زنگ خطر بحران كم آبي(2) [2015 Jun] 
*بحران کم آبی ایران- سه دهه جرم ملی مسئولان جمهوری اسلامی [2015 Jun] 
*مرگ و مير جنگلهاي زاگرس با جمهوری اسلامی شروع شد [2015 May] 
*هامون، آه هامون... زنده بمان! [2015 May] 
*ديناميسم فاجعه ، از نگاهِ 20 سال پیش! [2015 May] 
*سه هشدار در باب آلودگی آبهای ُشرب آلودگي آبهاي آشاميدني کریم قصیم. شماره 3  [2015 May] 
*جمهوری اسلامی = سه دهه قتل و غارت جنگلها [2015 May] 
*سی سال افزایش فرسايش خاك  [2015 May] 
* پیرامون مساله هژمونی (بحثی دردیسکورس جنبش چپ) [2015 Apr] 
*پیرامون مساله هژمونی (7) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی (6) (بحثی دردیسکورس جنبش چپ) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی (5) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی (4) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی (3) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی (2) [2015 Mar] 
*پیرامون مساله هژمونی  [2015 Mar] 
*قدرشناسی مسعود رجوی یا انتقام کشی؟ (3) [2015 Feb] 
*قدرشناسی مسعود رجوی یا...؟ (2) [2015 Feb] 
* قدر شناسی مسعود رجوی یا...؟ (1) [2015 Feb] 
*گفت و شنود با دکتر کریم قصیم (۳)اوضاع عوض شده، عوض شده، عوض شده... [2014 Nov] 
*بادهای تند تاریخ(بخش پایانی) [2014 Nov] 
*بادهای تند تاریخ (3) [2014 Nov] 
*بادهای تند تاریخ (۲) [2014 Oct] 
*بادهای تند تاریخ*(1) [2014 Oct] 
*گفت و شنود با دکتر کریم قصیم (۲) امرِ واقع‌(فاکت)، بایستی تاوانش پرداخته شود [2014 Oct] 
* تاکید و هشدار - آبان ۱۳۵۷ [2014 Oct] 
*گفت‌ و ‌شنود با دکتر کریم قصیم (۱ ) آزادیِ نظر را به بهایِ «احترامِ شخصی» نباید فروخت  [2014 Sep] 
*خشونت و قدرت در فلسفه سياسي هانا آرنت(3) [2014 Jul] 
* خشونت و قدرت در فلسفه سياسي هانا آرنت (2) [2014 Jul] 
*خشونت و قدرت در فلسفه سياسي هانا آرنت(1) [2014 Jul] 
*هشداری از سر خیرخواهی و اصلاح طلبی  [2014 Apr] 
*زندگی ساده ما و انحطاط آن آقا !  [2014 Feb] 
*اقتدار و عرصۀ ناخودآگاه [2014 Feb] 
*برای اطلاع رسانی و ثبت در سینه تاریخ : هشداری عبث؟  [2013 Nov] 
*سربسته ! [2013 Nov] 
*خطاب به آنها که بی دنده و ترمز «واکنشی» شده اند [2013 Nov] 
*چماق هتّاکی و قطعنامه و توطئه، چرا؟ [2013 Oct] 
*اهمیت نقد بی پرده سیاسی برای خروج از بحران [2013 Oct] 
*استعفای ما آزمایش آنهاست !  [2013 Sep] 
*متن استعفا نامه محمدرضا روحانی و کریم قصیم از شورای ملی مقاومت ملی ایران محمدرضا روحانی [2013 Sep] 
*توجه دادن به آنان که در خطر اخته فکری اند  [2013 Sep] 
*«پهلوانی» یک پهلوان! [2013 Aug] 
*شورش علیه آن «پیامها» برحق است! [2013 Aug] 
*مصاحبهء شتابزده با کریم قصیم  [2013 Aug] 
* بازی با شکافهای بالا شورا شکنی بوده و هست! [2013 Jul] 
*عذرخواهی از آقای ایرج شکری [2013 Jul] 
*خامنه اي آمر جنايت و.... اوباما؟ [2013 Jun] 
*برائت ازمشركين تكليف شرعي است! بشتابيد, دستجمي اش صواب بيشتري دارد!  [2013 Jun] 
*در رابطه با اطلاعیه‌ی شورا [2013 Jun] 
*استعفاء از يك تشكيلات سياسي خود يك اقدام سياسي است [2013 Jun] 
*چهارشنبه سوري , فرازي درخشان از پيكارآزادي [2010 Mar] 
*شكست «رهبري» برغم حضور مردمي [2010 Feb] 
* اقتدار و عرصه ناخودآگاه [2010 Feb] 
*سابقه اصل تفکیک / مضمون اصلی لائیسیته [2010 Feb] 
*ناقوس مرگ استبداد (7)  [2010 Jan] 
*ناقوس مرگ استبداد – 6 – يادداشت هفتگي [2010 Jan] 
*ناقوس مرگ استبداد – 5 –  [2010 Jan] 
*ناقوس مرگ استبداد – 4 [2010 Jan] 
* پيام ضعف نه, پيام قدرت، نكاتي در باره « مصاحبه» ايرج مصداقي راجع به مجاهدين/ عراق  [2009 Dec] 
*ناقوس مرگ استبداد(2)  [2009 Dec] 
*ناقوس مرگ استبداد [2009 Dec] 
*سياوشان پيروز به اشرف بازگشتند [2009 Oct] 
*خيانت بزرگ، گفتگو با دکتر کریم قصیم در مورد حمله به اشرف [2009 Aug] 
*جنايت و خيانت بزرگ  [2009 Jul] 
*تعليق ِ سياست اَپيزمنت (مماشات) [2009 Jul] 
*گفتگو با دکتر کريم قصيم، دفاع از اشرف را گسترش دهيم [2009 Apr] 
*” بَدان را ز بد دست كوته كنيم ” [2009 Apr] 
*تداعي : پاسخ هيتلر به روزولت [2009 Mar] 
*بارکش غول بیابان [2008 Oct] 
*به ياد دكتر فريدون آدميت [2008 Apr]